Sprzedaż darowanych akcji spółki a podatek

Czy podatek liczy się od wartości z dnia darowizny czy od ceny sprzedaży?

Przy sprzedaży akcji otrzymanych w darowiźnie córka nie zapłaci podatku od samej wartości akcji z dnia darowizny. Podatek dochodowy pojawia się dopiero przy odpłatnym zbyciu akcji i dotyczy dochodu osiągniętego ze sprzedaży.

Przychody z odpłatnego zbycia akcji, jako papierów wartościowych, są przychodami z kapitałów pieniężnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 30b ust. 1 tej ustawy od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.

Przychód ustala się według zasad wynikających z art. 17 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który odsyła między innymi do art. 19 tej ustawy. Oznacza to, że podstawą jest wartość wyrażona w cenie określonej w umowie albo w transakcji sprzedaży, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli cena bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiegałaby od wartości rynkowej, organ podatkowy może badać wartość rynkową zgodnie z art. 19 ust. 1 i 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przy sprzedaży giełdowej zwykle punktem wyjścia jest cena rzeczywiście uzyskana w transakcji.

Jeżeli sprawa dotyczy szerszego rozliczenia inwestycji, przydatne może być omówienie zasad opodatkowania dochodów z papierów, zwłaszcza gdy w danym roku wystąpiło zbycie akcji, obligacji lub innych instrumentów finansowych.

Koszty uzyskania przychodu przy sprzedaży akcji otrzymanych w darowiźnie

Najważniejsza praktyczna zasada jest taka: obdarowany nie może potraktować wartości akcji z dnia darowizny jako swojego kosztu podatkowego. Nie może też co do zasady przejąć kosztów zakupu akcji poniesionych przez darczyńcę.

Art. 30b ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje, że dochodem z odpłatnego zbycia papierów wartościowych jest różnica między sumą przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych a kosztami uzyskania przychodów ustalonymi między innymi na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 tej ustawy. Z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że wydatki na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji stają się kosztem dopiero przy ich odpłatnym zbyciu, ale chodzi o wydatki poniesione przez podatnika, który dokonuje sprzedaży.

W darowiźnie obdarowany nie ponosi wydatku na nabycie akcji. Nabycie jest nieodpłatne. Dlatego do kosztów uzyskania przychodu przy późniejszej sprzedaży można zwykle zaliczyć jedynie wydatki bezpośrednio związane ze sprzedażą, jeżeli zostały faktycznie poniesione przez sprzedającego, na przykład prowizję maklerską lub opłaty transakcyjne.

Inaczej ustawodawca uregulował dziedziczenie. Art. 22 ust. 1m ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala przy odpłatnym zbyciu udziałów w spółce kapitałowej, papierów wartościowych oraz określonych praw nabytych w drodze spadku uwzględnić wydatki poniesione przez spadkodawcę na ich objęcie lub nabycie. Przepis ten wyraźnie dotyczy nabycia w drodze spadku, a nie darowizny.

Sprzedaż darowanych akcji a podatek od spadków i darowizn

Sama darowizna akcji podlega zasadom ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, a nie zasadom PIT. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przepisów tej ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli darowizna została dokonana z ojca na rzecz córki, córka należy do kręgu najbliższej rodziny. Zwolnienie dla najbliższych wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Co do zasady warunkiem zwolnienia jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W praktyce służy do tego formularz SD-Z2, chyba że w danej sytuacji ustawa zwalnia z obowiązku zgłoszenia, na przykład gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego zgodnie z art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli od darowizny akcji został jednak zapłacony podatek od spadków i darowizn, ma to znaczenie przy późniejszej sprzedaży. Art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia od PIT dochód uzyskany ze zbycia udziałów albo akcji otrzymanych w drodze darowizny w części odpowiadającej kwocie zapłaconego podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli więc córka skorzystała ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn i nie zapłaciła tego podatku, art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zmniejszy jej PIT przy sprzedaży akcji.

Jak rozliczyć sprzedaż darowanych akcji w PIT-38?

Po sprzedaży akcji podatnik rozlicza transakcję w zeznaniu PIT-38. Obowiązek złożenia PIT-38 wynika z art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zeznanie składa się po zakończeniu roku podatkowego, do 30 kwietnia roku następującego po roku, w którym doszło do sprzedaży. W tym samym terminie należy zapłacić podatek, co wynika z art. 45 ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli inwestor dopiero nabywa papiery wartościowe, warto sprawdzić także obowiązki podatkowe związane z zakupem akcji.

Jeżeli sprzedaż odbyła się za pośrednictwem polskiego domu maklerskiego, podatnik zwykle otrzymuje PIT-8C. Obowiązek sporządzenia informacji PIT-8C przez podmioty pośredniczące wynika z art. 39 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Informacja PIT-8C pomaga wypełnić PIT-38, ale podatnik powinien sprawdzić, czy wykazane kwoty odpowiadają dokumentom transakcyjnym.

Jeżeli akcje są sprzedawane przez zagranicznego brokera albo podatnik ma zagraniczną rezydencję podatkową, rozliczenie może zależeć od umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania i miejsca rezydencji podatkowej. W takich sprawach znaczenie mają między innymi zasady dotyczące tego, gdzie opodatkować dochody kapitałowe.

Ile wyniesie podatek w praktyce?

Jeżeli córka dostała akcje w darowiźnie i później sprzeda je za 10 000 zł, a przy sprzedaży zapłaci 50 zł prowizji maklerskiej, jej dochód wyniesie zasadniczo 9950 zł. Podatek według art. 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyniesie 19% tej kwoty, czyli 1890,50 zł. Nie ma znaczenia, że w dniu darowizny akcje były warte na przykład 0,75 zł za sztukę, ponieważ ta wartość nie jest kosztem uzyskania przychodu po stronie obdarowanej.

Inaczej byłoby tylko w zakresie, w jakim zastosowanie znalazłoby zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli gdyby od nabycia akcji w darowiźnie został zapłacony podatek od spadków i darowizn. W darowiźnie od ojca na rzecz córki często podatku od spadków i darowizn nie ma ze względu na zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, o ile spełniono warunki formalne.

FAQ

Czy córka zapłaci PIT od wartości akcji z dnia darowizny?

Nie. Wartość akcji z dnia darowizny nie jest sama w sobie podstawą PIT przy późniejszej sprzedaży. PIT dotyczy dochodu ze sprzedaży ustalanego według art. 30b ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Czy można odliczyć cenę, za którą ojciec kupił akcje?

Przy darowiźnie co do zasady nie. Art. 22 ust. 1m ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala uwzględnić wydatki poprzednika przy nabyciu w drodze spadku, ale nie obejmuje darowizny.

Czy prowizja maklerska może obniżyć podatek?

Tak, jeżeli została faktycznie poniesiona przy sprzedaży akcji i jest udokumentowana. W praktyce prowizje oraz opłaty transakcyjne mogą pomniejszać przychód albo zwiększać koszty rozliczane w PIT-38, zależnie od sposobu wykazania ich w informacji od brokera.

Czy trzeba płacić zaliczki na PIT w trakcie roku?

Nie. Dochodów z odpłatnego zbycia akcji opodatkowanych na podstawie art. 30b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie rozlicza się przez miesięczne zaliczki. Podatek wykazuje się w PIT-38 po zakończeniu roku.

Czy darowizna akcji od ojca dla córki zawsze jest bez podatku od spadków i darowizn?

Nie zawsze automatycznie. Zwolnienie dla najbliższej rodziny wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ale zwykle wymaga terminowego zgłoszenia nabycia w ciągu 6 miesięcy, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek, na przykład umowa została zawarta w formie aktu notarialnego zgodnie z art. 4a ust. 4 pkt 2 tej ustawy.

Źródła

• Art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a, art. 17 ust. 2, art. 19, art. 21 ust. 1 pkt 105, art. 22 ust. 1m, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 30b ust. 1 i 2, art. 39 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1a pkt 1 i ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 4a ust. 1, art. 4a ust. 1 pkt 1 oraz art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.