Odstąpienie od umowy o projekt wnętrza z powodu opóźnienia wykonawcy

Jak zakwalifikować umowę na projekt wnętrza?

Umowa na przygotowanie indywidualnego projektu mieszkania lub wnętrza najczęściej jest traktowana jako umowa o dzieło, ponieważ jej celem jest osiągnięcie oznaczonego rezultatu, czyli konkretnego projektu. Podstawę stanowią art. 627 i nast. ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To ważne, bo przy umowie o dzieło zamawiający ma szczególne uprawnienia w razie opóźnienia lub wadliwego wykonywania pracy. Jeżeli jednak z treści umowy wynika raczej stała obsługa, konsultacje i działania starannego działania bez gwarancji rezultatu, ocena może być inna. Ostatecznie decyduje rzeczywista treść umowy, a nie sama jej nazwa.

Kiedy można odstąpić od umowy z powodu opóźnienia?

Zgodnie z art. 635 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.

W praktyce przepis ten stosuje się również wtedy, gdy umówiony termin już minął, a z przebiegu współpracy wynika oczywiste, że wykonawca nie wykonał dzieła prawidłowo i na czas, o ile przyczyny opóźnienia nie leżą po stronie zamawiającego. Taki kierunek przyjęto m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 grudnia 2017 r., V ACa 120/17.

Jeżeli więc projekt miał być gotowy w 3 tygodnie, a po ponad 3 miesiącach wykonawca nadal nie przekazał kompletnego rezultatu, co do zasady istnieją mocne podstawy do odstąpienia od umowy na podstawie art. 635 Kodeksu cywilnego.

Kiedy trzeba najpierw wezwać wykonawcę?

Jeżeli problem polega nie tylko na samym terminie, ale też na tym, że dzieło jest wykonywane wadliwie albo sprzecznie z umową, zastosowanie ma art. 636 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem zamawiający może wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu odpowiedni termin, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

To oznacza, że przy zarzutach dotyczących jakości projektu, niezgodności z ustaleniami, braku funkcjonalności, pomijania wytycznych czy przygotowywania materiałów odbiegających od zamówienia, bezpieczniej jest wysłać formalne wezwanie z krótkim, konkretnym terminem.

Jeżeli chcesz porównać tę sytuację z innymi sporami dotyczącymi jakości świadczenia, zobacz również: reklamacja usługi wykonanej niezgodnie z umową.

Co powinno zawierać pismo o odstąpieniu od umowy?

Pismo powinno być rzeczowe i dowodowe. Warto w nim wskazać:

• datę zawarcia umowy i strony,
• przedmiot umowy,
• ustalony termin wykonania,
• opis dotychczasowego opóźnienia albo wadliwego wykonywania,
• podstawę prawną: art. 635 Kodeksu cywilnego albo art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego,
• oświadczenie o odstąpieniu od umowy,
• żądanie zwrotu określonej kwoty na numer rachunku w wyznaczonym terminie, np. 7 dni,
• zapowiedź dalszych działań prawnych w razie braku zapłaty.

Oświadczenie najlepiej wysłać w sposób pozwalający udowodnić doręczenie: listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, przez ePUAP, jeżeli druga strona korzysta, albo e-mailem, jeśli umowa była zawierana i wykonywana elektronicznie, a adres e-mail jest bezsporny. Najbezpieczniej połączyć e-mail z przesyłką poleconą.

Jakie są skutki odstąpienia od umowy?

Po skutecznym odstąpieniu od umowy strona, która otrzymała świadczenie, powinna je zwrócić. Wynika to z art. 494 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W praktyce zamawiający żąda zwrotu zapłaconego wynagrodzenia, a wykonawca może żądać zwrotu tego, co przekazał, o ile ma to realną wartość i może zostać zwrócone.

Przy projekcie wnętrza pojawia się jednak problem, że część materiałów może mieć charakter cyfrowy, indywidualny i już przekazany. Jeżeli wykonawca wykonał tylko fragment prac, może powstać spór, czy i w jakim zakresie należy mu się część wynagrodzenia. To zależy od tego, czy przekazany rezultat ma dla zamawiającego jakąkolwiek użyteczną wartość oraz czy umowa przewidywała etapy odbioru i płatności częściowe.

Jeżeli wykonawca nie oddał użytecznego projektu zgodnego z umową, argument za pełnym zwrotem ceny jest znacznie silniejszy.

Czy można żądać odszkodowania za opóźnienie?

Tak, ale nie automatycznie. Zgodnie z art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że to następstwo okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Możesz więc dochodzić odszkodowania, jeżeli wykażesz łącznie:

• nienależyte wykonanie umowy, np. rażące opóźnienie,
• szkodę, np. koszt odwołanej ekipy, dodatkowe wydatki organizacyjne, koszt zlecenia projektu komuś innemu,
• związek przyczynowy między opóźnieniem a tą szkodą.

Sam stres, irytacja czy utrudniony kontakt zwykle nie wystarczą do zasądzenia odszkodowania majątkowego. Potrzebne są konkretne kwoty i dowody: faktury, potwierdzenia przelewów, umowy z ekipą, korespondencja o przesunięciu prac.

Jeżeli wykonawca odmawia rozliczenia albo unika formalnego potwierdzenia ustaleń, pomocny może być też materiał o zakończeniu współpracy: wypowiedzenie umowy o współpracy.

Czy wykonawca może powołać się na regulamin?

Tak, dlatego koniecznie trzeba przeanalizować umowę, regulamin, ofertę, korespondencję i opis pakietu usługi. Regulamin nie może dowolnie wyłączyć odpowiedzialności w relacji z konsumentem, zwłaszcza gdy postanowienia byłyby abuzywne w rozumieniu art. 385¹ § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Jeżeli zamawiającym jest konsument, a wykonawcą przedsiębiorca, postanowienia rażąco naruszające interes konsumenta i sprzeczne z dobrymi obyczajami nie wiążą konsumenta. Dotyczy to np. prób całkowitego wyłączenia odpowiedzialności za rażące opóźnienia albo jednostronnego uzależniania terminu wykonania od bliżej nieokreślonych przeszkód.

Nie oznacza to jednak, że każdy regulamin jest nieważny. Trzeba ocenić konkretne zapisy i faktyczny przebieg współpracy.

Czy można zgłosić sprawę jako oszustwo?

Można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, ale trzeba realistycznie ocenić szanse. Art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny dotyczy oszustwa i wymaga wykazania, że sprawca w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd albo wykorzystanie błędu.

To oznacza, że samo niewywiązanie się z umowy nie przesądza jeszcze o oszustwie. Organy ścigania zwykle badają, czy już w chwili przyjmowania zamówienia wykonawca działał bez zamiaru rzetelnej realizacji, np. pobierał pieniądze od wielu klientów i od początku nie zamierzał wykonać usług.

Jeżeli masz tylko spór o termin, jakość i zwrot ceny, sprawa najczęściej ma przede wszystkim charakter cywilny. Zawiadomienie karne ma większy sens, gdy istnieją dodatkowe dowody celowego wprowadzania w błąd, fałszywych zapewnień, fikcyjnych etapów prac lub podobnych zachowań wobec wielu klientów.

Czy zachowanie wykonawcy może być bezprawną groźbą lub przymusem?

Jeżeli wykonawca sugerował, że bez dopłaty celowo nie będzie realizował zamówienia, może to mieć znaczenie dowodowe w sporze cywilnym. Natomiast odpowiedzialność karna wymaga ostrożnej oceny. Art. 191 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny odnosi się do stosowania przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia.

Nie każda niegrzeczna rozmowa, presja handlowa czy nieetyczne zachowanie spełni przesłanki tego przepisu. Jeżeli jednak dysponujesz nagraniami, wiadomościami lub innymi dowodami rzeczywistej groźby bezprawnej, warto pokazać je prawnikowi przed złożeniem zawiadomienia.

Jak dochodzić zwrotu pieniędzy krok po kroku?

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą działać opisane wyżej przepisy, ale każda sprawa wymaga sprawdzenia konkretnej umowy i dowodów.

FAQ

Czy mogę odstąpić od umowy bez dawania kolejnej szansy wykonawcy?

Tak, jeżeli chodzi o znaczne opóźnienie spełniające przesłanki z art. 635 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przy wadliwym wykonywaniu dzieła co do zasady bezpieczniej najpierw wyznaczyć termin na poprawę na podstawie art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy po odstąpieniu od umowy odzyskam całą wpłatę?

Często tak, ale nie zawsze automatycznie. Zależy to od tego, czy wykonawca przekazał jakąś rzeczywiście użyteczną część dzieła, jak strony ustaliły etapy rozliczeń i czy materiały mają dla zamawiającego realną wartość.

Czy mogę żądać zwrotu kosztów odwołanej ekipy remontowej?

Tak, ale jako odszkodowania z art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Trzeba wykazać wysokość szkody i związek przyczynowy między opóźnieniem wykonawcy a konkretnym kosztem.

Czy zgłoszenie sprawy na policję przyspieszy zwrot pieniędzy?

Niekoniecznie. Jeżeli sprawa ma głównie charakter umowny, organy ścigania mogą uznać, że chodzi przede wszystkim o spór cywilny. Do odzyskania pieniędzy najczęściej potrzebne jest formalne odstąpienie, wezwanie do zapłaty i ewentualnie pozew.

Jak długo mam na dochodzenie roszczeń?

Termin przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia i statusu stron. Co do zasady roszczenia majątkowe przedawniają się na zasadach z art. 118 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, ale w konkretnej sprawie trzeba sprawdzić dokładny bieg terminu i charakter roszczenia.

Źródła

• art. 118, art. 385¹ § 1, art. 471, art. 481 § 1 i § 2, art. 494 § 1, art. 627, art. 635, art. 636 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 191 § 1, art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 grudnia 2017 r., V ACa 120/17