Zasilenie spółki z o.o.: podwyższenie kapitału czy pożyczka wspólnika?

Jeżeli spółka z o.o. potrzebuje około 50 000 zł na bieżące finansowanie, przejęcie leasingu albo rozpoczęcie działalności, to w praktyce trzeba porównać dwa cele:

• szybkie zasilenie gotówkowe – tu częściej wygrywa pożyczka,
• trwałe wzmocnienie kapitałów własnych spółki – tu częściej lepsze jest podwyższenie kapitału zakładowego.

Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdej spółki. Ocenę trzeba uzależnić od umowy spółki, struktury wspólników, planów zwrotu środków, relacji z finansującym oraz sytuacji podatkowej.

Podwyższenie kapitału zakładowego – na czym polega

Podwyższenie kapitału zakładowego oznacza zwiększenie kapitału zakładowego spółki z o.o. przez ustanowienie nowych udziałów albo podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych udziałów. Wynika to z art. 257 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych.

Co do zasady może to nastąpić:

• przez zmianę umowy spółki, albo
• bez zmiany umowy spółki, ale tylko wtedy, gdy umowa już wcześniej przewiduje maksymalną wysokość podwyższenia i termin takiego podwyższenia – art. 257 § 1 i § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Jeżeli rozważane jest dokapitalizowanie majątkiem zamiast gotówką, warto zobaczyć także materiał o podwyższeniu kapitału zakładowego przy wnoszeniu nieruchomości aportem.

Jakie formalności są potrzebne przy podwyższeniu kapitału

Jeżeli podwyższenie wymaga zmiany umowy spółki, potrzebna jest uchwała wspólników zaprotokołowana przez notariusza. Zgodnie z art. 255 § 1 Kodeksu spółek handlowych zmiana umowy spółki wymaga uchwały wspólników i wpisu do rejestru, a zgodnie z art. 255 § 3 Kodeksu spółek handlowych uchwała o zmianie umowy spółki powinna być umieszczona w protokole sporządzonym przez notariusza.

W zakresie większości głosów zastosowanie ma art. 246 § 1 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym uchwały dotyczące zmiany umowy spółki zapadają większością 2/3 głosów, chyba że umowa spółki przewiduje warunki surowsze.

Jeżeli nowy udział albo podwyższenie wartości udziału obejmuje dotychczasowy wspólnik, trzeba dodatkowo zwrócić uwagę na formę jego oświadczenia:

• przy podwyższeniu wymagającym zmiany umowy spółki – forma aktu notarialnego, zgodnie z art. 258 § 2 Kodeksu spółek handlowych,
• przy podwyższeniu dokonywanym na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki – forma pisemna pod rygorem nieważności, zgodnie z art. 257 § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Podwyższenie kapitału zakładowego zgłasza do KRS zarząd. Zgodnie z art. 262 § 1-4 Kodeksu spółek handlowych do zgłoszenia dołącza się m.in. uchwałę, oświadczenia o objęciu udziałów oraz oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wkłady zostały w całości wniesione, a samo podwyższenie następuje z chwilą wpisu do rejestru.

Podwyższenie kapitału ze środków spółki a dopłata wspólników

Trzeba odróżnić podwyższenie kapitału zakładowego finansowane nowymi wkładami od podwyższenia ze środków samej spółki. Art. 260 § 1 Kodeksu spółek handlowych pozwala podwyższyć kapitał zakładowy ze środków zgromadzonych na kapitale zapasowym lub kapitałach rezerwowych utworzonych z zysku.

Takie podwyższenie nie daje spółce nowej gotówki – zmienia jedynie strukturę kapitałów własnych. Jeżeli więc spółka realnie potrzebuje pieniędzy na raty leasingowe, koszty operacyjne albo start działalności, podwyższenie ze środków spółki nie rozwiąże problemu płynności.

Jeżeli w spółce występuje już kapitał zapasowy albo planowane jest przesunięcie kapitału z zysku, warto osobno przeanalizować, czy spółce zależy na poprawie bilansu, czy na dopływie nowych środków.

Skutki podatkowe podwyższenia kapitału zakładowego

Dla samej spółki wkłady na utworzenie albo podwyższenie kapitału zakładowego nie stanowią przychodu podatkowego. Wynika to z art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.

Jeżeli wspólnik wnosi wkład pieniężny, samo objęcie udziałów za gotówkę co do zasady nie powoduje po jego stronie przychodu podatkowego. Inaczej może być przy wkładach niepieniężnych. Dla podatników PIT znaczenie ma art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a dla podatników CIT – art. 12 ust. 1 pkt 7 ustawy o CIT. Co do zasady przychodem jest wartość wkładu niepieniężnego określona w umowie albo – jeśli jest zaniżona – wartość rynkowa.

Na gruncie kosztów podatkowych spółki nadal aktualne jest rozróżnienie potwierdzone uchwałą NSA z 24 stycznia 2011 r., II FPS 6/10: wydatki bezpośrednio warunkujące podwyższenie kapitału, takie jak opłaty notarialne, sądowe czy PCC, co do zasady nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, natomiast część wydatków pośrednich może być oceniana odmiennie zależnie od ich związku z przychodem.

PCC przy podwyższeniu kapitału zakładowego

Podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. jest co do zasady zmianą umowy spółki podlegającą PCC. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k w zw. z art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Stawka podatku wynosi 0,5% – art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o PCC. Podstawę opodatkowania przy podwyższeniu kapitału zakładowego stanowi wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. b ustawy o PCC. Od podstawy można odliczyć m.in. wynagrodzenie notariusza wraz z VAT w części dotyczącej tej czynności oraz opłatę sądową za wpis do KRS i opłatę za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym – art. 6 ust. 9 ustawy o PCC.

W praktyce oznacza to, że przy podwyższeniu kapitału o 50 000 zł PCC będzie niewielki, ale trzeba doliczyć koszty notarialne i rejestrowe oraz czas całej procedury.

Pożyczka od wspólnika dla spółki z o.o. – najważniejsze cechy

Pożyczka jest rozwiązaniem bardziej elastycznym. Spółka może otrzymać środki szybko, na podstawie umowy pożyczki, bez podwyższania kapitału zakładowego i bez zmiany struktury udziałów. W wielu przypadkach to właśnie jest najbardziej praktyczna forma finansowania pomostowego. Relacja wspólnika ze spółką może również polegać na odpłatnym wykonywaniu czynności; zobacz świadczenie usług przez wspólnika na rzecz spółki z o.o..

Trzeba jednak zadbać o poprawną dokumentację: kwotę, termin zwrotu, ewentualne oprocentowanie, zasady wypowiedzenia oraz sposób wypłaty. Jeżeli po stronie spółki działa zarząd, umowę zawiera spółka reprezentowana zgodnie z zasadami reprezentacji ujawnionymi w KRS. Gdy pożyczkodawcą jest członek zarządu, trzeba dodatkowo uwzględnić art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym w umowie między spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą wspólników.

Jeżeli szukasz szerszego omówienia tego wariantu, zobacz też materiał o pożyczce od wspólnika w spółce z o.o.

Skutki podatkowe pożyczki dla spółki

Otrzymana kwota pożyczki nie jest przychodem podatkowym spółki, a jej spłata nie jest kosztem uzyskania przychodów. Wynika to z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT oraz art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a ustawy o CIT.

Znaczenie podatkowe mają natomiast odsetki. Do przychodów nie zalicza się naliczonych, lecz nieotrzymanych odsetek – art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT. Po stronie spółki odsetki co do zasady stają się kosztem dopiero po ich zapłacie albo kapitalizacji, z uwzględnieniem wyłączeń ustawowych.

W aktualnym stanie prawnym najważniejsze są już nie dawne przepisy o tzw. cienkiej kapitalizacji w ich starej postaci, lecz ograniczenie kosztów finansowania dłużnego przewidziane w art. 15c ustawy o CIT. Przepis ten obejmuje nadwyżkę kosztów finansowania dłużnego i wprowadza limit zaliczania takich kosztów do kosztów uzyskania przychodów. W praktyce przy niewielkiej pożyczce rzędu 50 000 zł ograniczenie często nie będzie problemem, ale trzeba je sprawdzić przy większym zadłużeniu albo grupowym finansowaniu spółki.

PCC przy pożyczce wspólnika dla spółki z o.o.

To istotna przewaga pożyczki. Zgodnie z art. 9 pkt 10 lit. i ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych zwalnia się od PCC pożyczki udzielane przez wspólnika spółce kapitałowej. Spółka z o.o. jest spółką kapitałową w rozumieniu tej ustawy.

W praktyce oznacza to, że pożyczka wspólnika dla spółki z o.o. nie powoduje obciążenia PCC, co często przesądza o wyborze tej formy finansowania przy pilnej potrzebie środków.

Odsetki dla wspólnika i obowiązki płatnika

Jeżeli wspólnik będący osobą fizyczną otrzymuje odsetki od pożyczki udzielonej spółce, po jego stronie powstaje przychód z kapitałów pieniężnych. Zgodnie z art. 30a ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT od uzyskanych odsetek pobiera się 19% zryczałtowany podatek dochodowy.

Spółka wypłacająca odsetki działa jako płatnik. Obowiązek poboru podatku wynika z art. 41 ust. 4 ustawy o PIT, a obowiązki deklaracyjne z art. 42 ust. 1a tej ustawy. W praktyce spółka pobiera podatek przy wypłacie odsetek i rozlicza go w deklaracji PIT-8AR.

Jeżeli pożyczkodawcą jest osoba prawna albo wspólnik zagraniczny, rozliczenie może wyglądać inaczej i wymaga sprawdzenia przepisów ustawy o CIT oraz ewentualnej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Co jest korzystniejsze w opisanej sytuacji

Przy potrzebie wniesienia około 50 000 zł do spółki, która nie prowadziła jeszcze sprzedaży, ale ma przejąć leasing auta, w praktyce częściej korzystniejsza okazuje się pożyczka wspólnika, ponieważ:

• jest szybsza,
• nie wymaga podwyższania kapitału zakładowego,
• nie powoduje PCC dzięki zwolnieniu z art. 9 pkt 10 lit. i ustawy o PCC,
• daje możliwość późniejszego zwrotu środków bez obniżania kapitału zakładowego.

Podwyższenie kapitału zakładowego może być jednak lepsze, jeżeli:

• leasingodawca, bank albo kontrahent oczekuje mocniejszych kapitałów własnych,
• wspólnicy chcą trwale zasilić spółkę bez planu zwrotu pieniędzy,
• zależy im na poprawie wskaźników bilansowych i wiarygodności spółki.

Warto pamiętać, że pożyczka obciąża spółkę obowiązkiem zwrotu, natomiast wkład na kapitał zakładowy co do zasady nie podlega prostemu „wycofaniu”. Odzyskanie środków wymagałoby np. obniżenia kapitału zakładowego zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych albo wypłaty zysku, jeżeli taki się pojawi.

Tabela porównawcza: kapitał zakładowy czy pożyczka

Na co uważać w praktyce

• Umowa spółki – może zawierać szczególne zasady podwyższania kapitału, wymogi większości, prawo pierwszeństwa albo postanowienia o dopłatach.
• Reprezentacja spółki – zwłaszcza gdy pożyczkodawcą jest członek zarządu; wtedy trzeba stosować art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych.
• Cel finansowania – jeżeli środki mają być oddane po kilku miesiącach, pożyczka zwykle jest bardziej naturalna niż stałe podwyższenie kapitału.
• Wymogi finansującego – leasingodawca lub bank może wymagać poprawy kapitałów własnych, a nie tylko dopływu gotówki.
• Warunki rynkowe – przy pożyczkach między podmiotami powiązanymi trzeba ocenić rynkowość oprocentowania i dokumentacji.

FAQ

Czy pożyczka wspólnika dla spółki z o.o. wymaga aktu notarialnego?

Nie. Co do zasady umowa pożyczki nie wymaga aktu notarialnego. Trzeba jednak zachować prawidłową reprezentację spółki, a gdy pożyczkodawcą jest członek zarządu – stosować art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Czy pożyczka wspólnika dla spółki z o.o. jest opodatkowana PCC?

Nie, jeśli jest to pożyczka udzielona przez wspólnika spółce kapitałowej. Zastosowanie ma zwolnienie z art. 9 pkt 10 lit. i ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Czy podwyższenie kapitału zakładowego daje spółce przychód w CIT?

Nie. Na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT wkłady na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego nie stanowią przychodu spółki.

Kiedy podwyższenie kapitału staje się skuteczne?

Z chwilą wpisu do KRS. Wynika to wprost z art. 262 § 4 Kodeksu spółek handlowych.

Czy odsetki od pożyczki wspólnika mogą być kosztem spółki?

Tak, ale co do zasady dopiero po zapłacie albo kapitalizacji i z uwzględnieniem ograniczeń z art. 15c ustawy o CIT dotyczących kosztów finansowania dłużnego.

Źródła

• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 210 § 1, art. 246 § 1, art. 255 § 1 i § 3, art. 257, art. 258 § 2, art. 260, art. 262.
• Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, w szczególności art. 12 ust. 4 pkt 1, 2 i 4, art. 15c, art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 9, art. 30a ust. 1 pkt 1, art. 41 ust. 4, art. 42 ust. 1a.
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 3 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. b, art. 6 ust. 9, art. 7 ust. 1 pkt 9, art. 9 pkt 10 lit. i.
• Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2011 r., II FPS 6/10.