Czy osoba karana może być prezesem spółki z o.o.?

Czy osoba karana może być prezesem spółki z o.o.?

Osoba karana może być prezesem spółki z o.o. tylko wtedy, gdy jej skazanie nie mieści się w katalogu z art. 18 § 2 Kodeksu spółek handlowych albo gdy zakaz wynikający z tego przepisu już ustał. Sam fakt, że ktoś był kiedyś karany, nie oznacza automatycznie dożywotniego zakazu zasiadania w zarządzie.

Zgodnie z art. 18 § 1 K.s.h. członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Natomiast art. 18 § 2 K.s.h. wskazuje, że członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatorem albo prokurentem nie może być osoba prawomocnie skazana za określone przestępstwa.

Aktualnie katalog ten obejmuje przestępstwa określone w art. 587-587², art. 590 i art. 591 K.s.h., a także przestępstwa z art. 228-231 Kodeksu karnego oraz z rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego. W praktyce chodzi m.in. o przestępstwa przeciwko ochronie informacji, wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, interesom majątkowym w obrocie cywilnoprawnym oraz obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi.

Dlatego odpowiedź na pytanie, czy konkretny prezes może pełnić funkcję mimo wcześniejszego wyroku, wymaga sprawdzenia trzech rzeczy: za jaki czyn został skazany, kiedy wyrok się uprawomocnił oraz czy doszło już do zatarcia skazania albo upływu okresu zakazu.

Skazanie za zniszczenie mienia a funkcja prezesa

Zniszczenie mienia jest przestępstwem przeciwko mieniu, a przestępstwa przeciwko mieniu znajdują się w rozdziale XXXV Kodeksu karnego. Oznacza to, że prawomocne skazanie za takie przestępstwo może uruchamiać zakaz z art. 18 § 2 K.s.h.

Nie wystarczy jednak samo ustalenie, że wyrok dotyczył zniszczenia mienia. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy zakaz nadal obowiązuje. Zgodnie z art. 18 § 3 K.s.h. zakaz ustaje z upływem 5 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania.

Jeżeli więc wyrok za zniszczenie mienia uprawomocnił się w 2011 r., to sam ustawowy zakaz z art. 18 K.s.h. co do zasady powinien już wygasnąć, o ile nie istnieje inna podstawa ograniczenia, np. odrębnie orzeczony środek karny albo inny prawomocny wyrok. W takiej sytuacji odmowa wpisu przez KRS może wymagać złożenia wyjaśnień, dokumentów z KRK albo środka zaskarżenia od orzeczenia referendarza lub sądu rejestrowego.

Czy KRS może odmówić wpisu albo wykreślić prezesa?

KRS bada, czy osoba zgłaszana jako członek zarządu spełnia ustawowe wymogi. Jeżeli z informacji dostępnych sądowi rejestrowemu wynika, że zgłaszana osoba jest objęta zakazem z art. 18 § 2 K.s.h., sąd może odmówić wpisu tej osoby do rejestru.

Jeżeli natomiast osoba została już wpisana, a dopiero później ujawni się przeszkoda z art. 18 K.s.h., problem nie polega na klasycznym odwołaniu prezesa przez KRS. Odwołanie członka zarządu należy zasadniczo do wspólników albo organu wskazanego w umowie spółki. Sąd rejestrowy może jednak podejmować czynności zmierzające do usunięcia niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, wzywać spółkę do działania, a w razie braku organu zdolnego do reprezentacji może pojawić się potrzeba ustanowienia kuratora.

Dla spółki praktycznie najbezpieczniejsze jest szybkie podjęcie uchwały wspólników i zgłoszenie zmian w KRS. W podobnych sprawach znaczenie ma prawidłowa zmiana prezesa, ponieważ błędy formalne mogą wydłużyć postępowanie rejestrowe.

Skutki pełnienia funkcji mimo zakazu

Pełnienie funkcji prezesa przez osobę objętą zakazem z art. 18 § 2 K.s.h. tworzy poważne ryzyko dla spółki. W orzecznictwie wskazywano, że osoba objęta ustawowym zakazem nie może skutecznie reprezentować spółki jako organ. W wyroku z 10 stycznia 2008 r., sygn. IV CSK 356/07, Sąd Najwyższy uznał, że ustanowienie pełnomocnika procesowego przez prezesa jednoosobowego zarządu spółki z o.o. objętego zakazem z art. 18 § 2 K.s.h. było nieskuteczne.

W praktyce może to oznaczać kwestionowanie umów, pełnomocnictw, oświadczeń składanych kontrahentom, czynności procesowych czy dokumentów pracowniczych. Nie każda sytuacja będzie oceniana identycznie, bo znaczenie mają m.in. skład zarządu, sposób reprezentacji spółki, wiedza kontrahenta i rodzaj czynności. Ryzyka nie należy jednak lekceważyć.

Problem może też dotyczyć innych członków zarządu, nie tylko prezesa. Przy kilkuosobowym zarządzie trzeba ocenić, czy mimo wadliwości dotyczącej jednej osoby spółka mogła być reprezentowana przez pozostałych członków zarządu zgodnie z umową spółki i wpisem w KRS. W osobnym kontekście warto pamiętać, że możliwa jest także odpowiedzialność wiceprezesa za długi, jeżeli pełni on funkcję członka zarządu i spełnione są przesłanki odpowiedzialności przewidziane w przepisach.

Jak długo trwa zakaz z art. 18 K.s.h.?

Zakaz z art. 18 § 2 K.s.h. ustaje z upływem 5 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania. Aktualne brzmienie przepisu nie uzależnia już końca zakazu od dodatkowego upływu 3 lat od zakończenia odbywania kary, co występowało w starszym brzmieniu art. 18 § 3 K.s.h.

W praktyce trzeba więc odróżnić dwie daty: datę wydania wyroku i datę jego uprawomocnienia. Dla art. 18 K.s.h. decydująca jest data uprawomocnienia się wyroku skazującego. Jeżeli zakaz wygasł, sama historyczna karalność nie powinna blokować wpisu do zarządu na podstawie tego przepisu.

Należy jednak osobno sprawdzić, czy wobec danej osoby nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, zakazu zajmowania określonych stanowisk albo zakazu pełnienia funkcji na innej podstawie prawnej. Taki zakaz może wynikać np. z wyroku karnego albo z przepisów prawa upadłościowego.

Czy można skrócić zakaz albo uzyskać zwolnienie?

Tak, ale tylko w ograniczonym zakresie. Art. 18 § 4 K.s.h. pozwala skazanemu złożyć wniosek do sądu, który wydał wyrok, o zwolnienie z zakazu pełnienia funkcji w spółce handlowej albo o skrócenie czasu obowiązywania zakazu. Wniosek trzeba złożyć w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Ta możliwość nie dotyczy jednak przestępstw popełnionych umyślnie. Jeżeli skazanie dotyczyło czynu umyślnego, sąd nie może na tej podstawie zwolnić skazanego z zakazu ani skrócić okresu jego obowiązywania.

Co zrobić, gdy KRS odrzucił wniosek z powodu karalności?

Najpierw trzeba ustalić, czego dokładnie dotyczy odmowa. Warto przeanalizować postanowienie sądu rejestrowego albo zarządzenie referendarza, sprawdzić podstawę prawną, datę skazania, kwalifikację prawną czynu oraz aktualną informację z Krajowego Rejestru Karnego.

Jeżeli zakaz z art. 18 K.s.h. nadal trwa, spółka powinna powołać inną osobę do zarządu i zgłosić zmianę do KRS. Jeżeli natomiast zakaz już wygasł, można rozważyć wniesienie środka zaskarżenia, uzupełnienie wniosku o dokumenty albo złożenie nowego wniosku z wyjaśnieniem, że przeszkoda ustawowa nie istnieje.

Gdy osoba wpisana do KRS nie chce albo nie może dalej pełnić funkcji, znaczenie ma poprawna rezygnacja prezesa albo jego odwołanie i powołanie nowego zarządu. Spółka nie powinna pozostawać bez organu zdolnego do reprezentacji, bo może to utrudnić podpisywanie umów, prowadzenie spraw sądowych i wykonywanie obowiązków wobec urzędów.

Ustanowienie kuratora dla spółki

Jeżeli spółka nie może być reprezentowana albo nie może prowadzić swoich spraw z powodu braku organu lub braku w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania, sąd ustanawia dla niej kuratora na podstawie art. 42 Kodeksu cywilnego. Kurator powinien dążyć do powołania albo uzupełnienia organu, a w razie potrzeby do likwidacji osoby prawnej.

W przypadku spółki z o.o. problem może powstać np. wtedy, gdy jedyny członek zarządu jest objęty zakazem z art. 18 K.s.h., a wspólnicy nie powołują nowej osoby do zarządu. Kurator nie jest zwykłym zastępcą prezesa do prowadzenia biznesu, lecz rozwiązaniem naprawczym na czas usunięcia braku w organach.

FAQ

Czy każdy wyrok karny wyklucza z funkcji prezesa spółki z o.o.?

Nie. Zakaz z art. 18 K.s.h. dotyczy tylko prawomocnych skazań za przestępstwa wymienione w tym przepisie. Jeżeli skazanie dotyczy innego czynu, sam art. 18 K.s.h. nie blokuje funkcji w zarządzie.

Czy skazanie za zniszczenie mienia blokuje wpis prezesa do KRS?

Może blokować, ponieważ zniszczenie mienia należy do przestępstw przeciwko mieniu, a te są objęte art. 18 § 2 K.s.h. Trzeba jednak sprawdzić, czy zakaz nadal trwa. Po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku zakaz co do zasady ustaje, chyba że wcześniej doszło do zatarcia skazania.

Czy KRS może sam odwołać prezesa?

KRS co do zasady nie odwołuje prezesa w znaczeniu korporacyjnym, bo odwołanie należy do wspólników albo właściwego organu spółki. Sąd rejestrowy może jednak odmówić wpisu, usuwać niezgodności w rejestrze, wzywać spółkę do działania, a w określonych sytuacjach doprowadzić do ustanowienia kuratora.

Jak długo obowiązuje zakaz pełnienia funkcji w zarządzie?

Zakaz z art. 18 § 2 K.s.h. ustaje po 5 latach od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, chyba że wcześniej nastąpi zatarcie skazania. Dla obliczenia terminu ważna jest data prawomocności wyroku, a nie sama data popełnienia czynu.

Czy można skrócić zakaz z art. 18 K.s.h.?

Tak, ale tylko przy przestępstwie nieumyślnym. Skazany może w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku złożyć wniosek do sądu, który wydał wyrok, o zwolnienie z zakazu albo skrócenie jego trwania. Nie dotyczy to przestępstw umyślnych.

Czy zakaz dotyczy także prokurenta?

Tak. Obecnie art. 18 § 2 K.s.h. obejmuje również prokurenta. Osoba objęta zakazem nie może więc ominąć problemu przez ustanowienie jej prokurentem zamiast członkiem zarządu.

Co zrobić, jeśli KRS odmówił wpisu mimo starego wyroku?

Należy sprawdzić treść odmowy, kwalifikację prawną czynu, datę uprawomocnienia się wyroku i aktualną informację z KRK. Jeżeli zakaz już wygasł, można rozważyć zaskarżenie orzeczenia albo ponowne złożenie wniosku z odpowiednim uzasadnieniem i dokumentami.

Podsumowanie

Prezes spółki z o.o. może być osobą karaną tylko wtedy, gdy skazanie nie jest objęte zakazem z art. 18 § 2 K.s.h. albo gdy zakaz już ustał. W przypadku przestępstw z katalogu ustawowego, w tym przestępstw przeciwko mieniu, zakaz powstaje z mocy prawa od chwili uprawomocnienia się wyroku. Co do zasady trwa 5 lat, chyba że wcześniej nastąpi zatarcie skazania.

Jeżeli KRS odmówił wpisu prezesa ze względu na karalność, kluczowa jest analiza dokumentów: wyroku, informacji z KRK i postanowienia sądu rejestrowego. W wielu sprawach rozstrzygające znaczenie ma nie sam fakt dawnego skazania, lecz to, czy w dacie składania wniosku istnieje aktualna przeszkoda ustawowa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2008 r., IV CSK 356/07.