Zamknięcie działalności po skorzystaniu z tarczy antykryzysowej

Czy można zamknąć działalność po skorzystaniu z tarczy antykryzysowej?

Tak, w typowej sytuacji przedsiębiorca może zamknąć jednoosobową działalność gospodarczą po skorzystaniu ze świadczenia postojowego i zwolnienia ze składek ZUS. Ani art. 15zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, ani art. 31zo tej ustawy nie wprowadzały ogólnego obowiązku dalszego prowadzenia działalności przez określony czas po wypłacie postojowego albo po zwolnieniu z opłacania składek.

Kluczowe jest to, czy w dacie składania wniosków przedsiębiorca spełniał warunki przewidziane dla danej formy pomocy. Jeżeli działalność była prowadzona, wystąpił przestój w następstwie COVID-19, a oświadczenia złożone do ZUS były prawdziwe, późniejsze zakończenie działalności nie powinno samo w sobie powodować obowiązku zwrotu świadczeń.

Inaczej może być wtedy, gdy oprócz postojowego i zwolnienia ze składek przedsiębiorca korzystał z innych instrumentów pomocowych. Przykładowo niektóre formy pomocy przewidywały obowiązek prowadzenia działalności przez określony czas albo utrzymania zatrudnienia. Dlatego przed wykreśleniem firmy warto przejrzeć wszystkie decyzje, wnioski i regulaminy otrzymanej pomocy.

Zwolnienie ze składek ZUS a zamknięcie działalności

Zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okresy objęte tarczą antykryzysową wynikało z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. W przypadku zwolnienia za marzec, kwiecień i maj 2020 r. istotne było m.in. spełnienie warunków podmiotowych, terminowe złożenie wniosku oraz rozliczeń, o których mowa w art. 31zq tej ustawy, chyba że płatnik był zwolniony z obowiązku ich składania.

Przepisy o zwolnieniu ze składek nie przewidywały zasady, że przedsiębiorca musi prowadzić działalność jeszcze przez kilka miesięcy po zakończeniu okresu zwolnienia. Jeżeli ZUS prawidłowo uwzględnił wniosek, a przedsiębiorca nie podał nieprawdziwych danych, późniejsze wykreślenie działalności nie powinno prowadzić do uznania zwolnionych składek za zaległość tylko dlatego, że firma została zamknięta.

Ryzyko powstaje natomiast wtedy, gdy wniosek o zwolnienie był oparty na nieprawdziwych danych, np. dotyczących statusu płatnika, liczby ubezpieczonych, daty rozpoczęcia działalności albo wysokości przychodu, jeżeli dany wariant zwolnienia uzależniał prawo do ulgi od takiego kryterium.

Świadczenie postojowe a zakończenie działalności

Świadczenie postojowe dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą było uregulowane w art. 15zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. Zgodnie z art. 15zq ust. 3 tej ustawy świadczenie przysługiwało, jeżeli w następstwie COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności. W zależności od okresu i wersji przepisów znaczenie mogły mieć także dodatkowe warunki, np. data rozpoczęcia działalności, brak innego tytułu do ubezpieczeń społecznych albo spadek przychodu.

Sam fakt, że po otrzymaniu świadczenia postojowego przedsiębiorca zamknął działalność, nie oznacza automatycznie, że świadczenie było nienależne. Dla oceny prawidłowości wypłaty najważniejszy jest stan z chwili złożenia wniosku i prawdziwość złożonych oświadczeń.

Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe art. 15zx ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 uznawał w szczególności świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń albo dokumentów, a także w innych przypadkach świadomego wprowadzenia ZUS w błąd. W takiej sytuacji osoba, która pobrała świadczenie nienależnie, musi je zwrócić wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi według zasad prawa cywilnego.

Kiedy może powstać obowiązek zwrotu pomocy?

Obowiązek zwrotu może pojawić się przede wszystkim wtedy, gdy przedsiębiorca nie spełniał warunków danej pomocy albo uzyskał ją na podstawie nieprawdziwych informacji. W przypadku świadczenia postojowego podstawą jest art. 15zx ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. W przypadku zwolnienia ze składek ZUS znaczenie mają warunki z art. 31zo i art. 31zq tej ustawy oraz ogólne zasady kontroli prawidłowości rozliczeń składkowych przez ZUS.

W praktyce należy zweryfikować zwłaszcza:

• czy działalność była prowadzona albo zawieszona w sposób zgodny z warunkami konkretnego świadczenia,
• czy w następstwie COVID-19 rzeczywiście wystąpił przestój albo spadek przychodu, jeżeli był wymagany,
• czy przedsiębiorca nie miał innego tytułu do ubezpieczeń społecznych, jeżeli dany wariant świadczenia tego wymagał,
• czy deklaracje ZUS i wnioski zostały złożone w wymaganych terminach,
• czy nie korzystano jednocześnie z innej pomocy, która wykluczała dane świadczenie albo wymagała prowadzenia firmy przez określony czas.

Formalności przy zamknięciu jednoosobowej działalności

Zamknięcie działalności w CEIDG nie kończy wszystkich obowiązków przedsiębiorcy. Samo wykreślenie wpisu powinno zostać połączone z uporządkowaniem rozliczeń składkowych i podatkowych.

Jeżeli chodzi o techniczne zamknięcie firmy, przedsiębiorca składa wniosek o wykreślenie wpisu z CEIDG. Warto dopilnować daty faktycznego zaprzestania wykonywania działalności, ponieważ wpływa ona na ZUS, podatki i obowiązki ewidencyjne. Jeżeli problem dotyczy zakończenia działalności z datą wcześniejszą niż dzień składania wniosku, pomocny może być osobny materiał o tym, kiedy możliwe jest wyrejestrowanie DG z datą wsteczną.

VAT, remanent i wyposażenie przy likwidacji firmy

Jeżeli przedsiębiorca był czynnym podatnikiem VAT, samo zamknięcie firmy w CEIDG nie wystarcza. Art. 96 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług nakłada obowiązek zgłoszenia naczelnikowi urzędu skarbowego zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu VAT-Z.

Dodatkowo art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług przewiduje opodatkowanie towarów własnej produkcji oraz towarów, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, w przypadku zaprzestania wykonywania czynności opodatkowanych przez osobę fizyczną. W praktyce oznacza to konieczność ustalenia, czy na dzień likwidacji w firmie pozostają towary, materiały, wyposażenie albo środki trwałe, przy nabyciu których przysługiwało prawo do odliczenia VAT.

Jeżeli w firmie pozostają składniki majątku, trzeba przeanalizować ich skutki podatkowe. Szerzej temat rozliczenia podatku od towarów i usług przy likwidacji opisuje materiał: likwidacja DG - VAT.

Przejście z działalności gospodarczej na spółkę z o.o.

Zamknięcie jednoosobowej działalności i rozpoczęcie aktywności w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością to dwa odrębne zdarzenia prawne. Spółka z o.o. jest osobą prawną, co wynika z art. 12 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, a jej wspólnicy co do zasady nie odpowiadają za zobowiązania spółki, zgodnie z art. 151 § 4 Kodeksu spółek handlowych.

Nie oznacza to jednak pełnego braku ryzyka. Członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania spółki na zasadach określonych w art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że wykażą przesłanki zwalniające wskazane w art. 299 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Jeżeli motywem zakończenia działalności jest ograniczenie ryzyka majątkowego, warto porównać skutki jednoosobowej działalności i sp. z o.o. jako formy prowadzenia działalności.

Co zrobić przed wykreśleniem działalności?

Przed złożeniem wniosku o wykreślenie działalności warto wykonać krótką kontrolę dokumentów. Najważniejsze jest ustalenie, z jakich dokładnie instrumentów tarczy przedsiębiorca korzystał. Inne zasady dotyczyły postojowego, inne zwolnienia ze składek, a jeszcze inne pożyczek, dotacji albo dofinansowań do wynagrodzeń.

• Sprawdź wnioski złożone do ZUS i urzędu pracy oraz oświadczenia składane przy ubieganiu się o pomoc.
• Upewnij się, że nie ma decyzji albo umowy przewidującej obowiązek prowadzenia działalności przez określony czas.
• Zweryfikuj rozliczenia ZUS za okresy objęte zwolnieniem.
• Ustal, czy trzeba złożyć VAT-Z i sporządzić spis z natury dla VAT.
• Sporządź wykaz składników majątku dla celów PIT i zachowaj dokumentację księgową.

FAQ

Czy po otrzymaniu postojowego trzeba było prowadzić działalność przez określony czas?

W przypadku samego świadczenia postojowego z art. 15zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 przepisy nie wprowadzały ogólnego obowiązku prowadzenia firmy przez kilka miesięcy po wypłacie świadczenia. Trzeba jednak sprawdzić, czy przedsiębiorca nie korzystał równolegle z innej pomocy, która taki warunek przewidywała.

Czy ZUS może żądać zwrotu postojowego po latach?

ZUS może kwestionować świadczenie, jeżeli ustali, że było nienależnie pobrane, zwłaszcza na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów. Podstawą jest art. 15zx ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. Samo późniejsze zamknięcie działalności nie jest jednak równoznaczne z nienależnym pobraniem świadczenia.

Czy trzeba oddać zwolnione składki ZUS, jeśli firma została zamknięta?

Nie tylko z powodu zamknięcia działalności. Jeżeli warunki zwolnienia z art. 31zo i art. 31zq ustawy COVID-19 były spełnione, a dokumenty złożono prawidłowo, późniejsze zakończenie działalności nie powinno prowadzić do obowiązku zapłaty składek objętych zwolnieniem.

Czy zamykając firmę, trzeba składać VAT-Z?

Tak, jeżeli przedsiębiorca był zarejestrowany jako podatnik VAT czynny. Obowiązek zgłoszenia zaprzestania wykonywania czynności opodatkowanych wynika z art. 96 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Czy po zamknięciu działalności można założyć spółkę z o.o.?

Tak. Zamknięcie jednoosobowej działalności nie wyklucza założenia spółki z o.o. Trzeba jednak pamiętać, że zobowiązania powstałe w jednoosobowej działalności pozostają zobowiązaniami przedsiębiorcy, a spółka z o.o. nie przejmuje ich automatycznie tylko dlatego, że została założona po zamknięciu firmy.

Źródła

• art. 15zq, art. 15zx, art. 31zo i art. 31zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
• art. 36 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• art. 96 ust. 6, art. 14 ust. 1 pkt 2 i art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• art. 24 ust. 3a, art. 14 ust. 2 pkt 17 i art. 14 ust. 3 pkt 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 70 § 1 i art. 86 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
• art. 12, art. 151 § 4 oraz art. 299 § 1-2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych