Przekształcenie spółki z o.o. w spółkę jawną – procedura

Czy spółkę z o.o. można przekształcić w spółkę jawną?

Tak. Zgodnie z art. 551 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych spółka handlowa może być przekształcona w inną spółkę handlową. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką kapitałową, a spółka jawna jest spółką osobową, dlatego przekształcenie spółki z o.o. w spółkę jawną mieści się w tej regulacji.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu z art. 551 § 4 Kodeksu spółek handlowych. Przekształcona nie może być spółka w upadłości ani spółka w likwidacji, która rozpoczęła podział majątku. Jeżeli więc spółka z o.o. jest już w zaawansowanej likwidacji albo objęta postępowaniem upadłościowym, przekształcenie może być niedopuszczalne.

W opisanej sytuacji szczególne znaczenie ma to, że spółka z o.o. jest jednoosobowa. Spółka jawna jest spółką osobową, której istotą jest udział wspólników prowadzących przedsiębiorstwo pod własną firmą, co wynika z art. 22 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Kodeks spółek handlowych nie przewiduje konstrukcji jednoosobowej spółki jawnej. W praktyce przed podjęciem uchwały o przekształceniu należy więc doprowadzić do tego, aby w spółce z o.o. było co najmniej dwóch wspólników, którzy po przekształceniu staną się wspólnikami spółki jawnej.

Sprzedaż udziałów synom przed przekształceniem

Jeżeli obecnie wszystkie udziały należą do jednego wspólnika, a po przekształceniu wspólnikami spółki jawnej mają być również synowie, najbezpieczniej jest najpierw przenieść na nich część udziałów w spółce z o.o. Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych, chyba że umowa spółki przewiduje surowsze wymagania albo ograniczenia zbycia udziałów.

Skuteczność przejścia udziałów wobec spółki zależy od zawiadomienia spółki o przejściu udziałów oraz przedstawienia dowodu przejścia udziałów, co wynika z art. 187 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Dopiero po prawidłowym uporządkowaniu listy wspólników można bezpiecznie planować uchwałę o przekształceniu, w której wspólnicy zdecydują, że spółka z o.o. przekształca się w spółkę jawną.

Jeżeli umowa spółki z o.o. przewiduje prawo pierwszeństwa, zgodę spółki na zbycie udziałów albo inne ograniczenia, trzeba je wykonać przed sprzedażą udziałów. W przeciwnym razie mogą powstać problemy z ważnością albo skutecznością zmian udziałowych, a to może zablokować przekształcenie.

Plan przekształcenia spółki z o.o. w spółkę jawną

Pierwszym zasadniczym dokumentem jest plan przekształcenia. Obowiązek jego sporządzenia wynika z art. 556 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych. Plan sporządza zarząd spółki z o.o. jako organ prowadzący sprawy spółki przekształcanej.

Jeżeli spółka z o.o. jest jednoosobowa, plan przekształcenia powinien być sporządzony w formie aktu notarialnego, co wynika z art. 557 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Jeżeli przed sporządzeniem planu do spółki przystąpią kolejni wspólnicy, należy ocenić formę dokumentu według aktualnego stanu spółki i wymagań notariusza oraz sądu rejestrowego.

Zgodnie z art. 558 § 1 Kodeksu spółek handlowych plan przekształcenia powinien zawierać co najmniej ustalenie wartości bilansowej majątku spółki przekształcanej na określony dzień oraz określenie wartości udziałów wspólników. Dzień ustalenia wartości bilansowej powinien przypadać w miesiącu poprzedzającym przedłożenie wspólnikom planu przekształcenia.

Do planu przekształcenia dołącza się dokumenty wskazane w art. 558 § 2 Kodeksu spółek handlowych, w szczególności:

• projekt uchwały w sprawie przekształcenia spółki,
• projekt umowy spółki jawnej,
• wycenę składników majątku spółki z o.o., czyli aktywów i pasywów,
• sprawozdanie finansowe sporządzone dla celów przekształcenia przy zastosowaniu takich samych metod i w takim samym układzie jak ostatnie roczne sprawozdanie finansowe.

Czy potrzebny jest biegły rewident?

W starszych opisach procedury często wskazywano, że każdy plan przekształcenia musi być zbadany przez biegłego rewidenta. Obecnie nie jest to prawidłowe uogólnienie.

Art. 559 § 1 Kodeksu spółek handlowych przewiduje obowiązek badania planu przekształcenia przez biegłego rewidenta tylko w przypadkach wskazanych w tym przepisie. Przy typowym przekształceniu spółki z o.o. w spółkę jawną badanie planu przez biegłego rewidenta co do zasady nie jest wymagane. To istotnie skraca i upraszcza procedurę w porównaniu ze stanem prawnym sprzed zmian.

Wyjątek może wynikać z nietypowej struktury przekształcenia, szczególnych wymogów korporacyjnych albo dodatkowych decyzji wspólników. Dlatego przed rozpoczęciem procedury warto sprawdzić aktualną umowę spółki z o.o., strukturę majątku i to, czy przekształcenie nie jest elementem szerszej reorganizacji.

Zawiadomienie wspólników i dostęp do dokumentów

Po przygotowaniu planu przekształcenia spółka powinna przeprowadzić czynności informacyjne wobec wspólników. Art. 560 § 1 Kodeksu spółek handlowych przewiduje obowiązek dwukrotnego zawiadomienia wspólników o zamiarze powzięcia uchwały o przekształceniu. Pierwsze zawiadomienie powinno nastąpić nie później niż na miesiąc przed planowanym dniem podjęcia uchwały, a drugie w odstępie nie krótszym niż dwa tygodnie od pierwszego zawiadomienia.

Treść zawiadomienia powinna odpowiadać art. 560 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Wspólnicy powinni wiedzieć, gdzie i kiedy mogą zapoznać się z pełną dokumentacją przekształcenia. Prawo wspólników do przeglądania dokumentów i żądania odpisów wynika z art. 561 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

W spółkach rodzinnych, w których wszyscy wspólnicy są zgodni, etap ten bywa traktowany jako formalność, ale nie warto go pomijać. Braki w zawiadomieniach lub dokumentacji mogą stać się przyczyną problemów przy rejestracji w KRS albo późniejszych sporów między wspólnikami.

Uchwała o przekształceniu i umowa spółki jawnej

Przekształcenie wymaga uchwały wspólników spółki z o.o. Zgodnie z art. 562 § 1 Kodeksu spółek handlowych uchwała o przekształceniu spółki kapitałowej powinna być umieszczona w protokole sporządzonym przez notariusza.

Elementy uchwały określa art. 563 § 1 Kodeksu spółek handlowych. W uchwale należy w szczególności wskazać typ spółki, w jaki spółka z o.o. zostaje przekształcona, czyli spółkę jawną, wysokość wkładów wspólników, zakres praw przyznanych wspólnikom, jeżeli są przewidziane, oraz nazwiska i imiona wspólników prowadzących sprawy spółki jawnej i mających prawo jej reprezentowania.

Równolegle trzeba przygotować umowę spółki jawnej. Zgodnie z art. 23 Kodeksu spółek handlowych umowa spółki jawnej powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. W procedurze przekształcenia projekt umowy jest załącznikiem do planu przekształcenia, a ostateczna treść umowy powinna być spójna z uchwałą przekształceniową i wnioskiem do KRS.

Umowa spółki jawnej powinna regulować co najmniej kwestie wymagane przez art. 25 Kodeksu spółek handlowych, czyli firmę i siedzibę spółki, wkłady wspólników i ich wartość, przedmiot działalności oraz czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony. W praktyce warto dopisać także zasady reprezentacji, prowadzenia spraw, wypłat zysku, rozliczenia wspólnika występującego i zakaz konkurencji.

Wniosek do KRS po przekształceniu

Wniosek o wpis przekształcenia do rejestru składają wspólnicy mający prawo reprezentacji spółki przekształconej, co wynika z art. 569 Kodeksu spółek handlowych. Obecnie wnioski do rejestru przedsiębiorców KRS składa się elektronicznie przez Portal Rejestrów Sądowych. Papierowe formularze KRS-W1, KRS-Z3 czy KRS-ZH, stosowane w dawnym stanie prawnym, nie są już właściwą podstawową ścieżką dla przedsiębiorców wpisanych do KRS.

Do elektronicznego wniosku należy dołączyć dokumenty wymagane przez Kodeks spółek handlowych i przepisy o KRS, w szczególności plan przekształcenia z załącznikami, uchwałę o przekształceniu zaprotokołowaną przez notariusza, umowę spółki jawnej, dokumenty dotyczące reprezentacji oraz inne oświadczenia wymagane przez system KRS i sąd rejestrowy.

Zgodnie z art. 552 Kodeksu spółek handlowych spółka przekształcana staje się spółką przekształconą z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru. Ten dzień jest dniem przekształcenia. Jednocześnie sąd rejestrowy z urzędu wykreśla spółkę przekształcaną, czyli spółkę z o.o.

Ogłoszenie przekształcenia

Po wpisie przekształcenia należy pamiętać o ogłoszeniu. Obowiązek ogłoszenia przekształcenia wynika z art. 570 Kodeksu spółek handlowych. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, ogłoszenia wymagane przez Kodeks spółek handlowych zamieszcza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, zgodnie z art. 5 § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Nie ma ogólnego obowiązku publikowania ogłoszenia w gazecie lokalnej albo ogólnopolskiej, chyba że taki obowiązek wynika z umowy spółki, szczególnych przepisów albo konkretnych zobowiązań spółki.

Skutki prawne przekształcenia

Najważniejszym skutkiem przekształcenia jest kontynuacja bytu prawnego spółki. Zgodnie z art. 553 § 1 Kodeksu spółek handlowych spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej. Oznacza to, że co do zasady nie powstaje nowy, całkowicie odrębny podmiot przejmujący majątek, lecz ta sama spółka działa dalej w innej formie prawnej.

Art. 553 § 2 Kodeksu spółek handlowych stanowi, że spółka przekształcona pozostaje podmiotem zezwoleń, koncesji i ulg przyznanych spółce przed przekształceniem, chyba że ustawa albo decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej. Przed przekształceniem trzeba więc sprawdzić treść wszystkich decyzji administracyjnych, koncesji, zezwoleń, umów dotacyjnych i umów kredytowych.

Zgodnie z art. 553 § 3 Kodeksu spółek handlowych wspólnicy spółki przekształcanej stają się z dniem przekształcenia wspólnikami spółki przekształconej. W przypadku spółki jawnej oznacza to wejście w reżim odpowiedzialności wspólników spółki osobowej.

Odpowiedzialność wspólników po przekształceniu

To najważniejsza praktyczna różnica między spółką z o.o. a spółką jawną. W spółce z o.o. wspólnik co do zasady nie odpowiada za zobowiązania spółki samym faktem posiadania udziałów. W spółce jawnej sytuacja wygląda inaczej.

Zgodnie z art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Jednocześnie art. 31 § 1 Kodeksu spółek handlowych przewiduje subsydiarną odpowiedzialność wspólnika, co oznacza, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Przed przekształceniem trzeba więc przeanalizować zadłużenie, umowy, poręczenia, leasingi, kredyty, spory sądowe i zaległości wobec urzędu skarbowego lub ZUS. Przekształcenie może być korzystne organizacyjnie i podatkowo, ale nie powinno być traktowane jako sposób na uniknięcie odpowiedzialności za istniejące zobowiązania.

Podatki przy przekształceniu spółki z o.o. w spółkę jawną

Skutki podatkowe zależą od struktury wspólników, majątku spółki, zysków zatrzymanych, kapitałów własnych oraz tego, czy spółka jawna będzie podatnikiem CIT. Nie da się ich bezpiecznie ocenić wyłącznie na podstawie samej decyzji o przekształceniu.

Jeżeli wspólnikami spółki jawnej są wyłącznie osoby fizyczne, spółka jawna co do zasady nie jest podatnikiem CIT. Wynika to pośrednio z art. 1 ust. 3 pkt 1a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, który obejmuje CIT określone spółki jawne mające siedzibę lub zarząd w Polsce, jeżeli ich wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne i nie złożono wymaganej informacji o podatnikach podatku dochodowego.

Przy przekształceniu spółki z o.o. w spółkę osobową trzeba również zbadać opodatkowanie niepodzielonych zysków oraz zysków przekazanych na kapitały inne niż kapitał zakładowy. W przypadku wspólników będących osobami fizycznymi podstawowe znaczenie ma art. 24 ust. 5 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Może pojawić się także podatek od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k oraz art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych opodatkowaniu PCC podlega umowa spółki oraz jej zmiana, w tym przekształcenie, jeżeli powoduje zwiększenie majątku spółki osobowej. Stawka PCC dla umowy spółki wynosi 0,5% na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 tej ustawy.

FAQ

Czy jednoosobową spółkę z o.o. można od razu przekształcić w spółkę jawną?

W praktyce nie należy planować jednoosobowej spółki jawnej, ponieważ Kodeks spółek handlowych nie przewiduje takiej konstrukcji. Jeżeli spółka z o.o. ma jednego wspólnika, trzeba przed przekształceniem doprowadzić do tego, aby przyszła spółka jawna miała co najmniej dwóch wspólników.

Czy przy przekształceniu spółki z o.o. w spółkę jawną potrzebny jest biegły rewident?

Co do zasady nie. Art. 559 § 1 Kodeksu spółek handlowych nie wymaga badania planu przekształcenia przez biegłego rewidenta przy typowym przekształceniu spółki z o.o. w spółkę jawną. Trzeba jednak sprawdzić, czy w konkretnej sprawie nie występują szczególne okoliczności.

Kiedy następuje przekształcenie?

Przekształcenie następuje z chwilą wpisu spółki jawnej do rejestru przedsiębiorców KRS. Wynika to z art. 552 Kodeksu spółek handlowych. Ten dzień jest dniem przekształcenia, a spółka z o.o. zostaje wykreślona z rejestru z urzędu.

Czy trzeba składać papierowe formularze KRS?

Nie w standardowej procedurze dotyczącej podmiotów wpisanych do rejestru przedsiębiorców KRS. Wnioski składa się elektronicznie przez Portal Rejestrów Sądowych. Dawne papierowe formularze, takie jak KRS-W1, KRS-Z3 czy KRS-ZH, nie odpowiadają obecnej podstawowej procedurze składania wniosków przez przedsiębiorców.

Czy po przekształceniu wspólnicy odpowiadają za długi spółki?

Tak. Wspólnicy spółki jawnej odpowiadają za zobowiązania spółki na zasadach określonych w art. 22 § 2 i art. 31 Kodeksu spółek handlowych. Odpowiedzialność jest osobista, solidarna i subsydiarna, co oznacza istotnie większe ryzyko niż samo posiadanie udziałów w spółce z o.o.

Podsumowanie

Przekształcenie spółki z o.o. w spółkę jawną jest możliwe i może być dobrym rozwiązaniem w firmach rodzinnych, ale wymaga starannego przygotowania. Najpierw trzeba uporządkować strukturę wspólników, zwłaszcza gdy spółka z o.o. jest jednoosobowa. Następnie sporządza się plan przekształcenia, przygotowuje projekt umowy spółki jawnej, zawiadamia wspólników, podejmuje uchwałę notarialną i składa elektroniczny wniosek do KRS.

Największą zmianą nie jest sama procedura rejestrowa, lecz odpowiedzialność wspólników po przekształceniu. Spółka jawna daje większą elastyczność, ale wspólnicy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki majątkiem osobistym. Przed podjęciem decyzji warto przeanalizować nie tylko dokumenty korporacyjne, lecz także zobowiązania, podatki i umowy z kontrahentami.

Źródła

• Art. 5 § 3, art. 22 § 1 i § 2, art. 23, art. 25, art. 31 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 551 § 1 i § 4, art. 552, art. 553 § 1-3, art. 556, art. 557, art. 558, art. 559 § 1, art. 560, art. 561, art. 562 § 1, art. 563 § 1, art. 569 i art. 570 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
• Art. 1 ust. 3 pkt 1a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
• Art. 24 ust. 5 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 3 pkt 3 i art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.