Manager muzyków – jaka forma działalności i jakie umowy?

Jeżeli planuje Pan zawodowo zarządzać karierą 2 muzyków, organizować koncerty, negocjować stawki, prowadzić promocję i pobierać z tego wynagrodzenie, to co do zasady wchodzi Pan w obszar działalności gospodarczej. Wynika to z art. 3 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Przedsiębiorcą może być osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – tak stanowi art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców. W praktyce oznacza to, że manager muzyków może działać jako:

• jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG),
• spółka cywilna, jeżeli działa z inną osobą,
• spółka z o.o. albo inna spółka handlowa, jeśli chce ograniczyć ryzyko odpowiedzialności osobistej.

Jaka forma działalności jest najlepsza dla managera muzyków?

W większości startowych sytuacji najlepsza jest jednoosobowa działalność gospodarcza. Jest najprostsza organizacyjnie, najtańsza na wejściu i wystarcza, jeśli to Pan jako manager zawiera umowy z klubami, organizatorami wydarzeń, sponsorami, markami albo pośredniczy w zawieraniu takich umów przez artystów.

Spółka z o.o. zaczyna mieć większy sens wtedy, gdy skala działalności rośnie, pojawiają się większe kwoty, pracownicy, zobowiązania reklamowe, inwestycje w promocję albo ryzyko sporów z kontrahentami. Trzeba jednak pamiętać, że spółka z o.o. oznacza większe koszty księgowe i bardziej formalne działanie.

Sama działalność nierejestrowana zwykle nie będzie tu dobrym rozwiązaniem, jeśli zarządzanie ma mieć charakter stały i profesjonalny. Działalność nierejestrowana jest dopuszczalna tylko przy spełnieniu ustawowych warunków z art. 5 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców, w tym limitu przychodu należnego nieprzekraczającego w żadnym miesiącu 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Przy regularnym menedżerowaniu i koncertach ten model najczęściej przestaje być bezpieczny bardzo szybko.

Czy manager powinien „zatrudnić” muzyków?

Najczęściej nie. W praktyce rynkowej bezpieczniejsze i bardziej elastyczne jest zawarcie z artystami umowy menedżerskiej, umowy impresaryjnej albo szerszej umowy o współpracy, zamiast zatrudniania ich na etat.

Umowa o pracę ma sens tylko wtedy, gdy rzeczywiście mają występować cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, czyli wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, za wynagrodzeniem. W świecie artystycznym bardzo często taki model po prostu nie odpowiada rzeczywistym relacjom.

Jeżeli współpraca ma charakter bardziej samodzielny, projektowy i twórczy, to etat może być sztuczny. Dodatkowo samo zatrudnienie nie rozwiązuje automatycznie spraw związanych z koncertami, prawami do nagrań, licencjami czy udziałem w przychodach z platform internetowych.

Umowa menedżerska lub impresaryjna – co powinna zawierać?

Polskie prawo nie przewiduje jednego „gotowego” typu umowy dla managera muzyków. Taka umowa jest zwykle umową nienazwaną, opartą na zasadzie swobody umów z art. 353¹ Kodeksu cywilnego. W zależności od treści może zawierać elementy zlecenia, pośrednictwa, pełnomocnictwa, a niekiedy także umowy agencyjnej.

Jeżeli manager ma stale pośredniczyć przy zawieraniu umów dla artysty za wynagrodzeniem, mogą mieć znaczenie przepisy o agencji, w szczególności art. 758 § 1 Kodeksu cywilnego. Natomiast gdy ma również działać w imieniu artysty, konieczne jest odrębne pełnomocnictwo zgodnie z art. 95 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego oraz art. 98 Kodeksu cywilnego.

Dobra umowa z artystą powinna określać co najmniej:

• zakres usług managera – np. booking koncertów, negocjacje, promocja, kontakt z mediami, prowadzenie kalendarza, organizacja podróży, nadzór nad wykonaniem kontraktów,
• czy manager tylko pośredniczy, czy także podpisuje umowy w imieniu artysty,
• czy współpraca ma charakter wyłączny,
• wynagrodzenie managera – prowizja, ryczałt albo model mieszany,
• od jakich przychodów liczona jest prowizja – tylko koncerty, czy także sponsoring, streaming, merchandising, licencje, YouTube,
• kto ponosi koszty promocji, reklamy, transportu, noclegów, ekipy i produkcji,
• czas trwania umowy i zasady jej wypowiedzenia,
• kary umowne lub zasady odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązań, zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego,
• klauzulę poufności,
• zasady rozliczeń po zakończeniu współpracy, zwłaszcza dla kontraktów wynegocjowanych wcześniej.

Jeżeli manager ma podpisywać umowy za artystę, pełnomocnictwo powinno być odpowiednio skonstruowane. Co do zasady pełnomocnictwo ogólne obejmuje czynności zwykłego zarządu, a do czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebne jest pełnomocnictwo rodzajowe albo szczególne – wynika to z art. 98 Kodeksu cywilnego. W praktyce przy umowach licencyjnych, sponsoringowych lub wieloletnich warto to rozpisać bardzo dokładnie.

Zobacz również:

Zespół muzyczny na wesela – forma działalności, umowy i ZAIKS

Jak rozliczać koncerty, YouTube i inne wpływy?

To zależy od tego, kto formalnie jest stroną umowy i z jakiego tytułu wpływa wynagrodzenie. W praktyce trzeba oddzielić kilka strumieni pieniędzy:

• wynagrodzenie artysty za występ na żywo,
• wynagrodzenie managera za pośrednictwo lub zarządzanie karierą,
• wpływy z licencji, praw autorskich i praw pokrewnych,
• wpływy z platform cyfrowych, np. YouTube, streaming, dystrybucja cyfrowa,
• przychody z reklam, sponsoringu i merchandisingu.

Jeżeli to artysta jest stroną umowy koncertowej, to organizator płaci artyście, a manager wystawia artyście fakturę albo rozlicza się według modelu uzgodnionego w umowie. Jeżeli natomiast to firma managera zawiera umowę z organizatorem i dalej angażuje artystę, wtedy dochodzi dodatkowe ryzyko podatkowe i cywilne, bo trzeba prawidłowo ułożyć relację wewnętrzną z muzykami.

Na gruncie podatku dochodowego znaczenie ma m.in. art. 10 ust. 1, art. 13, art. 14, art. 18 i art. 5a pkt 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. W zależności od faktycznego modelu przychody mogą być kwalifikowane jako:

• przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej,
• przychody z działalności wykonywanej osobiście,
• przychody z praw majątkowych.

Dlatego nie ma jednej odpowiedzi dla każdego przypadku. Inaczej rozlicza się artystę działającego prywatnie, inaczej artystę prowadzącego własną firmę, a jeszcze inaczej spółkę albo działalność managera działającego we własnym imieniu.

Czy artysta może działać bez firmy?

Tak, ale nie zawsze będzie to optymalne. Jednorazowe lub okazjonalne wykonania mogą być rozliczane na podstawie umów cywilnoprawnych. Jeżeli jednak działalność artystyczna staje się stała, powtarzalna i zarobkowa, urząd skarbowy może ocenić ją jako działalność gospodarczą w rozumieniu art. 5a pkt 6 ustawy o PIT.

Jednocześnie trzeba pamiętać, że nie każda umowa zlecenia czy o dzieło zawarta przez artystę automatycznie oznacza działalność gospodarczą. Znaczenie ma realny stan faktyczny. Dodatkowo art. 5b ust. 1 ustawy o PIT wskazuje, kiedy określonych czynności nie uznaje się za pozarolniczą działalność gospodarczą – chodzi o sytuacje, gdy łącznie spełnione są przesłanki zbliżające relację do stosunku zależnego.

W praktyce przy regularnych koncertach, działaniach promocyjnych, fakturach dla organizatorów i długofalowej współpracy z managerem własna działalność artysty bardzo często okazuje się rozwiązaniem najbardziej przejrzystym.

Prawa autorskie i prawa pokrewne – czego nie wolno pominąć?

To jedna z najważniejszych części całego modelu współpracy. Sama umowa menedżerska nie powoduje przejścia praw autorskich na managera. Jeżeli chce Pan korzystać z utworów, nagrań, teledysków, materiałów promocyjnych albo wizerunku artystów w określonym zakresie, trzeba to uregulować osobno.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy. Z kolei art. 41 ust. 2 tej ustawy stanowi, że umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione.

To oznacza, że w umowie trzeba wskazać konkretne pola eksploatacji, np.:

• utrwalanie i zwielokrotnianie nagrań,
• wprowadzanie do obrotu,
• publiczne odtwarzanie i wykonywanie,
• udostępnianie w Internecie w taki sposób, aby każdy mógł mieć dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym,
• wykorzystanie w social mediach, reklamie i materiałach sponsorskich.

Jeżeli mówimy o wykonaniach artystów, znaczenie mają również prawa pokrewne wykonawców, zwłaszcza art. 85 ust. 1 i 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wykonanie artystyczne też podlega ochronie, niezależnie od praw do samego utworu.

Jeśli natomiast doszłoby do zatrudnienia artysty na umowę o pracę, trzeba pamiętać, że przejście praw do utworu pracowniczego wynika z art. 12 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ale tylko w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron oraz tylko wtedy, gdy utwór powstał w wykonaniu obowiązków pracowniczych. To nie jest mechanizm automatyczny dla każdej twórczości pracownika.

Autorskie prawa osobiste są niezbywalne – wynika to z art. 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Twórca zachowuje m.in. prawo do autorstwa utworu i oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem.

Wizerunek muzyków i promocja

Jeżeli manager ma używać zdjęć, nagrań, fragmentów koncertów albo oznaczać artystów w materiałach promocyjnych, warto dodatkowo uregulować zgodę na rozpowszechnianie wizerunku. Podstawą jest art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.

W umowie najlepiej wpisać:

• zakres zgody na korzystanie z wizerunku,
• media i kanały publikacji,
• czas trwania zgody,
• czy zgoda jest odpłatna, czy wliczona w wynagrodzenie,
• czy manager może udzielać dalszych zgód partnerom reklamowym.

PKD dla managera muzyków

Przy rejestracji działalności trzeba dobrać kody PKD odpowiadające rzeczywistemu zakresowi usług. Dobór kodów zależy od konkretnego modelu działania, ale zwykle rozważa się kody związane z działalnością wspomagającą wystawianie przedstawień artystycznych, działalnością agencji reklamowych, public relations, organizacją wydarzeń czy działalnością agentów specjalizujących się w sprzedaży określonego towaru lub usług. Kod PKD nie zastępuje jednak prawidłowej umowy ani nie przesądza samodzielnie o skutkach podatkowych.

Jeżeli planowany zakres działalności jest szerszy, warto ustalić go przed rejestracją wraz z księgowym albo prawnikiem, bo źle opisany profil firmy może później komplikować rozliczenia.

Zobacz również:

Twórczość literacka i fotograficzna – działalność, ZUS i podatki

ZUS i podatki – o czym trzeba pamiętać?

Po założeniu JDG pojawiają się standardowe obowiązki przedsiębiorcy: rejestracja w CEIDG, wybór formy opodatkowania, zgłoszenie do ZUS, prowadzenie ewidencji podatkowej i wystawianie faktur tam, gdzie jest to wymagane. Aktualne zasady wyboru formy opodatkowania wynikają przede wszystkim z art. 9a ustawy o PIT oraz z ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

W praktyce wybór między skalą podatkową, podatkiem liniowym a ryczałtem zależy od faktycznie wykonywanych usług, kosztów działalności i struktury przychodów. W branży muzycznej bardzo często występują koszty promocji, przejazdów, obsługi social mediów, produkcji materiałów, najmu sprzętu czy prowizji pośredników, więc nie da się wskazać jednej formy opodatkowania jako najlepszej dla każdego.

W zakresie VAT znaczenie ma art. 113 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, przewidujący zwolnienie podmiotowe do określonego limitu sprzedaży, chyba że podatnik wykonuje czynności wyłączone z tego zwolnienia. To również trzeba ocenić pod konkretny model współpracy i skalę obrotów.

Czy manager może pobierać prowizję od wszystkich wpływów artysty?

Tak, ale tylko wtedy, gdy artysta wyraźnie się na to zgodzi w umowie. Bezpieczniej jest dokładnie wymienić, od jakich przychodów liczona jest prowizja. W przeciwnym razie szybko pojawiają się spory, czy managerowi należy się udział np. od:

• sprzedaży biletów,
• gaż koncertowych,
• reklam i sponsoringu,
• wpływów z YouTube, Spotify i innych platform,
• tantem autorskich i pokrewnych,
• sprzedaży ubrań, gadżetów i merchu.

Najlepiej przewidzieć też, czy prowizja należy się od umów zawartych już po rozwiązaniu współpracy, ale wynegocjowanych jeszcze przez managera. Tego rodzaju rozliczenia powinny wynikać wprost z umowy, bo inaczej trzeba będzie sięgać do ogólnych zasad odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 Kodeksu cywilnego i wykazywać wysokość szkody lub należnego świadczenia.

FAQ

Czy manager muzyków musi mieć działalność gospodarczą?

Jeżeli działa stale, zarobkowo i we własnym imieniu, to najczęściej tak. Taki model odpowiada definicji z art. 3 ustawy – Prawo przedsiębiorców. Przy jednorazowej, okazjonalnej pomocy sytuacja może wyglądać inaczej.

Czy mogę zatrudnić muzyków na umowę o pracę?

Można, ale tylko gdy rzeczywiście występują cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. W praktyce branży muzycznej częściej stosuje się umowy o współpracy niż etat.

Czy sama umowa z artystą daje managerowi prawa do utworów?

Nie. Przeniesienie autorskich praw majątkowych albo udzielenie licencji wymaga wyraźnych postanowień umownych i wskazania pól eksploatacji zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Czy manager może podpisywać umowy za artystę?

Tak, ale potrzebuje odpowiedniego pełnomocnictwa. Podstawą są art. 95 i art. 98 Kodeksu cywilnego. Samo bycie managerem nie daje automatycznie prawa do reprezentacji.

Czy prowizja managera może obejmować wpływy z YouTube i streamingu?

Może, ale tylko jeżeli umowa to jasno przewiduje. Najbezpieczniej wprost wymienić wszystkie źródła przychodów objęte prowizją.

Wnioski praktyczne

Jeżeli dziś dopiero rozwija Pan współpracę z muzykami, to najrozsądniejszy model jest zwykle następujący:

1. założyć własną JDG,
2. przygotować profesjonalną umowę menedżerską lub impresaryjną,
3. uregulować osobno pełnomocnictwo, prawa autorskie, prawa pokrewne i wizerunek,
4. precyzyjnie opisać, kto otrzymuje pieniądze od organizatorów i jak liczona jest prowizja managera,
5. skonsultować z księgowym lub prawnikiem model podatkowy przed pierwszymi większymi kontraktami.

Jeżeli planuje Pan inwestować własne środki, brać na siebie odpowiedzialność za wydarzenia albo prowadzić szeroką działalność promocyjną i kontraktową, warto rozważyć spółkę z o.o. Taki wybór zależy jednak już od konkretnej skali biznesu, przewidywanych przychodów i ryzyka.

Źródła

• Ustawa z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców
• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• Ustawa z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 8 listopada 2012 r., sygn. I ACa 602/12.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 9 lipca 1971 r., sygn. II CR 220/71.