Kontakty ojca z niemowlęciem i zabieranie dziecka na weekendy

Czy ojciec może zabierać niemowlę na weekendy?

Jeżeli mężczyzna jest prawnym ojcem dziecka, ma prawo i obowiązek utrzymywać z nim kontakty. Wynika to z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Kontakty obejmują między innymi odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu, rozmowy telefoniczne, korespondencję oraz inne formy porozumiewania się na odległość.

Nie oznacza to jednak, że ojciec może samodzielnie narzucić matce weekendowe wyjazdy z siedmiomiesięcznym dzieckiem. Kontakty muszą być dostosowane do dobra dziecka. Przy niemowlęciu sąd bierze pod uwagę przede wszystkim wiek dziecka, karmienie piersią lub inny sposób karmienia, rytm snu, stan zdrowia, więź z ojcem, dotychczasowe zaangażowanie ojca w opiekę oraz to, czy ojciec potrafi samodzielnie i bezpiecznie zajmować się tak małym dzieckiem.

W praktyce przy bardzo małym dziecku bardziej realne są częste, ale krótsze kontakty, początkowo w miejscu pobytu dziecka albo w obecności matki lub innej zaufanej osoby. Dopiero z czasem, gdy dziecko oswoi się z ojcem, a ojciec wykaże umiejętności opiekuńcze, kontakty mogą być stopniowo rozszerzane.

Więcej o podobnych sytuacjach przeczytasz w materiale: kontakty z niemowlęciem.

Dobro dziecka jest ważniejsze niż oczekiwania rodziców

Zgodnie z art. 113¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko stale przebywa u jednego z rodziców, sposób kontaktów z drugim rodzicem rodzice powinni ustalić wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia, o ile wiek i rozwój dziecka pozwalają je ocenić. Przy niemowlęciu życzenia dziecka nie będą oczywiście wyrażone słownie, dlatego znaczenie mają obserwacje zachowania dziecka: płacz, niepokój, trudności ze snem po kontakcie, reakcja na ojca, reakcja po powrocie do matki, a także opinie osób, które widzą przebieg spotkań.

Nie należy mylić prawa ojca do kontaktów z prawem do zabierania dziecka zawsze wtedy, kiedy ojciec tego chce. Sąd może ustalić kontakty bardzo szczegółowo, na przykład w określone dni i godziny, w miejscu zamieszkania dziecka, bez nocowania, bez zabierania poza miejscowość albo tylko w obecności drugiego rodzica, kuratora sądowego lub innej osoby.

Jeżeli matka nie sprzeciwia się kontaktom jako takim, ale nie zgadza się na nocowanie niemowlęcia u ojca, powinna wyraźnie rozdzielać te dwie kwestie. Inaczej oceniane jest całkowite izolowanie dziecka od ojca, a inaczej uzasadniona odmowa weekendowych pobytów u ojca ze względu na wiek dziecka, karmienie, brak więzi lub niewystarczające umiejętności opiekuńcze ojca.

W tym kontekście pomocny może być również artykuł omawiający brak zgody na nocowanie u ojca.

Co może zrobić matka, gdy ojciec żąda weekendów?

W pierwszej kolejności warto zaproponować ojcu rozsądny, stopniowy harmonogram kontaktów. Przykładowo: dwa lub trzy spotkania w tygodniu po 1–2 godziny, początkowo w miejscu zamieszkania dziecka, z możliwością wydłużania spotkań, jeżeli dziecko dobrze je znosi. Taka propozycja pokazuje, że matka nie blokuje relacji dziecka z ojcem, lecz chce ją budować bezpiecznie i adekwatnie do wieku dziecka.

Jeżeli ojciec grozi, że będzie zabierał dziecko na siłę, warto zachowywać wiadomości SMS, e-maile, nagrania rozmów wykonane we własnej sprawie, notatki z przebiegu spotkań oraz dane świadków. Znaczenie mogą mieć także dokumenty medyczne, informacje o karmieniu piersią, zalecenia lekarza, opinia psychologa dziecięcego lub zaświadczenia potwierdzające szczególne potrzeby dziecka.

Jeżeli porozumienie jest niemożliwe, matka może sama złożyć do sądu rodzinnego wniosek o uregulowanie kontaktów ojca z dzieckiem. Nie trzeba czekać, aż zrobi to ojciec. We wniosku można zaproponować konkretny harmonogram, na przykład kontakty w określone dni, bez nocowania, bez zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, a także z obecnością matki lub innej osoby do czasu zbudowania przez ojca stabilnej więzi z dzieckiem.

Praktyczne omówienie podobnej procedury znajdziesz w artykule: ustalenie widzeń ojca.

Wniosek do sądu i zabezpieczenie kontaktów

Sprawę o kontakty z dzieckiem rozpoznaje sąd rodzinny, czyli co do zasady sąd rejonowy właściwy według miejsca zamieszkania dziecka. We wniosku należy wskazać rodziców, dziecko, opisać dotychczasową sytuację i zaproponować konkretny sposób kontaktów.

W sprawie można również złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania. Jest to szczególnie ważne, gdy ojciec naciska na weekendowe zabieranie niemowlęcia, a matka chce, aby do czasu rozstrzygnięcia sądu obowiązywały jasne zasady, na przykład kontakty w miejscu zamieszkania dziecka i bez nocowania.

Opłata sądowa od wniosku dotyczącego kontaktów z dzieckiem wynosi co do zasady 100 zł. Jeżeli sytuacja finansowa rodzica na to nie pozwala, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Kiedy sąd może ograniczyć kontakty ojca z dzieckiem?

Sąd może ograniczyć kontakty, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Zgodnie z art. 113² Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może między innymi zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, zezwolić na spotkania tylko w obecności matki, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby, ograniczyć kontakty do określonych form porozumiewania się lub zakazać określonych sposobów kontaktu.

Jeżeli kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka albo dobro dziecka naruszają, sąd może nawet zakazać ich utrzymywania. Jest to jednak rozwiązanie wyjątkowe. Sama niechęć matki do ojca albo konflikt między rodzicami zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać realne zagrożenie, na przykład przemoc, nadużywanie alkoholu lub narkotyków, rażące zaniedbania, poważne problemy psychiczne wpływające na bezpieczeństwo dziecka albo zachowania powodujące u dziecka silny stres.

W przypadku rodziców, którzy nie byli małżeństwem, zasady są takie same jak po rozwodzie. Liczy się prawne ojcostwo, dobro dziecka i konkretna sytuacja opiekuńcza. Szerzej temat opisuje artykuł: kontakty po rozpadzie konkubinatu.

Czy zameldowanie ojca ma znaczenie?

Brak zameldowania ojca u matki ani fakt, że rodzice nie byli małżeństwem, nie przesądzają o kontaktach. Meldunek jest instytucją administracyjną i nie decyduje o tym, czy ojciec może widywać dziecko. Istotne jest to, czy ojciec jest prawnym ojcem dziecka oraz jaki sposób kontaktów odpowiada dobru dziecka.

Jeżeli ojciec nie jest formalnie wpisany jako ojciec w akcie urodzenia dziecka, najpierw trzeba rozwiązać kwestię ojcostwa. Jeżeli natomiast ojcostwo zostało uznane albo ustalone, ojciec może domagać się uregulowania kontaktów, a matka może wnosić o ich ograniczenie lub stopniowe rozszerzanie.

Czy można odmówić wydania dziecka ojcu?

Jeżeli nie ma orzeczenia sądu regulującego kontakty i ojciec próbuje zabrać niemowlę wbrew woli matki, matka może odmówić wydania dziecka, zwłaszcza gdy obawia się o jego bezpieczeństwo. W razie awantury, gróźb albo próby siłowego odebrania dziecka warto wezwać policję i zadbać o udokumentowanie zdarzenia.

Trzeba jednak zachować ostrożność. Jeżeli sąd wydał już postanowienie o kontaktach, samowolne i uporczywe utrudnianie kontaktów może prowadzić do postępowania o zagrożenie zapłatą określonej sumy pieniężnej, a następnie do nakazania zapłaty za niewykonane kontakty. Jeżeli po wydaniu orzeczenia pojawiły się nowe zagrożenia dla dziecka, właściwą drogą jest wniosek o zmianę kontaktów, ograniczenie kontaktów albo zabezpieczenie sprawy, a nie jednostronne ignorowanie postanowienia.

FAQ

Czy ojciec ma prawo do kontaktów z niemowlęciem?

Tak, jeżeli jest prawnym ojcem dziecka. Prawo do kontaktów nie zależy od tego, czy rodzice byli małżeństwem. Kontakty muszą jednak być dostosowane do wieku i potrzeb dziecka.

Czy sąd może zgodzić się na nocowanie niemowlęcia u ojca?

Teoretycznie tak, ale przy bardzo małym dziecku sąd powinien szczególnie dokładnie ocenić dobro dziecka, karmienie, więź z ojcem i jego umiejętności opiekuńcze. W wielu sprawach najpierw ustala się krótsze kontakty bez nocowania.

Czy karmienie piersią wyklucza kontakty z ojcem?

Nie wyklucza kontaktów, ale może przemawiać za tym, aby kontakty były krótsze, odbywały się blisko miejsca pobytu dziecka i nie obejmowały nocowania. Karmienie piersią jest jednym z argumentów, ale nie jedynym kryterium.

Czy matka może sama złożyć wniosek o uregulowanie kontaktów?

Tak. Matka nie musi czekać, aż zrobi to ojciec. Może sama wystąpić do sądu rodzinnego i zaproponować konkretny harmonogram kontaktów, w tym kontakty stopniowe, bez nocowania i w obecności wskazanej osoby.

Co grozi za utrudnianie kontaktów?

Jeżeli kontakty są już uregulowane przez sąd, uporczywe niewykonywanie orzeczenia może skutkować zagrożeniem nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej, a później nakazaniem jej zapłaty. Jeżeli kontakty zagrażają dziecku, należy wystąpić o zmianę orzeczenia albo zabezpieczenie, zamiast samowolnie ignorować postanowienie sądu.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 95, art. 97, art. 107 oraz art. 113–113⁶.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy dotyczące postępowania opiekuńczego, zabezpieczenia oraz wykonywania kontaktów z dzieckiem.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności przepisy o opłacie od wniosków z zakresu prawa rodzinnego.
• Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., sygn. akt III CZP 70/66.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt III CZP 98/05.