Wadliwie wykonane schody – jak odstąpić od umowy?

Wadliwe schody a charakter umowy ze stolarzem

Wykonanie i montaż schodów na indywidualne zamówienie najczęściej kwalifikuje się jako umowę o dzieło w rozumieniu art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do osiągnięcia oznaczonego rezultatu, czyli wykonania schodów zgodnych z umową, projektem, ustalonym kolorem, materiałem i standardem jakości, a zamawiający zobowiązuje się do zapłaty wynagrodzenia.

Jeżeli schody mają pęknięcia, inny kolor niż ustalony albo są wykonane niezgodnie z projektem, należy w pierwszej kolejności ustalić, czy wada została stwierdzona jeszcze podczas wykonywania dzieła, czy dopiero przy odbiorze gotowych schodów albo po ich poprawkach. Od tego zależy właściwa podstawa prawna i sposób postępowania.

Art. 636 Kodeksu cywilnego – kiedy można odstąpić jeszcze w trakcie wykonywania dzieła?

Art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie tego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

Ten przepis działa więc przede wszystkim na etapie, gdy dzieło nie jest jeszcze gotowe, a zamawiający widzi, że wykonawca pracuje wadliwie. Przykładowo: stolarz montuje stopnie z widocznymi pęknięciami, stosuje inne drewno niż uzgodniono albo wykonuje konstrukcję niezgodnie z projektem. Wtedy zamawiający powinien wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć konkretny, realny termin.

Termin powinien być odpowiedni do rodzaju wady. Przy drobnej korekcie mogą wystarczyć kilka dni, przy wymianie stopni lub ponownym lakierowaniu – dłuższy okres. Brak jednoznacznego terminu może utrudnić późniejsze wykazanie, że wykonawca pozostawał w zwłoce. Nie przekreśla to jednak całkowicie praw zamawiającego, zwłaszcza gdy wykonawca sam oświadczył, że poprawił schody i ponownie przedstawił je do montażu, a wady nadal występowały.

Wady ujawnione przy odbiorze schodów – art. 638 Kodeksu cywilnego i przepisy konsumenckie

Jeżeli schody zostały już wykonane i przedstawione do odbioru, sądy często przyjmują, że art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego nie jest właściwą podstawą, bo dotyczy etapu wykonywania dzieła. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 lipca 2020 r., sygn. akt I ACa 414/19, wskazano, że gdy problem wad dzieła wynikł dopiero przy jego odbiorze, art. 636 Kodeksu cywilnego co do zasady nie znajduje zastosowania.

W takiej sytuacji trzeba sięgnąć do art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Jeżeli jednak zamawiającym jest konsument, a wykonawcą przedsiębiorca, od 1 stycznia 2023 r. w wielu przypadkach zastosowanie mają przepisy o braku zgodności towaru z umową, czyli art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Dotyczy to zwłaszcza umów zobowiązujących przedsiębiorcę do wykonania i przeniesienia własności rzeczy ruchomej na konsumenta, np. wykonanych na wymiar elementów schodów.

W praktyce oznacza to, że w sprawie konsumenta należy bardzo dokładnie ustalić datę zawarcia umowy, treść umowy, zakres montażu, to, czy schody są trwale związane z budynkiem, oraz czy stolarz działał jako przedsiębiorca. Od tego zależy, czy stosować przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi, czy ustawę o prawach konsumenta.

Jakie uprawnienia ma konsument po nieudanej naprawie schodów?

Jeżeli zamawiający jest konsumentem, a stolarz przedsiębiorcą, art. 43d ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta daje konsumentowi prawo żądania naprawy albo wymiany towaru niezgodnego z umową. Zgodnie z art. 43d ust. 4 tej ustawy przedsiębiorca powinien dokonać naprawy albo wymiany w rozsądnym czasie od chwili, w której został poinformowany o braku zgodności, i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta. Koszty naprawy albo wymiany ponosi przedsiębiorca.

Jeżeli przedsiębiorca odmówił naprawy lub wymiany, nie doprowadził schodów do zgodności z umową, brak zgodności nadal występuje mimo próby naprawy albo z okoliczności wynika, że przedsiębiorca nie usunie wady w rozsądnym czasie, konsument może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy na podstawie art. 43e ust. 1 ustawy o prawach konsumenta. Odstąpienie nie będzie skuteczne, jeżeli brak zgodności jest nieistotny – zgodnie z art. 43e ust. 4 tej ustawy ciężar wykazania nieistotności braku zgodności spoczywa na przedsiębiorcy.

W przypadku pękniętych stopni schodowych wada może być istotna, jeżeli wpływa na bezpieczeństwo, trwałość, estetykę uzgodnioną w umowie albo wartość schodów. Inaczej oceniana będzie drobna rysa możliwa do usunięcia bez śladu, a inaczej widoczne pęknięcia kilku stopni po nieudanej naprawie.

Rękojmia przy umowie o dzieło poza relacją konsumencką

Jeżeli zamawiający nie jest konsumentem albo z konkretnego stanu faktycznego wynika, że nie stosuje się ustawy o prawach konsumenta, podstawą jest art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z odpowiednio stosowanymi przepisami o rękojmi przy sprzedaży. Zgodnie z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie działa, jeżeli rzecz była już wymieniana lub naprawiana albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany lub usunięcia wady.

Przy odpowiednim stosowaniu tych regulacji do umowy o dzieło można więc argumentować, że skoro stolarz już raz dostał możliwość poprawienia schodów, a przy ponownym montażu nadal występowały pęknięcia, zamawiający może odstąpić od umowy, o ile wada jest istotna. Zgodnie z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego odstąpienie nie jest dopuszczalne, jeżeli wada jest nieistotna.

Jeżeli problem dotyczy innej wadliwej usługi, podobne zasady mogą mieć znaczenie również w sprawach takich jak wadliwa suknia ślubna albo spór z wykonawcą, który nie realizuje dzieła zgodnie z ustaleniami.

Czy brak pisemnego terminu na naprawę przekreśla odstąpienie?

Nie zawsze. Przy art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego wyznaczenie terminu jest ważnym elementem procedury, bo dopiero bezskuteczny upływ odpowiedniego terminu otwiera drogę do odstąpienia albo powierzenia poprawek innej osobie. Jeżeli jednak wykonawca sam przyjął reklamację, zabrał lub poprawiał elementy i następnie oświadczył, że dzieło jest gotowe, można bronić stanowiska, że miał realną możliwość usunięcia wad, ale jej nie wykorzystał.

Po odbiorze dzieła albo po ponownym przedstawieniu wadliwych schodów ważniejsze może być wykazanie, że wykonawca podjął próbę naprawy, a wada nadal istnieje. W relacji konsumenckiej art. 43e ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach konsumenta pozwala odstąpić od umowy między innymi wtedy, gdy przedsiębiorca nie doprowadził towaru do zgodności z umową, a pkt 3 tego przepisu obejmuje sytuację, gdy brak zgodności występuje nadal mimo próby doprowadzenia towaru do zgodności z umową.

Na przyszłość najlepiej unikać ustnych ustaleń. Wezwanie do naprawy powinno wskazywać: opis wad, żądanie naprawy lub wymiany, termin, sposób kontaktu, zapowiedź odstąpienia od umowy albo powierzenia prac innej osobie oraz żądanie zachowania dowodów. Oświadczenie można wysłać e-mailem, listem poleconym lub doręczyć osobiście za potwierdzeniem.

Co dzieje się z zaliczką i schodami po odstąpieniu?

Skutek odstąpienia od umowy polega zasadniczo na zwrocie świadczeń. Art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, powinna zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy, a druga strona powinna to przyjąć. Strona odstępująca może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz także naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

Jeżeli wpłacono zaliczkę, po skutecznym odstąpieniu co do zasady powinna ona zostać zwrócona. Jeżeli natomiast w umowie użyto zadatku, trzeba dodatkowo ocenić art. 394 Kodeksu cywilnego, bo zadatek ma odrębne skutki prawne. Samo nazwanie wpłaty w tytule przelewu lub umowie ma znaczenie dowodowe, ale decydująca jest rzeczywista treść uzgodnień stron.

W relacji konsumenckiej art. 43e ust. 6 ustawy o prawach konsumenta przewiduje, że przedsiębiorca zwraca konsumentowi kwoty należne wskutek skorzystania z prawa odstąpienia niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta. Zgodnie z art. 43e ust. 7 tej ustawy konsument zwraca towar przedsiębiorcy na jego koszt. Jeżeli towar został zamontowany przed ujawnieniem się braku zgodności, znaczenie może mieć także art. 43e ust. 8 ustawy o prawach konsumenta, który nakłada na przedsiębiorcę obowiązek odebrania towaru na własny koszt.

Poza reżimem konsumenckim przy odpowiednim stosowaniu przepisów o rękojmi istotny jest art. 561¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli rzecz wadliwa została zamontowana, kupujący może żądać demontażu i ponownego zamontowania po wymianie na wolną od wad albo usunięciu wady. W razie niewykonania tego obowiązku może dokonać tych czynności na koszt i niebezpieczeństwo sprzedawcy. Z kolei art. 561⁴ Kodeksu cywilnego stanowi, że sprzedawca obowiązany jest przyjąć rzecz wadliwą w razie wymiany rzeczy na wolną od wad albo odstąpienia od umowy.

Jak przygotować odstąpienie od umowy ze stolarzem?

Oświadczenie o odstąpieniu powinno być konkretne i możliwe do udowodnienia. Jeżeli umowa była zawarta na piśmie, dla bezpieczeństwa należy zachować co najmniej formę dokumentową lub pisemną. Art. 77 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje wymóg formy dokumentowej dla odstąpienia, wypowiedzenia albo rozwiązania umowy zawartej w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega inną formę.

W piśmie warto wskazać:

• datę i strony umowy,
• opis zamówionych schodów oraz uzgodnionych parametrów,
• konkretne wady, np. pęknięcia stopni, niezgodny kolor, niezgodność z projektem,
• informację, że wykonawca miał już możliwość usunięcia wad, ale wady nadal występują,
• podstawę prawną, np. art. 43e ust. 1 ustawy o prawach konsumenta albo art. 638 § 1 w związku z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego,
• jednoznaczne oświadczenie o odstąpieniu od umowy,
• żądanie zwrotu zaliczki w określonym terminie,
• wezwanie do odbioru wadliwych elementów, jeżeli są u zamawiającego.

Kiedy lepiej żądać poprawek albo powierzyć prace innej firmie?

Odstąpienie od umowy nie zawsze jest najkorzystniejsze. Jeżeli schody są w dużej części wykonane prawidłowo, a wady można usunąć bez ryzyka dla bezpieczeństwa i estetyki, praktyczniejsze może być żądanie naprawy, obniżenia ceny albo powierzenie poprawek innemu fachowcowi i dochodzenie kosztów od pierwotnego wykonawcy. Wariant zależy od tego, czy wady są istotne, ile już zapłacono, czy schody są zamontowane oraz czy dalsza współpraca z wykonawcą jest realna.

Jeżeli problem polega głównie na tym, że wykonawca porzucił prace lub przeciąga terminy, pomocne mogą być zasady opisane przy sprawach o problemy z dokończeniem robót. Gdy natomiast sprawa dotyczy nierzetelnej usługi innego rodzaju, podobne mechanizmy dowodowe występują także w sporach takich jak nieuczciwy mechanik.

FAQ

Podsumowanie

W przypadku wadliwie wykonanych schodów nie należy automatycznie opierać się wyłącznie na art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego. Ten przepis jest bardzo przydatny, gdy wada ujawnia się w trakcie wykonywania dzieła i zamawiający wyznacza termin na zmianę sposobu wykonania. Jeżeli jednak schody zostały już przedstawione do odbioru albo wykonawca bezskutecznie próbował je naprawić, podstawą może być art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z przepisami o rękojmi albo, w relacji konsument–przedsiębiorca, art. 43a i nast. ustawy o prawach konsumenta.

Najbezpieczniej działać pisemnie: udokumentować wady, wezwać wykonawcę do naprawy lub wymiany, wyznaczyć termin, a dopiero potem – jeżeli wada nadal istnieje i jest istotna – złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy oraz zażądać zwrotu zaliczki. W razie sporu trzeba liczyć się z koniecznością wykazania, że schody rzeczywiście były niezgodne z umową.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – Dz.U. 2014 poz. 827
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 lipca 2020 r., sygn. akt I ACa 414/19
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt I ACa 648/14
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt V CSK 182/08
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 maja 2014 r., sygn. akt I ACa 84/14