Praca w Niemczech i dochody w Polsce – jak rozliczyć podatek?

Od czego zacząć – rezydencja podatkowa jest najważniejsza

W opisanej sytuacji najpierw trzeba ustalić, czy nadal ma Pan miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce, czy już w Niemczech. Ma to podstawowe znaczenie, ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.

Z kolei na podstawie art. 3 ust. 2a tej samej ustawy osoby niemające miejsca zamieszkania na terytorium Polski podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów osiąganych na terytorium Polski. Jest to tzw. ograniczony obowiązek podatkowy.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się podatnika, który spełnia choćby jeden z warunków z art. 3 ust. 1a ustawy o PIT, czyli: posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

To oznacza, że sam limit 183 dni nie rozstrzyga wszystkiego. Jeżeli na stałe mieszka Pan, pracuje i koncentruje życie osobiste w Niemczech, a do Polski przyjeżdża jedynie okazjonalnie, to bardzo często prowadzi to do wniosku, że polska rezydencja podatkowa ustała.

Jak działa umowa między Polską a Niemcami

Poza ustawą o PIT trzeba zastosować umowę między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisaną w Berlinie 14 maja 2003 r. Jej postanowienia mają pierwszeństwo przed ustawą krajową w zakresie kolizji zasad opodatkowania.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej umowy rezydentem jest osoba, która według prawa danego państwa podlega tam opodatkowaniu z uwagi na miejsce zamieszkania, stały pobyt lub inne podobne kryterium. Jeżeli według prawa wewnętrznego obu państw dana osoba mogłaby być uznana za rezydenta jednocześnie Polski i Niemiec, stosuje się reguły kolizyjne z art. 4 ust. 2 umowy.

W pierwszej kolejności bada się, gdzie podatnik ma stałe miejsce zamieszkania. Jeżeli w obu państwach lub w żadnym, bada się, z którym państwem ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, czyli gdzie znajduje się ośrodek interesów życiowych. Dopiero dalsze kryteria to zwykłe miejsce pobytu i obywatelstwo.

W praktyce przy stałej pracy i życiu w Niemczech rozstrzygające bywa właśnie przeniesienie ośrodka interesów życiowych. Podobny problem szerzej opisuje materiał o rezydencji podatkowej.

Czy wynagrodzenie za pracę w Niemczech trzeba wykazywać w Polsce

Jeżeli praca najemna jest faktycznie wykonywana w Niemczech, to co do zasady wynagrodzenie z tej pracy podlega opodatkowaniu w Niemczech na podstawie art. 15 ust. 1 umowy Polska–Niemcy. Jeżeli jednocześnie nie ma Pan polskiej rezydencji podatkowej, Polska nie opodatkowuje tego niemieckiego wynagrodzenia jako dochodu zagranicznego tylko dlatego, że jest Pan obywatelem polskim albo utrzymuje pewne związki z Polską.

Innymi słowy: przy niemieckiej rezydencji podatkowej i pracy wykonywanej w Niemczech zasadniczo nie rozlicza Pan w Polsce pensji z niemieckiej umowy o pracę. W Polsce rozlicza Pan wyłącznie te przychody, które rzeczywiście są uznawane za osiągnięte na terytorium Polski.

Wyjątek może pojawić się wtedy, gdy stan faktyczny jest inny niż wynika z opisu, np. część pracy była wykonywana fizycznie w Polsce, pracodawca działał przez zakład w Polsce albo nadal miał Pan polski ośrodek interesów życiowych. Wtedy analiza może prowadzić do innych wniosków.

Zobacz również:

umowy o unikaniu opodatkowania

Jakie dochody nierezydenta rozlicza się w Polsce

Zgodnie z art. 3 ust. 2b ustawy o PIT za dochody osiągane na terytorium Polski przez osoby niemające w Polsce miejsca zamieszkania uważa się w szczególności dochody z pracy wykonywanej na terytorium Polski, działalności wykonywanej osobiście w Polsce, działalności gospodarczej prowadzonej w Polsce czy nieruchomości położonej w Polsce.

Jeżeli więc po przeniesieniu życia do Niemiec uzyskuje Pan w Polsce jedynie niewielkie świadczenia związane z dawnym zatrudnieniem, trzeba oddzielnie ocenić każde z nich. Nie wystarczy stwierdzić ogólnie, że „dochód jest z Polski” lub „dochód jest z Niemiec”. Znaczenie ma źródło przychodu i to, czy polska ustawa w ogóle uznaje go za przychód osiągnięty na terytorium Polski.

Prywatna opieka medyczna i opłacane świadczenia od polskiego pracodawcy

Jeżeli polski pracodawca finansuje za Pana prywatną opiekę medyczną lub inne świadczenia, może powstać przychód ze stosunku pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o PIT. Przepis ten obejmuje nie tylko wypłaty pieniężne, ale również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Jeżeli zatem pracodawca opłaca pakiet medyczny albo inne świadczenie związane z zatrudnieniem, a Pan uzyskuje z tego wymierną korzyść, co do zasady może powstać przychód. W praktyce trzeba sprawdzić, czy pracodawca prawidłowo kwalifikuje dane świadczenie, jaka jest jego wartość oraz czy występują obowiązki płatnika po stronie pracodawcy.

Podobnie należy ocenić pokrywanie za pracownika określonych składek lub innych kosztów. Sam fakt, że nie ma bieżącej wypłaty pensji w Polsce, nie wyklucza powstania opodatkowanego przychodu z nieodpłatnych świadczeń.

Jeżeli jednak takie świadczenia są jedynym polskim przychodem, to zwykle właśnie one – a nie cała niemiecka pensja – będą przedmiotem rozliczenia w Polsce przez osobę mającą status nierezydenta.

Czy certyfikat rezydencji jest konieczny

Certyfikat rezydencji nie zawsze jest formalnie niezbędny do samego ustalenia własnego obowiązku podatkowego w zeznaniu rocznym, ale w praktyce jest bardzo ważnym dowodem. Definicję certyfikatu rezydencji zawiera art. 5a pkt 21 ustawy o PIT. Jest to zaświadczenie o miejscu zamieszkania podatnika dla celów podatkowych, wydane przez właściwy organ administracji podatkowej państwa miejsca zamieszkania.

Posiadanie aktualnego certyfikatu z Niemiec ułatwia wykazanie, że podlega Pan tam nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Przydaje się to zwłaszcza wtedy, gdy polski płatnik albo urząd skarbowy ma wątpliwości co do stosowania umowy międzynarodowej.

W razie sporu warto gromadzić również inne dokumenty: niemiecką umowę o pracę, meldunek, potwierdzenie najmu mieszkania, rozliczenia podatkowe w Niemczech, dokumenty potwierdzające ubezpieczenie i faktyczne centrum życia.

Czy trzeba składać zeznanie roczne w Polsce

To zależy od tego, czy w danym roku osiągnął Pan w Polsce przychody podlegające wykazaniu w polskim zeznaniu. Jeżeli jako nierezydent uzyskał Pan wyłącznie polskie przychody opodatkowane za pośrednictwem płatnika i przepisy nie nakładają obowiązku ich dodatkowego wykazania, sytuacja może wyglądać inaczej niż wtedy, gdy trzeba samodzielnie złożyć zeznanie.

Jeżeli jednak w Polsce wystąpił opodatkowany przychód, np. z nieodpłatnych świadczeń od polskiego pracodawcy, należy sprawdzić informację podatkową przygotowaną przez płatnika i na tej podstawie ocenić obowiązek złożenia zeznania. Termin złożenia zeznania PIT co do zasady upływa 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o PIT. Jeżeli ostatni dzień przypada w dzień wolny, stosuje się zasady z Ordynacji podatkowej.

Nie można więc automatycznie przyjąć, że skoro główne dochody są niemieckie, to w Polsce nie składa się niczego. Trzeba sprawdzić, czy w Polsce rzeczywiście pojawił się odrębny przychód do rozliczenia.

Zobacz również:

praca w UE

Praktyczny wniosek dla opisanej sytuacji

Jeżeli od 2020 r. faktycznie mieszka Pan i pracuje w Niemczech, Polskę odwiedza sporadycznie, a ośrodek interesów życiowych przeniósł Pan do Niemiec, to najbardziej prawdopodobny jest wniosek, że posiada Pan niemiecką rezydencję podatkową w rozumieniu art. 4 umowy Polska–Niemcy i jednocześnie w Polsce podlega Pan tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 2a ustawy o PIT.

W takim wariancie niemieckie wynagrodzenie za pracę wykonywaną w Niemczech co do zasady nie podlega rozliczeniu w Polsce. W Polsce należałoby natomiast przeanalizować wyłącznie te kwoty lub świadczenia, które rzeczywiście stanowią przychód osiągnięty na terytorium Polski, np. wartość prywatnej opieki medycznej lub innych świadczeń finansowanych przez polskiego pracodawcę.

Jeżeli dodatkowo pracodawca w Polsce opłacał za Pana składki, trzeba sprawdzić ich charakter prawny i sposób wykazania przez płatnika. Tu ważne są konkretne dokumenty księgowe i podatkowe, bo od nich zależy technika rozliczenia.

Tabela: co zwykle rozlicza się w takiej sytuacji

FAQ

Czy sam pobyt ponad 183 dni w Niemczech wystarcza, aby nie rozliczać się w Polsce?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 3 ust. 1a ustawy o PIT znaczenie ma także centrum interesów osobistych lub gospodarczych. Dodatkowo przy kolizji stosuje się art. 4 ust. 2 umowy Polska–Niemcy.

Czy niemiecki pracodawca rozliczający podatek w Niemczech zwalnia automatycznie z obowiązków w Polsce?

Nie automatycznie. To ważna okoliczność, ale trzeba jeszcze ustalić rezydencję podatkową i sprawdzić, czy w Polsce nie powstały odrębne przychody do rozliczenia.

Czy pakiet medyczny opłacany przez polskiego pracodawcę może być opodatkowany?

Tak. Co do zasady może stanowić przychód z nieodpłatnego świadczenia na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o PIT, chyba że konkretny stan faktyczny uzasadnia inną ocenę.

Czy warto mieć certyfikat rezydencji z Niemiec?

Tak. To istotny dowód potwierdzający miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, o którym mowa w art. 5a pkt 21 ustawy o PIT.

Źródła

• art. 3 ust. 1, ust. 1a, ust. 2a, ust. 2b, art. 5a pkt 21, art. 12 ust. 1, art. 45 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 4 i art. 15 umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14 maja 2003 r.
• ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w zakresie zasad obliczania terminów