Zasiłek stały a prawo do emerytury – czy GOPS może wstrzymać wypłatę?

Czy osiągnięcie wieku emerytalnego automatycznie odbiera zasiłek stały?

Nie. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie jest samodzielną podstawą do natychmiastowego pozbawienia zasiłku stałego. Ośrodek pomocy społecznej powinien ustalić aktualną sytuację osoby korzystającej z pomocy, a następnie wydać decyzję administracyjną, jeżeli chce zmienić, uchylić albo wstrzymać świadczenie.

Wiek emerytalny ma jednak znaczenie praktyczne. Osoba, która osiąga 60 lat jako kobieta albo 65 lat jako mężczyzna, staje się niezdolna do pracy z powodu wieku w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Z tego punktu widzenia wiek emerytalny nie odbiera automatycznie prawa do zasiłku stałego, lecz może nadal stanowić jedną z przesłanek jego przyznania.

Co do zasady emerytura z ZUS jest przyznawana na wniosek zainteresowanego, chyba że przepisy przewidują przyznanie jej z urzędu. Typowym wyjątkiem jest osoba pobierająca rentę z tytułu niezdolności do pracy, której ZUS przyznaje emeryturę z urzędu po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Jeżeli natomiast emerytura nie została jeszcze przyznana ani wypłacona, GOPS nie powinien automatycznie traktować jej jako faktycznie uzyskanego dochodu.

Kiedy przysługuje zasiłek stały w 2026 r.?

Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, która jest niezdolna do pracy z powodu wieku albo całkowicie niezdolna do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W przypadku osoby pozostającej w rodzinie warunek jest podwójny: niższy od kryterium musi być zarówno dochód tej osoby, jak i dochód na osobę w rodzinie.

Od 1 stycznia 2025 r., a więc również w 2026 r., obowiązują następujące kryteria dochodowe:

• 1010 zł miesięcznie dla osoby samotnie gospodarującej,
• 823 zł miesięcznie na osobę w rodzinie.

Wysokość zasiłku stałego ustala się inaczej niż w starszych artykułach opartych na stanie prawnym sprzed 2024 r. Dla osoby samotnie gospodarującej jest to różnica między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Przy aktualnym kryterium 1010 zł oznacza to punkt odniesienia 1313 zł. Zasiłek stały nie może być niższy niż 100 zł miesięcznie, a jego aktualna maksymalna kwota wynosi 1229 zł miesięcznie.

Przy ustalaniu dochodu bierze się pod uwagę miesięczne przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszone o ustawowo wskazane obciążenia. Emerytura, renta oraz zasiłek pielęgnacyjny co do zasady są dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, chyba że konkretny przepis wyłącza dane świadczenie z dochodu.

Czy można łączyć zasiłek stały z emeryturą?

Tak, ale tylko wtedy, gdy po uwzględnieniu emerytury oraz innych dochodów osoba nadal spełnia warunki do zasiłku stałego. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera ogólnego zakazu pobierania zasiłku stałego przez emeryta. Zakaz z art. 37 ust. 4 dotyczy m.in. zbiegu zasiłku stałego z rentą socjalną, świadczeniem pielęgnacyjnym, specjalnym zasiłkiem opiekuńczym albo zasiłkiem dla opiekuna, ale nie wymienia emerytury.

W praktyce decydujące jest kryterium dochodowe. Jeżeli przyznana emerytura, łącznie z innymi dochodami liczonymi przez OPS, osiąga albo przekracza właściwe kryterium, prawo do zasiłku stałego może ustać. Jeżeli emerytura jest bardzo niska, a pozostałe warunki są spełnione, zasiłek stały może nadal przysługiwać, ale jego kwota zostanie obliczona z uwzględnieniem emerytury jako dochodu.

Trzeba też pamiętać o art. 99 ustawy o pomocy społecznej. Jeżeli ZUS przyzna emeryturę za okres, za który OPS wypłacił zasiłek stały albo okresowy, organ rentowy pomniejsza wypłatę emerytury o kwotę odpowiadającą wypłaconym za ten okres zasiłkom i przekazuje ją na rachunek właściwego OPS. Nie jest to kara, lecz mechanizm rozliczenia świadczeń za ten sam okres.

Czy GOPS może zmusić do złożenia wniosku o emeryturę?

GOPS nie może złożyć za podopiecznego wniosku o emeryturę bez odpowiedniego umocowania ani przymusić go fizycznie do podpisania dokumentów. Może natomiast wymagać współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wynika to z zasady, że pomoc społeczna służy wsparciu osób, które nie są w stanie przezwyciężyć trudności, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Jeżeli osoba ma realną możliwość uzyskania emerytury, OPS może oczekiwać, że podejmie racjonalne działania w celu uzyskania własnego świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych. Brak współdziałania, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego albo niedotrzymywanie jego postanowień mogą być podstawą do ograniczenia, odmowy, uchylenia albo wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak dowolności po stronie urzędu. Organ musi ocenić konkretną sytuację i wydać decyzję, od której przysługuje odwołanie.

Jeżeli opóźnienie w złożeniu wniosku o emeryturę wynika z kompletowania dokumentów, stanu zdrowia albo obiektywnych trudności, warto poinformować OPS na piśmie i przedstawić dowody, np. potwierdzenie wizyty w ZUS, korespondencję dotyczącą dokumentów płacowych albo zaświadczenia lekarskie. Inaczej może zostać ocenione świadome odwlekanie wniosku wyłącznie po to, aby przez kilka miesięcy pobierać zasiłek stały mimo możliwości uzyskania emerytury.

Co zrobić, gdy OPS uchyli albo wstrzyma zasiłek stały?

Przede wszystkim należy ustalić, czy ośrodek wydał decyzję administracyjną. Ustna informacja pracownika GOPS nie wystarcza do pozbawienia świadczenia. Jeżeli decyzja zostanie wydana, trzeba sprawdzić jej uzasadnienie: czy organ powołuje się na przekroczenie kryterium dochodowego, przyznanie emerytury, brak współdziałania, zmianę sytuacji osobistej czy inną podstawę.

Od decyzji w sprawie świadczeń z pomocy społecznej można wnieść odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Standardowy termin na odwołanie wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto żądać ponownego przeliczenia dochodu, wskazać, że emerytura nie została jeszcze przyznana albo że jej wysokość nie przekracza kryterium, oraz przedstawić dokumenty potwierdzające sytuację zdrowotną i majątkową.

FAQ

Czy GOPS może zabrać zasiłek stały w dniu ukończenia 65 lat?

Nie powinien robić tego automatycznie. Osiągnięcie wieku emerytalnego samo w sobie nie jest decyzją o utracie zasiłku. Organ musi ustalić aktualną sytuację dochodową i prawną oraz wydać decyzję administracyjną.

Czy emerytura zawsze wyklucza zasiłek stały?

Nie zawsze. Emerytura jest dochodem, więc wpływa na prawo do zasiłku i jego wysokość. Jeżeli jednak po jej uwzględnieniu osoba nadal spełnia kryterium dochodowe i pozostałe warunki ustawowe, zasiłek stały może nadal przysługiwać.

Czy zasiłek pielęgnacyjny wlicza się do dochodu przy zasiłku stałym?

Co do zasady tak. Zasiłek pielęgnacyjny jest miesięcznym przychodem i nie został ogólnie wyłączony z dochodu w katalogu ustawowym dotyczącym pomocy społecznej. W praktyce może więc obniżyć wysokość zasiłku stałego albo wpłynąć na spełnienie kryterium dochodowego.

Czy muszę złożyć wniosek o emeryturę natychmiast po urodzinach?

Przepisy emerytalne co do zasady przewidują wniosek zainteresowanego, z wyjątkami dotyczącymi m.in. emerytury przyznawanej z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy. Z punktu widzenia pomocy społecznej ważne jest jednak współdziałanie z OPS. Jeżeli odkładasz wniosek z obiektywnych powodów, poinformuj o tym ośrodek na piśmie.

Co się stanie, gdy ZUS przyzna emeryturę z wyrównaniem?

Jeżeli za ten sam okres wypłacono zasiłek stały albo okresowy, ZUS może pomniejszyć wypłatę emerytury o kwotę odpowiadającą wypłaconym zasiłkom i przekazać ją do właściwego OPS. Wynika to z mechanizmu rozliczenia przewidzianego w ustawie o pomocy społecznej.

Jak odwołać się od decyzji o odebraniu zasiłku stałego?

Odwołanie składa się do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem OPS, który wydał decyzję. Zasadniczo termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu trzeba wskazać, z czym się nie zgadzasz, oraz dołączyć dokumenty potwierdzające dochód, stan zdrowia i sytuację w ZUS.

Czy emerytura z urzędu dotyczy każdej osoby po 60 lub 65 roku życia?

Nie. ZUS przyznaje emeryturę z urzędu w określonych sytuacjach, przede wszystkim osobom pobierającym rentę z tytułu niezdolności do pracy po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. W wielu innych przypadkach konieczne jest złożenie wniosku o emeryturę.

Źródła

• Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 639, w szczególności art. 8, art. 11, art. 37, art. 99 i art. 106: tekst ustawy w Dzienniku Ustaw.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz.U. 2024 poz. 1044: tekst rozporządzenia.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1749, w szczególności art. 24, art. 24a i art. 116: tekst ustawy w Dzienniku Ustaw.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja „Emerytura przyznawana z urzędu”: informacja ZUS.