Likwidacja studni oznaczonej w MPZP

Czy można zlikwidować studnię oznaczoną w MPZP?

Co do zasady samo istnienie studni na działce oraz jej oznaczenie na rysunku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie przesądzają o zakazie likwidacji. Trzeba jednak odczytać część tekstową MPZP i ustalić, czy plan przewiduje ochronę ujęcia, strefę ochronną, obowiązek zachowania określonej infrastruktury albo inne ograniczenie dotyczące tego terenu.

Osobno należy ocenić wymagania Prawa wodnego. Jeżeli studnia służy lub służyła do ujmowania wód podziemnych, może być urządzeniem wodnym. Przed rozpoczęciem prac trzeba także sprawdzić, czy z księgi wieczystej, umów, dawnych uzgodnień albo faktycznego sposobu korzystania nie wynika prawo sąsiada lub innego podmiotu do korzystania z ujęcia.

Studnia jako urządzenie wodne

Prawo wodne zalicza do urządzeń wodnych m.in. obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz wód podziemnych. Typowa studnia przeznaczona do poboru wody podziemnej jest więc urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 16 pkt 65 Prawa wodnego.

Ma to znaczenie dla sposobu jej likwidacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 Prawa wodnego przepisy ustawy dotyczące wykonania urządzeń wodnych stosuje się odpowiednio również do ich odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy, rozbiórki lub likwidacji, z wyłączeniem robót związanych z utrzymywaniem urządzeń wodnych w celu zachowania ich funkcji. Art. 389 pkt 6 stanowi natomiast, że pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na wykonanie urządzeń wodnych, chyba że ustawa przewiduje wyjątek.

Dlatego likwidacji studni nie należy traktować wyłącznie jako technicznego zasypania otworu. Najpierw trzeba prawidłowo zakwalifikować urządzenie i planowane roboty, a następnie ustalić wymagany tryb wodnoprawny.

Wykonanie studni do 30 m a jej likwidacja

Art. 395 pkt 5 Prawa wodnego przewiduje, że pozwolenia wodnoprawnego ani zgłoszenia wodnoprawnego nie wymaga wykonanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęć o głębokości do 30 m. To zwolnienie dotyczy wprost wykonania takiego urządzenia.

Nie należy z tego wyprowadzać automatycznego wniosku, że każdą studnię do 30 m można następnie zlikwidować bez pozwolenia. Art. 17 ust. 1 pkt 4 nakazuje odpowiednio stosować przepisy dotyczące wykonania urządzeń wodnych również do ich likwidacji, a oficjalne informacje Wód Polskich wskazują, że rozbiórka lub likwidacja urządzenia wodnego może wymagać pozwolenia wodnoprawnego. W razie wątpliwości właściwa jednostka Wód Polskich powinna ocenić planowany zakres robót.

Przed zasypaniem studni warto zebrać informacje o jej położeniu, głębokości, konstrukcji, sposobie wykonania, dotychczasowym przeznaczeniu oraz planowanej metodzie likwidacji. Na tej podstawie można ustalić z Wodami Polskimi, czy w konkretnej sprawie potrzebne będzie pozwolenie wodnoprawne i jakie dokumenty trzeba przygotować.

Zwykłe korzystanie z wód i limit 5 m³ na dobę

Zgodnie z art. 33 Prawa wodnego zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego. Obejmuje m.in. pobór wód podziemnych lub powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę.

Informacje te są ważne przy ustalaniu, do czego studnia była używana i czy jej wykonanie mogło mieścić się w zwolnieniu z art. 395 pkt 5. Nie zastępują jednak osobnej oceny formalności wymaganych przy likwidacji urządzenia.

Organ właściwy i dokumenty

Sprawy zgód wodnoprawnych prowadzą właściwe organy Wód Polskich. W przypadku pozwolenia wodnoprawnego organem jest, zależnie od rodzaju sprawy, dyrektor zarządu zlewni albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Jeżeli właściciel nie wie, jaki tryb zastosować, praktycznym pierwszym krokiem jest kontakt z właściwym miejscowo nadzorem wodnym.

Jeżeli pozwolenie wodnoprawne okaże się wymagane, do wniosku co do zasady trzeba dołączyć operat wodnoprawny oraz dokumenty wymagane dla konkretnego zamierzenia. Przy likwidacji studni istotne mogą być zwłaszcza dane o jej lokalizacji, głębokości, konstrukcji, stanie technicznym i sposobie likwidacji oraz informacje pozwalające ocenić wpływ prac na wody podziemne i otoczenie.

Nie warto zaczynać od fizycznego zasypywania studni, a dopiero później wyjaśniać formalności. Ustalenie trybu przed pracami ogranicza ryzyko prowadzenia postępowania w sprawie robót wykonanych bez wymaganej zgody wodnoprawnej.

Studnia i przyłącze sąsiada na mapie

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić trzy kwestie: treść MPZP, dane geodezyjne oraz rzeczywisty przebieg instalacji. MPZP jest aktem prawa miejscowego, lecz sam symbol studni albo linia na rysunku planu nie tworzą jeszcze samodzielnego prawa sąsiada do korzystania z ujęcia.

Jeżeli na mapie widnieje ujęcie wody lub przyłącze prowadzące do sąsiedniej nieruchomości, a w terenie instalacja od wielu lat nie istnieje, przed likwidacją studni należy sprawdzić:

• księgę wieczystą nieruchomości, w szczególności wpisy dotyczące służebności,
• akty notarialne, umowy i dawne uzgodnienia z sąsiadem, gminą lub przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym,
• mapę zasadniczą, dane GESUT i dostępną dokumentację geodezyjną,
• czy sąsiad faktycznie korzysta z ujęcia albo istnieje techniczna możliwość takiego korzystania,
• czy pod ziemią nie pozostały przewody lub inne urządzenia niewidoczne na powierzchni.

Jeżeli dokumenty i oględziny potwierdzają, że przyłącze nie istnieje, po wykonaniu zgodnej z prawem likwidacji studni można zlecić uprawnionemu geodecie dokumentację potrzebną do aktualizacji danych w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym. Pozwala to uporządkować mapę zasadniczą i dane o sieciach uzbrojenia terenu.

Jak przeprowadzić likwidację studni krok po kroku?

1. Ustal parametry studni. Sprawdź jej głębokość, konstrukcję, stan techniczny, sposób wykonania i to, czy nadal jest czynnym ujęciem wody.
2. Sprawdź dotychczasowe przeznaczenie. Ustal, czy studnia służyła wyłącznie własnemu gospodarstwu domowemu lub rolnemu, czy także firmie, sąsiadowi albo kilku nieruchomościom.
3. Zweryfikuj MPZP i mapy. Porównaj część tekstową i rysunek planu z mapą zasadniczą, danymi GESUT i stanem faktycznym.
4. Sprawdź prawa osób trzecich. Przejrzyj księgę wieczystą, akty notarialne, umowy i dawne uzgodnienia dotyczące ujęcia lub przyłącza.
5. Ustal tryb w Wodach Polskich. Nie zakładaj, że głębokość do 30 m automatycznie zwalnia likwidację z pozwolenia. Przed pracami przedstaw parametry urządzenia i zakres planowanej likwidacji właściwej jednostce Wód Polskich.
6. Uzyskaj wymagane pozwolenie, jeżeli jest potrzebne, i wykonaj likwidację bezpiecznie. Sposób zasypania lub zabezpieczenia studni powinien odpowiadać jej konstrukcji i nie może powodować zagrożenia dla ludzi ani zanieczyszczenia wód podziemnych.
7. Uporządkuj dane geodezyjne. Po wykonaniu prac zleć geodecie odpowiednie czynności, jeżeli studnia lub nieistniejące przyłącze nadal figurują w zasobie.

Konsekwencje pochopnej likwidacji studni

Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy właściciel zasypuje studnię bez wcześniejszego ustalenia, czy planowana likwidacja urządzenia wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Jeżeli okaże się, że prace wykonano bez wymaganej zgody, może powstać konieczność prowadzenia postępowania przed Wodami Polskimi i uregulowania stanu prawnego wykonanych robót.

Drugie ryzyko dotyczy relacji sąsiedzkich. Jeżeli studnia rzeczywiście zasilała sąsiednią nieruchomość albo sąsiad ma skuteczne prawo do korzystania z niej, likwidacja może prowadzić do roszczeń cywilnych. W sprawach z historycznymi instalacjami i nieaktualnymi mapami dokumenty trzeba zebrać przed rozpoczęciem prac.

Trzecia kwestia ma charakter praktyczny. Jeżeli po likwidacji studnia nadal będzie figurowała w dokumentacji geodezyjnej, nieaktualne dane mogą utrudnić późniejsze projektowanie inwestycji, uzgodnienia lub sprzedaż nieruchomości.

FAQ

Czy oznaczenie studni w MPZP zakazuje jej likwidacji?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić część tekstową planu i ustalić, czy przewiduje ona konkretne ograniczenie dotyczące ujęcia, strefę ochronną albo obowiązek zachowania infrastruktury. Sam symbol na rysunku planu nie przesądza jeszcze o zakazie likwidacji.

Czy studnię do 30 m można zasypać bez pozwolenia?

Nie można tego stwierdzić wyłącznie na podstawie głębokości studni. Art. 395 pkt 5 Prawa wodnego zwalnia z pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wykonanie urządzenia do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęcia do 30 m. Nie oznacza to automatycznie, że jego likwidacja jest wolna od pozwolenia. Przed zasypaniem trzeba ustalić właściwy tryb z Wodami Polskimi.

Czy likwidację studni zgłasza się do starostwa?

W zakresie zgody wodnoprawnej właściwe są organy Wód Polskich, a nie starosta. Oddzielnie trzeba ocenić, czy ze względu na charakter studni i zakres robót powstają obowiązki na gruncie innych przepisów, a po wykonaniu prac może być potrzebna aktualizacja danych geodezyjnych. Są to odrębne kwestie od pozwolenia wodnoprawnego.

Co zrobić, jeżeli sąsiad twierdzi, że ma prawo do wody ze studni?

Nie należy zaczynać od likwidacji. Najpierw trzeba sprawdzić księgę wieczystą, akty notarialne, umowy, dokumentację geodezyjną i faktyczny przebieg instalacji. Jeżeli sąsiad ma służebność albo inne skuteczne prawo, likwidacja studni bez rozwiązania tej kwestii może prowadzić do sporu i roszczeń.

Czy nieistniejące przyłącze można usunąć z mapy?

Tak, ale aktualizacja powinna opierać się na udokumentowanym stanie faktycznym. W praktyce warto zlecić sprawę uprawnionemu geodecie, który przeprowadzi odpowiednie czynności i przekaże wyniki do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Czy do likwidacji studni potrzebny jest geolog?

Nie w każdej sprawie. Potrzeba udziału specjalisty zależy od rodzaju i konstrukcji studni, jej głębokości, dokumentacji oraz sposobu planowanej likwidacji. Przy studniach głębokich, wierconych albo o nieustalonych parametrach warto uzgodnić z Wodami Polskimi, jakie opracowania i dokumenty będą potrzebne przed wykonaniem robót.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, tekst jednolity i późniejsze zmiany, w szczególności art. 16 pkt 65, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 33, art. 389, art. 395 i art. 397.
• Wody Polskie – pozwolenie wodnoprawne, oficjalna informacja o czynnościach wymagających pozwolenia oraz wyjątkach.
• Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym – w zakresie znaczenia ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane – w zakresie ewentualnych odrębnych obowiązków związanych z robotami przy obiekcie.