Kiedy przedsiębiorca może odstąpić od umowy?

Czy przedsiębiorca może odstąpić od umowy zawartej w domu?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, kto dokładnie zawarł umowę i jaki był cel zakupu. Aktualnie podstawowym aktem regulującym odstąpienie od umowy zawartej na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa jest ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Zastąpiła ona dawną ustawę z dnia 2 marca 2000 r., dlatego obecnie nie stosuje się już 10-dniowego terminu odstąpienia, lecz co do zasady termin 14-dniowy.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta konsument, który zawarł umowę na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów, z wyjątkami wskazanymi w tej ustawie. Umowa zawarta podczas pokazu w mieszkaniu klienta może być umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy sprzedawca namawia kupującego, aby podpisał umowę jako przedsiębiorca. Sam wpis danych firmy na umowie albo prośba o fakturę nie zawsze przesądza o utracie ochrony, ale znacznie komplikuje ocenę sprawy.

Przedsiębiorca na prawach konsumenta od 2021 roku

Od 1 stycznia 2021 r. część przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą korzysta z ochrony zbliżonej do konsumenckiej. Zgodnie z art. 38a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta przepisy dotyczące prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa stosuje się także do osoby fizycznej zawierającej umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, jeżeli z treści tej umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego, wynikającego w szczególności z przedmiotu wykonywanej działalności gospodarczej udostępnionego w CEIDG.

Jeżeli więc osoba prowadząca firmę budowlaną kupuje podczas domowego pokazu urządzenie medyczne, trzeba sprawdzić, czy taki zakup miał zawodowy charakter dla tej działalności. Jeżeli nie wynika on z profilu działalności ujawnionego w CEIDG, można argumentować, że kupujący jest przedsiębiorcą na prawach konsumenta i może skorzystać z 14-dniowego odstąpienia.

Inaczej będzie, gdy kupującym jest spółka z o.o., spółka jawna albo inny podmiot niebędący osobą fizyczną. Art. 38a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta dotyczy wyłącznie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, a nie spółek prawa handlowego.

Kiedy zakup na firmę nadal może być traktowany jak zakup konsumencki?

Jeżeli czynność prawna nie jest bezpośrednio związana z działalnością gospodarczą lub zawodową osoby fizycznej, może ona występować jako konsument w rozumieniu art. 22¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Przepis ten definiuje konsumenta jako osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

W konsekwencji, jeżeli zakup urządzenia medycznego nie miał żadnego realnego związku z prowadzoną firmą budowlaną, można rozważać nawet stanowisko, że kupujący działał jako konsument, mimo że sprzedawca wpisał dane firmy. Ocena zależy jednak od dokumentów, treści rozmów, sposobu oznaczenia stron w umowie, celu zakupu oraz tego, czy kupujący podał NIP i zażądał faktury.

Jak liczyć termin 14 dni na odstąpienie od umowy?

Przy sprzedaży rzeczy termin 14 dni liczy się co do zasady od objęcia rzeczy w posiadanie przez kupującego albo wskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik. Wynika to z art. 28 pkt 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Jeżeli przedsiębiorca nie poinformował uprawnionego kupującego o prawie odstąpienia, termin nie kończy się po 14 dniach. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, jeżeli konsument nie został poinformowany o prawie odstąpienia, prawo to wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia upływu podstawowego terminu. Jeżeli informacja zostanie przekazana w tym okresie, termin 14 dni biegnie od dnia jej otrzymania, co wynika z art. 29 ust. 2 tej ustawy.

Jak złożyć oświadczenie o odstąpieniu?

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta odstąpienie następuje przez złożenie przedsiębiorcy oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Można skorzystać z formularza ustawowego, ale nie jest to obowiązkowe. Wystarczy jednoznaczne pismo, z którego wynika wola odstąpienia od konkretnej umowy.

Dla bezpieczeństwa warto wysłać oświadczenie listem poleconym, e-mailem z potwierdzeniem doręczenia albo przez inny kanał wskazany w umowie. Należy zachować kopię pisma, potwierdzenie wysłania i dowód zwrotu towaru. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem.

Po odstąpieniu sprzedawca powinien zwrócić płatności niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od otrzymania oświadczenia, co wynika z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Kupujący powinien odesłać rzecz niezwłocznie, nie później niż 14 dni od dnia odstąpienia, zgodnie z art. 34 ust. 1 tej ustawy.

Wyjątki od prawa odstąpienia

Nawet konsument lub przedsiębiorca na prawach konsumenta nie zawsze może odstąpić od umowy. Wyjątki wymienia art. 38 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Przy urządzeniach medycznych albo podobnych produktach szczególnie istotny może być art. 38 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, zgodnie z którym prawo odstąpienia nie przysługuje w odniesieniu do rzeczy dostarczanej w zapieczętowanym opakowaniu, której po otwarciu opakowania nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu.

Nie oznacza to jednak, że każdy produkt określany przez sprzedawcę jako medyczny automatycznie jest wyłączony ze zwrotu. Sprzedawca powinien wykazać, że zachodzą konkretne przesłanki z art. 38 ust. 1 pkt 5 ustawy o prawach konsumenta, w szczególności zapieczętowanie, otwarcie opakowania i brak możliwości zwrotu ze względów zdrowotnych lub higienicznych.

Co jeśli przedsiębiorca nie ma prawa odstąpienia?

Jeżeli umowa została zawarta w pełnym obrocie profesjonalnym, czyli między przedsiębiorcami, a zakup ma zawodowy charakter dla kupującego, ustawowe prawo odstąpienia z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta zasadniczo nie przysługuje. Wtedy trzeba sprawdzić inne podstawy działania. Praktyczny wariant takiego sporu opisujemy przy rezygnacji z zamówienia samochodu na działalność gospodarczą.

Po pierwsze, należy przeanalizować samą umowę. Strony mogą przewidzieć umowne prawo odstąpienia na podstawie art. 395 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Przepis ten pozwala zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługuje prawo odstąpienia w oznaczonym terminie. Umowa może też przewidywać odstępne na podstawie art. 396 Kodeksu cywilnego.

Po drugie, jeżeli towar ma wadę, kupujący może korzystać z rękojmi. Zgodnie z art. 556 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Zgodnie z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna.

Po trzecie, jeżeli sprzedawca wprowadził kupującego w błąd co do charakteru zakupu, ceny, funkcji urządzenia albo skutków podpisania umowy na firmę, można rozważyć uchylenie się od skutków oświadczenia woli. Podstawą może być art. 84 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczący błędu albo art. 86 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczący podstępu. Termin na uchylenie się od skutków oświadczenia woli wynosi rok od wykrycia błędu, co wynika z art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego.

Rękojmia w umowach między przedsiębiorcami

W obrocie między przedsiębiorcami trzeba zwrócić szczególną uwagę na dwa ograniczenia. Po pierwsze, zgodnie z art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Jeżeli więc umowa zawiera skuteczne wyłączenie rękojmi, dochodzenie roszczeń z tego tytułu może być utrudnione. Wyłączenie lub ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, co wynika z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Po drugie, przy sprzedaży między przedsiębiorcami obowiązuje obowiązek szybkiego zbadania rzeczy i zawiadomienia sprzedawcy o wadzie. Zgodnie z art. 563 § 1 Kodeksu cywilnego przy sprzedaży między przedsiębiorcami kupujący traci uprawnienia z rękojmi, jeżeli nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o wadzie, a gdy wada wyszła na jaw dopiero później, jeżeli nie zawiadomił sprzedawcy niezwłocznie po jej stwierdzeniu.

Czy brak faktury oznacza, że nie trzeba płacić?

Nie. Brak faktury nie oznacza automatycznie, że umowa nie została zawarta albo że kupujący nie ma obowiązku zapłaty. Obowiązek zapłaty ceny wynika z umowy sprzedaży oraz z art. 535 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.

Faktura ma przede wszystkim znaczenie podatkowe i dowodowe. Zgodnie z art. 106i ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług fakturę wystawia się nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę. Brak faktury może być naruszeniem obowiązków podatkowych sprzedawcy, ale nie powoduje sam z siebie nieważności umowy sprzedaży.

Co powinien zrobić kupujący w opisanej sytuacji?

W pierwszej kolejności należy ustalić, czy kupującym była osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, czy inny podmiot. Następnie trzeba sprawdzić, czy zakup urządzenia miał zawodowy charakter w świetle wpisu CEIDG i faktycznego profilu działalności. Jeżeli przedsiębiorca prowadzi firmę budowlaną, a zakup dotyczył urządzenia medycznego prezentowanego w domu, istnieją argumenty za zastosowaniem art. 38a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Jeżeli oświadczenie o odstąpieniu zostało wysłane następnego dnia po zawarciu umowy, termin z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta został zachowany, o ile kupujący należy do kręgu osób uprawnionych i nie zachodzi wyjątek z art. 38 tej ustawy. W piśmie do sprzedawcy warto wyraźnie wskazać, że zakup nie miał zawodowego charakteru dla działalności ujawnionej w CEIDG, a kupujący korzysta z ochrony przewidzianej w art. 38a ustawy o prawach konsumenta.

Jeżeli sprzedawca odmawia uznania odstąpienia, warto dodatkowo zażądać wskazania konkretnej podstawy prawnej odmowy, w szczególności tego, czy sprzedawca powołuje się na zawodowy charakter umowy, wyłączenie z art. 38 ustawy o prawach konsumenta, czy na inny zapis umowy.

FAQ

Źródła

• Art. 2 pkt 2, art. 27 ust. 1, art. 28 pkt 1, art. 29 ust. 1 i 2, art. 30 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 34 ust. 1, art. 38 ust. 1 pkt 5, art. 38a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.
• Art. 22¹, art. 84 § 1, art. 86 § 1, art. 88 § 2, art. 395 § 1, art. 396, art. 535 § 1, art. 556, art. 558 § 1 i 2, art. 560 § 1 i 4, art. 563 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 106i ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.