Użyczenie lokalu dziecku a media, PIT i rejestracja firmy

Na czym polega użyczenie lokalu

Umowa użyczenia została uregulowana w art. 710-719 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.

Najważniejszą cechą tej umowy jest więc nieodpłatność. Jeżeli właściciel zaczyna pobierać regularne wynagrodzenie za korzystanie z lokalu, w praktyce nie mówimy już o użyczeniu, lecz najczęściej o najmie albo innej odpłatnej umowie.

W relacji rodzic-dziecko użyczenie lokalu jest często wykorzystywane po to, aby dziecko mogło mieszkać w lokalu albo podać ten adres jako adres do rejestracji działalności gospodarczej.

Kto płaci media i inne opłaty

Punktem wyjścia jest art. 713 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. W praktyce do takich kosztów zwykle zalicza się bieżące opłaty eksploatacyjne, takie jak prąd, gaz, woda, wywóz odpadów, internet czy czynsz administracyjny w części związanej ze zwykłym korzystaniem z lokalu.

Jednocześnie ten przepis nie zakazuje stronom odmiennego uregulowania rozliczeń. Dlatego w umowie można zapisać, że wszystkie albo część opłat pokrywa użyczający. Taki zapis jest szczególnie wskazany, jeżeli lokal jest użyczany dziecku wyłącznie pomocniczo, np. na potrzeby wskazania adresu w CEIDG.

Bezpieczny zapis umowny może brzmieć przykładowo: „Użyczający ponosi koszty energii elektrycznej, gazu, wody, internetu oraz innych bieżących opłat związanych z lokalem, a biorący korzysta z lokalu nieodpłatnie”.

Warto też doprecyzować, kto ponosi podatek od nieruchomości, składkę na ubezpieczenie lokalu, opłaty do wspólnoty lub spółdzielni oraz koszty ewentualnych napraw. Im mniej niedomówień, tym mniejsze ryzyko sporu.

Czy dziecko ma przychód z nieodpłatnego świadczenia

Co do zasady nieodpłatne korzystanie z cudzego lokalu może oznaczać uzyskanie nieodpłatnego świadczenia. W przypadku działalności gospodarczej przychodem są również wartości otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń - wynika to z art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ogólną definicję przychodu zawiera też art. 11 ust. 1 tej ustawy.

Jednak przy użyczeniu od rodzica bardzo istotne jest zwolnienie z podatku. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolna od podatku jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczona zgodnie z art. 11 ust. 2-2b tej ustawy, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn. Rodzic i dziecko należą do I grupy podatkowej.

W praktyce oznacza to, że dziecko korzystające z lokalu użyczonego przez rodzica co do zasady nie zapłaci PIT od samego faktu nieodpłatnego używania lokalu. Dotyczy to także sytuacji, w której adres lokalu jest wykorzystywany w jednoosobowej działalności gospodarczej.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

• użyczenie lokalu wyłącznie przez rodzica dziecku - tu zwykle działa zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT,
• ponoszenie przez rodzica także innych wydatków związanych już bezpośrednio z działalnością dziecka - wtedy ocena podatkowa może zależeć od konkretnego stanu faktycznego i celu tych wydatków.

Jeżeli rodzic opłaca zwykłe koszty związane z lokalem, które zgodnie z umową sam na siebie przyjął, najczęściej pozostaje to elementem użyczenia. Jeżeli jednak finansuje dodatkowo prywatne albo firmowe zobowiązania dziecka niezwiązane z samym lokalem, taka sytuacja może wymagać odrębnej analizy.

Czy użyczający ma przychód albo obowiązek w PIT

Po stronie rodzica, który bezpłatnie oddaje lokal do używania, co do zasady nie powstaje przychód z tego tytułu. Użyczenie nie jest odpłatne, więc nie generuje przychodu jak najem.

Trzeba natomiast pamiętać, że samo ponoszenie kosztów utrzymania własnego lokalu nie daje automatycznie szczególnych korzyści podatkowych. Jeżeli lokal nie jest wykorzystywany w działalności gospodarczej użyczającego, wydatki te mają zwykle charakter prywatny.

Czy pojawia się VAT

Jeżeli rodzic użycza lokal jako osoba prywatna, poza swoją działalnością gospodarczą, to co do zasady nie dochodzi do opodatkowania VAT. Sama prywatna, nieodpłatna pomoc rodzinna nie oznacza automatycznie świadczenia usług opodatkowanego tym podatkiem.

Ostrożność jest jednak potrzebna wtedy, gdy lokal stanowi składnik majątku związany z działalnością gospodarczą użyczającego albo gdy przy nabyciu lub utrzymaniu lokalu odliczano VAT. W takich przypadkach trzeba brać pod uwagę art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, który w określonych sytuacjach zrównuje nieodpłatne świadczenie usług z odpłatnym świadczeniem usług.

Dlatego prawidłowa odpowiedź brzmi tak: w typowej sytuacji rodzinnej, gdy rodzic prywatnie użycza lokal dziecku, VAT zwykle nie występuje. Jeżeli jednak lokal jest powiązany z działalnością gospodarczą użyczającego, sprawę trzeba oceniać indywidualnie.

Czy użyczenie podlega PCC albo podatkowi od spadków i darowizn

Umowa użyczenia nie została wymieniona w zamkniętym katalogu czynności opodatkowanych podatkiem od czynności cywilnoprawnych określonym w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Co do zasady nie podlega więc PCC.

Nie jest to także klasyczna darowizna w rozumieniu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, lecz odrębna umowa nazwana. W praktyce samo użyczenie lokalu nie powoduje obowiązku zgłoszenia do podatku od spadków i darowizn.

Rejestracja działalności pod adresem użyczonego lokalu

Przedsiębiorca wpisywany do CEIDG może wskazać adres do doręczeń, adres zamieszkania, adres głównego miejsca wykonywania działalności albo dodatkowego miejsca wykonywania działalności. Jeżeli korzysta z cudzego lokalu, powinien mieć tytuł prawny do posługiwania się tym adresem - może nim być właśnie umowa użyczenia.

Podstawę wpisu do CEIDG stanowią przepisy ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy, w szczególności art. 5 ust. 1 pkt 6 tej ustawy, który przewiduje ujawnianie adresów związanych z wykonywaniem działalności.

Sama rejestracja działalności pod danym adresem nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorca stale wykonuje tam czynności biznesowe. W wielu branżach adres służy głównie celom rejestrowym, korespondencyjnym i ewidencyjnym. To dopuszczalne, o ile dane zgłoszone do CEIDG są prawdziwe, a przedsiębiorca ma prawo posługiwać się tym adresem.

Jeżeli jednak dany adres zostaje wskazany jako główne miejsce wykonywania działalności, warto zadbać o zgodność wpisu z rzeczywistością organizacyjną firmy. W razie kontroli urząd może oczekiwać wykazania, że przedsiębiorca ma realny związek z podanym miejscem i może odbierać tam korespondencję oraz przechowywać dokumenty, jeśli wymaga tego charakter sprawy.

Jak bezpiecznie sporządzić umowę użyczenia

Choć Kodeks cywilny nie wymaga dla użyczenia lokalu szczególnej formy, w praktyce najlepiej zawrzeć umowę na piśmie. W dokumencie warto wskazać:

• strony umowy,
• dokładny adres i opis lokalu,
• czy lokal jest użyczany do celów mieszkalnych, rejestrowych, czy także do wykonywania działalności,
• czas trwania umowy,
• zasady ponoszenia mediów i innych opłat,
• możliwość wypowiedzenia i termin zwrotu lokalu.

Ma to znaczenie dowodowe, bo zgodnie z art. 715 Kodeksu cywilnego, jeżeli umowa użyczenia nie oznacza czasu używania, biorący obowiązany jest zwrócić rzecz, gdy uczynił z niej użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić.

Kiedy potrzebna jest dodatkowa ostrożność

Najmniej ryzykowna jest sytuacja, w której rodzic prywatnie użycza dziecku swój lokal, a dziecko wykorzystuje go tylko jako adres rejestrowy albo korzysta z niego w ograniczonym zakresie. Większej ostrożności wymagają natomiast przypadki, gdy:

• lokal jest środkiem trwałym w działalności użyczającego,
• przy jego zakupie lub remoncie odliczano VAT,
• dziecko faktycznie prowadzi w lokalu intensywną działalność gospodarczą,
• lokal znajduje się we wspólnocie lub spółdzielni, a sposób korzystania może wpływać na zasady używania lokalu,
• część opłat ma być rozliczana jako koszty uzyskania przychodu w działalności dziecka.

W takich sytuacjach istotne mogą być nie tylko przepisy Kodeksu cywilnego, ale również przepisy podatkowe, regulaminy wspólnoty albo stan faktyczny związany z rzeczywistym sposobem korzystania z lokalu.

FAQ

Czy rodzic może płacić wszystkie media zamiast dziecka?

Tak. Choć zgodnie z art. 713 Kodeksu cywilnego zwykłe koszty utrzymania rzeczy co do zasady ponosi biorący, strony mogą w umowie ustalić inaczej. Najlepiej wpisać to wprost do umowy użyczenia.

Czy dziecko musi zapłacić PIT od użyczenia lokalu od rodzica?

Co do zasady nie, ponieważ wartość nieodpłatnego świadczenia od rodzica korzysta ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT.

Czy można zarejestrować JDG pod adresem użyczonego mieszkania?

Tak, jeżeli przedsiębiorca ma tytuł prawny do korzystania z adresu, np. pisemną umowę użyczenia. Adres wpisany do CEIDG powinien być prawdziwy i możliwy do wykazania.

Czy umowa użyczenia musi być zawarta u notariusza?

Nie. Dla zwykłej umowy użyczenia lokalu przepisy nie wymagają aktu notarialnego. Dla celów dowodowych najlepiej jednak zawrzeć ją na piśmie.

Czy użyczenie zawsze jest neutralne w VAT?

Nie zawsze. W typowej prywatnej relacji rodzinnej zwykle tak, ale jeżeli lokal jest związany z działalnością gospodarczą użyczającego, trzeba ocenić skutki na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o VAT.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
4. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
5. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy - Dz.U. 2018 poz. 647