Likwidacja działalności gospodarczej – VAT, remanent i wyposażenie

Od czego zacząć likwidację działalności

Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG, zakończenie działalności zgłaszasz przez wniosek CEIDG-1. Podstawą jest art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym przedsiębiorca składa wniosek o wykreślenie wpisu z CEIDG.

Samo wykreślenie firmy nie zamyka jednak wszystkich obowiązków podatkowych. Trzeba jeszcze prawidłowo rozliczyć VAT, podatek dochodowy, dokumentację księgową oraz pozostały majątek firmy. Jeżeli działalność była zawieszona, nie wyłącza to obowiązków związanych z jej definitywnym zakończeniem.

Jeżeli rozważasz datę zamknięcia firmy albo chcesz ocenić skutki wcześniejszego wyrejestrowania, zobacz również: likwidacja działalności gospodarczej.

Opodatkowanie towarów przy likwidacji działalności

Kluczowe znaczenie ma art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Przepis przewiduje opodatkowanie towarów własnej produkcji oraz towarów, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, w przypadku zaprzestania przez podatnika wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu.

Zgodnie z art. 14 ust. 4 ustawy o VAT regulacja ta dotyczy towarów, w stosunku do których przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Innymi słowy: nie każdy składnik majątku objęty jest tym mechanizmem, ale przede wszystkim te towary, przy których odliczałeś VAT.

Na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o VAT podatnicy są obowiązani sporządzić spis z natury towarów na dzień rozwiązania spółki albo zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, ustalić ich wartość i kwotę podatku należnego oraz dołączyć informację o spisie do deklaracji podatkowej za okres obejmujący dzień powstania obowiązku podatkowego.

Z kolei zgodnie z art. 14 ust. 6 ustawy o VAT obowiązek podatkowy powstaje w dniu zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu.

W praktyce oznacza to, że na dzień likwidacji trzeba ustalić, jakie towary zostały w firmie i czy przy ich nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia VAT. To one mogą wejść do remanentu likwidacyjnego dla potrzeb VAT.

Co obejmuje remanent likwidacyjny

Ustawa o VAT posługuje się pojęciem towarów. Zgodnie z art. 2 pkt 6 ustawy o VAT towarami są rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii. W remanencie likwidacyjnym dla VAT mogą więc znaleźć się nie tylko towary handlowe, ale również inne rzeczy należące do przedsiębiorstwa, jeżeli spełnione są warunki z art. 14 ust. 4 ustawy o VAT.

Podstawą opodatkowania jest – zgodnie z art. 14 ust. 8 ustawy o VAT – wartość ustalana według art. 29a ust. 2 tej ustawy, czyli cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia – koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy tych towarów.

To ważne, bo nie zawsze przyjmuje się historyczną cenę z faktury sprzed lat. Trzeba odnieść się do wartości ustalanej według zasad ustawowych na moment likwidacji, co w konkretnych przypadkach może wymagać ostrożnej wyceny i dokumentacji.

Sprzedaż towarów przed likwidacją

Towary faktycznie sprzedane przed dniem likwidacji nie wchodzą do remanentu likwidacyjnego, ponieważ nie pozostają już w majątku firmy na dzień zaprzestania działalności. Co do zasady przedsiębiorca może sprzedawać je także poniżej ceny zakupu, jeżeli jest to gospodarczo uzasadnione, np. wyprzedażą końcową, utratą wartości handlowej, zmianą asortymentu albo chęcią szybkiego zamknięcia magazynu.

W przypadku VAT trzeba jednak pamiętać o art. 32 ust. 1–2 ustawy o VAT. Jeżeli między stronami istnieją powiązania i wynagrodzenie odbiega od wartości rynkowej, organ podatkowy może – po spełnieniu przesłanek ustawowych – określić podstawę opodatkowania z uwzględnieniem wartości rynkowej.

Nie wystarczy więc „papierowa” sprzedaż po symbolicznej cenie, jeśli transakcja nie jest rzeczywista albo ma służyć wyłącznie obejściu przepisów. Inaczej należy oceniać sprzedaż klientom detalicznym w ramach wyprzedaży, a inaczej zbycie majątku osobie blisko powiązanej bez realnego uzasadnienia.

Przy zamykaniu firmy warto też sprawdzić kwestie pracownicze: likwidacja + prawa pracowników.

Czy zniszczenie lub wyrzucenie towarów pozwala uniknąć VAT

Nie ma prostej zasady, że samo zniszczenie towaru automatycznie usuwa problem podatkowy. Jeżeli towar istniał na moment objęty obowiązkiem z art. 14 ustawy o VAT, trzeba ocenić, czy powinien zostać ujęty w spisie i jak udokumentowano jego stan.

Jednocześnie nie można przyjmować automatycznie, że każde fizyczne zniszczenie towaru „zawsze” powoduje identyczny skutek. Znaczenie ma konkretny stan faktyczny: kiedy towar utracił wartość, czy został prawidłowo zutylizowany, czy istnieją protokoły likwidacji, dokumentacja magazynowa i czy nie doszło do pozornej likwidacji.

Jeżeli towar rzeczywiście przestał istnieć przed dniem likwidacji i zdarzenie jest rzetelnie udokumentowane, ocena może być inna niż przy towarze formalnie pozostającym w firmie. W sprawach spornych decydują szczegóły dokumentacyjne.

Sprzedaż rzeczy po likwidacji działalności

Po rozliczeniu remanentu likwidacyjnego często pojawia się pytanie, czy późniejsza sprzedaż tych rzeczy powoduje ponowny VAT. Co do zasady VAT obejmuje czynności wykonywane przez podatnika działającego w takim charakterze. Wynika to z art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT.

Jeżeli po zakończeniu działalności dochodzi jedynie do zwykłego rozporządzania własnym majątkiem, bez zorganizowanej aktywności handlowej typowej dla przedsiębiorcy, można argumentować, że sprzedaż nie następuje już w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu VAT. Każdy przypadek trzeba jednak oceniać indywidualnie – zwłaszcza gdy sprzedaż ma charakter powtarzalny, zorganizowany albo obejmuje większą liczbę towarów.

W praktyce najbezpieczniejsze jest rozróżnienie dwóch sytuacji:

Dlatego zdanie „po likwidacji zawsze można sprzedać prywatnie bez VAT” byłoby zbyt daleko idące. Jest to możliwe w wielu przypadkach, ale wymaga oceny konkretnego sposobu sprzedaży.

Jeżeli po zamknięciu firmy pozostają zobowiązania wobec klientów, przydatny może być także materiał: odpowiedzialność gwarancyjna po zamknięciu.

Remanent i wykaz składników majątku w podatku dochodowym

Na gruncie podatku dochodowego trzeba odróżnić spis z natury od wykazu składników majątku. Zgodnie z § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów podatnicy są obowiązani sporządzić i wpisać do księgi spis z natury m.in. towarów handlowych, materiałów, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadów.

Wyposażenie nie jest elementem tego spisu tylko dlatego, że było używane w działalności. Dla celów podatku dochodowego odrębne znaczenie ma art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis wymaga sporządzenia wykazu składników majątku na dzień likwidacji działalności gospodarczej.

Taki wykaz powinien obejmować co najmniej dane wskazane w art. 24 ust. 3a ustawy PIT, w szczególności:

• liczbę porządkową,
• określenie składnika majątku,
• datę nabycia składnika majątku,
• kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku oraz kwotę wydatków zaliczoną do kosztów uzyskania przychodów,
• wartość początkową,
• metodę amortyzacji,
• sumę odpisów amortyzacyjnych.

Wykazu nie składa się automatycznie do urzędu skarbowego, ale trzeba go przechowywać wraz z dokumentacją podatkową. Obowiązek przechowywania ksiąg i dokumentów wynika z art. 86 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Co z wyposażeniem i środkami trwałymi po zamknięciu firmy

Jeżeli po likwidacji pozostają środki trwałe albo wyposażenie, ich późniejsza sprzedaż może wywołać skutki w PIT. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 17 lit. a ustawy PIT przychodem z działalności gospodarczej są przychody z odpłatnego zbycia składników majątku pozostałych na dzień likwidacji działalności, ujętych w wykazie, o którym mowa w art. 24 ust. 3a ustawy PIT.

Jednocześnie art. 14 ust. 3 pkt 12 lit. a ustawy PIT przewiduje wyłączenie, jeżeli od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu likwidacji działalności do dnia sprzedaży upłynęło 6 lat i zbycie nie następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej.

To oznacza, że sprzedaż wyposażenia lub środka trwałego po zamknięciu firmy może być nadal rozliczana w PIT jako przychód z działalności – chyba że spełnione są warunki ustawowego wyłączenia. Właśnie dlatego nie warto ograniczać się tylko do analizy VAT.

Dawny limit 10 000 zł ma znaczenie głównie przy kwalifikacji niektórych składników na gruncie amortyzacji i rozliczania kosztów, ale sam obowiązek sporządzenia wykazu majątku po likwidacji wynika bezpośrednio z art. 24 ust. 3a ustawy PIT i nie zależy wyłącznie od tej kwoty.

Dokumentacja i praktyczne obowiązki przy likwidacji

Przy zamknięciu działalności warto przygotować listę dokumentów i czynności:

• wniosek CEIDG-1 o wykreślenie działalności,
• spis z natury dla potrzeb VAT, jeśli ma zastosowanie art. 14 ustawy o VAT,
• spis z natury dla KPiR, jeżeli prowadzona była podatkowa księga przychodów i rozchodów,
• wykaz składników majątku na dzień likwidacji zgodnie z art. 24 ust. 3a ustawy PIT,
• zamknięcie rozliczeń z kontrahentami, ZUS i urzędem skarbowym,
• zachowanie dokumentacji księgowej i podatkowej przez wymagany okres.

Jeżeli w firmie był magazyn, dobrze zadbać o rzetelną inwentaryzację. Braki w tym zakresie mogą utrudnić obronę rozliczeń. W tym kontekście zobacz też materiał o tym, czym grozi spis z natury.

Podsumowanie

Przy likwidacji działalności gospodarczej trzeba oddzielnie ocenić skutki w CEIDG, VAT i PIT. Dla VAT najważniejsze jest ustalenie, jakie towary pozostają na dzień likwidacji i czy przysługiwało przy nich prawo do odliczenia podatku naliczonego – wtedy może powstać obowiązek sporządzenia remanentu likwidacyjnego na podstawie art. 14 ustawy o VAT. Jeżeli likwidowany jest sklep i pozostaje zapas handlowy, praktyczny sposób dalszego postępowania opisujemy w materiale co zrobić z towarem po likwidacji sklepu.

Dla PIT trzeba natomiast pamiętać o spisie z natury prowadzonym według rozporządzenia KPiR oraz o wykazie składników majątku z art. 24 ust. 3a ustawy PIT. Wyposażenie i środki trwałe nie znikają podatkowo tylko dlatego, że firma została wykreślona z CEIDG. Ich późniejsza sprzedaż może nadal rodzić skutki podatkowe.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy przy likwidacji działalności zawsze trzeba robić remanent?

Nie zawsze w tym samym zakresie. Dla VAT remanent likwidacyjny dotyczy towarów objętych art. 14 ustawy o VAT. Dla KPiR spis z natury sporządza się według § 24 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia KPiR.

Czy wyposażenie wpisuje się do remanentu likwidacyjnego?

Co do zasady nie do spisu z natury dla KPiR. Wyposażenie oraz inne składniki majątku należy ująć w wykazie z art. 24 ust. 3a ustawy PIT.

Czy można sprzedać towary poniżej ceny zakupu przed zamknięciem firmy?

Tak. Przepisy nie zakazują sprzedaży po obniżonej cenie, ale transakcja powinna być rzeczywista i gospodarczo uzasadniona. W relacjach z podmiotami powiązanymi trzeba uwzględnić art. 32 ustawy o VAT.

Czy po wykreśleniu firmy z CEIDG można sprzedawać pozostałe rzeczy bez VAT?

Czasem tak, ale nie automatycznie. Decyduje to, czy sprzedajesz jako osoba prywatna, czy w sposób mający cechy działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT.

Czy sprzedaż środka trwałego po likwidacji firmy może wywołać PIT?

Tak. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 17 lit. a ustawy PIT może to być przychód z działalności. Wyłączenie może zadziałać dopiero po spełnieniu warunków z art. 14 ust. 3 pkt 12 lit. a ustawy PIT.

Czy wykaz składników majątku trzeba składać do urzędu skarbowego?

Co do zasady nie składa się go odrębnie tylko po to, by urząd go przyjął. Trzeba go jednak sporządzić i przechowywać razem z dokumentacją podatkową zgodnie z art. 86 § 1 Ordynacji podatkowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.
2. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535.
3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.
4. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.
5. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
6. Wyrok TSUE z 4 października 1995 r., C-291/92, Finanzamt Uelzen przeciwko Dieter Armbrecht – w zakresie rozróżnienia majątku prywatnego i działalności gospodarczej na gruncie VAT.