Upadłość firmy żony a mieszkanie po rozdzielności majątkowej

Wspólność i rozdzielność majątkowa a mieszkanie kupione po ślubie

Jeżeli mieszkanie zostało kupione po ślubie w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej, to co do zasady weszło do majątku wspólnego małżonków. Wynika to wprost z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Samo późniejsze zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej nie powoduje automatycznie, że taka nieruchomość staje się wyłączną własnością jednego z małżonków.

Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej dotychczasowy majątek wspólny nie znika. W praktyce przekształca się on we współwłasność w częściach ułamkowych, najczęściej po 1/2 dla każdego z małżonków, chyba że co innego wynika z późniejszego podziału majątku lub orzeczenia sądu. Dlatego mieszkanie kupione wcześniej nadal pozostaje wspólnym składnikiem majątkowym, mimo że od chwili podpisania intercyzy nowe składniki majątku nabywane są już osobno.

Warto też pamiętać, że zgodnie z art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może rozporządzać udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym. Dopiero po ustaniu wspólności można mówić o udziałach w majątku dotychczas wspólnym.

Dlaczego sama rozdzielność majątkowa nie zawsze chroni mieszkanie

Rozdzielność majątkowa działa przede wszystkim na przyszłość. Chroni przed automatycznym wchodzeniem nowych składników do majątku wspólnego i często ogranicza odpowiedzialność drugiego małżonka za nowe zobowiązania zaciągane po jej ustanowieniu. Nie usuwa jednak obciążeń już ustanowionych na nieruchomości ani nie unieważnia zgód wcześniej udzielonych bankowi.

Jeżeli więc przed albo po ustanowieniu rozdzielności oboje małżonkowie zgodzili się na obciążenie mieszkania hipoteką, to bank uzyskał rzeczowe zabezpieczenie swojej wierzytelności. Taka odpowiedzialność jest związana z samą nieruchomością, a nie tylko z osobą dłużnika osobistego.

Zobacz również: czy komornik może zająć mieszkanie TBS dłużnika.

Hipoteka na wspólnym mieszkaniu – najważniejsze skutki

Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym, które obciąża nieruchomość w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności. Podstawą jest art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

To oznacza, że jeśli na mieszkaniu ustanowiono hipotekę zabezpieczającą kredyt związany z firmą żony, to bank może kierować egzekucję do tej nieruchomości, jeżeli zobowiązanie nie będzie spłacane. Nie ma przy tym zasadniczego znaczenia, że po czasie wprowadzono rozdzielność majątkową. Istotne jest to, że hipoteka została skutecznie ustanowiona i wpisana do księgi wieczystej.

W praktyce ryzyko jest największe wtedy, gdy:

• mieszkanie kupiono do majątku wspólnego,
• małżonek wyraził zgodę na obciążenie nieruchomości,
• hipoteka została wpisana do księgi wieczystej,
• dług nie jest regulowany.

Czy komornik może zająć Twoją część mieszkania?

Jeżeli pytanie dotyczy wierzyciela hipotecznego, odpowiedź brzmi: zagrożona może być cała obciążona nieruchomość, a nie tylko udział żony. Hipoteka obciąża konkretną nieruchomość i daje wierzycielowi prawo zaspokojenia się z niej w całości w granicach zabezpieczenia. W praktyce może to prowadzić do egzekucyjnej sprzedaży nieruchomości, a następnie podziału sumy uzyskanej z egzekucji według zasad pierwszeństwa.

Jeżeli natomiast chodziłoby o zwykłych wierzycieli osobistych żony, którzy nie mają hipoteki na mieszkaniu, sytuacja może wyglądać inaczej i zależy od tego, kiedy powstał dług, jaki był ustrój majątkowy oraz czy wierzyciel dysponuje tytułem także przeciwko drugiemu małżonkowi. W sprawach dotyczących zobowiązań jednego z małżonków znaczenie ma m.in. art. 41 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który rozróżnia odpowiedzialność za zobowiązania zaciągnięte za zgodą drugiego małżonka i bez takiej zgody.

W opisanym stanie faktycznym decydujące jest jednak to, że bank wymagał Twojej zgody na obciążenie nieruchomości. To bardzo silnie wskazuje, że chodzi o skutecznie ustanowione zabezpieczenie na wspólnym mieszkaniu.

Upadłość przedsiębiorcy a mieszkanie obciążone hipoteką

Jeżeli żona prowadzi działalność gospodarczą i stanie się niewypłacalna, może dojść do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe. Niewypłacalność co do zasady zachodzi wtedy, gdy dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

W razie ogłoszenia upadłości majątek należący do upadłego wchodzi do masy upadłości. Jeżeli jednak wierzytelność banku jest zabezpieczona hipoteką na nieruchomości, wierzyciel rzeczowy korzysta z odrębnej ochrony przewidzianej w Prawie upadłościowym. W praktyce oznacza to, że sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką może służyć zaspokojeniu wierzyciela hipotecznego z pierwszeństwem wynikającym z ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz zasad podziału funduszów masy upadłości.

Sama upadłość żony nie powoduje automatycznie, że bank traci zabezpieczenie. Przeciwnie – zabezpieczenie hipoteczne zwykle zachowuje swoją skuteczność.

Znaczenie zgody małżonka na obciążenie nieruchomości

W odniesieniu do nieruchomości należącej do majątku wspólnego kluczowy jest art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, a także oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.

Jeżeli więc podpisałeś zgodę wymaganą przez bank, to najprawdopodobniej umożliwiłeś skuteczne obciążenie wspólnego mieszkania hipoteką. W takim układzie późniejsze twierdzenie, że dług jest wyłącznie długiem żony, nie zablokuje egzekucji z nieruchomości obciążonej hipoteką.

Inaczej mogłoby być wtedy, gdyby nie było skutecznej zgody wymaganej przez art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo gdyby hipoteka w ogóle nie została prawidłowo ustanowiona i wpisana. To jednak wymaga analizy dokumentów, a nie samego ogólnego opisu sprawy.

Co warto sprawdzić w dokumentach

Aby ustalić rzeczywiste ryzyko, sprawdź przede wszystkim następujące dokumenty i dane:

Zobacz również: sprzedaż udziału w mieszkaniu z hipoteką i egzekucją komorniczą.

Czy można jeszcze ograniczyć ryzyko sprzedaży nieruchomości?

To zależy od aktualnego etapu sprawy. Jeżeli zadłużenie nie doprowadziło jeszcze do wypowiedzenia umowy kredytowej albo do zaawansowanej egzekucji, czasem możliwe są negocjacje z bankiem, restrukturyzacja zadłużenia albo zmiana zabezpieczeń. W przypadku przedsiębiorcy warto też rozważyć rozwiązania przewidziane w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, jeżeli sytuacja finansowa uzasadnia podjęcie działań jeszcze przed pełną niewypłacalnością.

Jeżeli jednak hipoteka została skutecznie ustanowiona, samo powoływanie się na rozdzielność majątkową zwykle nie wystarczy, aby zatrzymać egzekucję z nieruchomości. Wtedy trzeba analizować konkretne możliwości obrony proceduralnej albo ugodowej, a nie liczyć na to, że wpis hipoteki przestanie działać.

Podsumowanie

Jeżeli mieszkanie zostało kupione po ślubie do majątku wspólnego, a następnie za Twoją zgodą obciążono je hipoteką na zabezpieczenie kredytu związanego z firmą żony, to rozdzielność majątkowa wprowadzona później co do zasady nie ochroni tej nieruchomości przed roszczeniami wierzyciela hipotecznego. W takim wariancie bank może dochodzić zaspokojenia z obciążonego mieszkania, a ryzyko dotyczy całej nieruchomości w granicach zabezpieczenia.

Jeżeli jednak chcesz ustalić, czy w dokumentach są podstawy do obrony, trzeba dokładnie zbadać księgę wieczystą, daty czynności, treść zgód i zakres zabezpieczenia. Tu jeden szczegół formalny może przesądzić o wyniku sprawy.

FAQ

Czy po rozdzielności majątkowej mieszkanie kupione wcześniej nadal jest wspólne?

Tak, co do zasady tak. Mieszkanie kupione w czasie wspólności ustawowej nie przestaje istnieć jako składnik dotychczasowego majątku wspólnego tylko dlatego, że później podpisano intercyzę. Po ustaniu wspólności najczęściej powstaje współwłasność w częściach ułamkowych.

Czy bank może sprzedać mieszkanie, jeśli dług dotyczy tylko firmy żony?

Tak, jeżeli wierzytelność banku jest zabezpieczona hipoteką na tym mieszkaniu. Na podstawie art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z obciążonej nieruchomości.

Czy zagrożony jest tylko udział żony, czy całe mieszkanie?

Przy hipotece zagrożona może być cała obciążona nieruchomość. To jedna z najważniejszych różnic między odpowiedzialnością osobistą za dług a odpowiedzialnością rzeczową wynikającą z hipoteki.

Czy brak zgody małżonka na hipotekę może chronić mieszkanie?

Może mieć bardzo duże znaczenie. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do obciążenia nieruchomości należącej do majątku wspólnego potrzebna jest zgoda drugiego małżonka.

Czy warto myśleć o restrukturyzacji zamiast czekać na upadłość?

Często tak, ale zależy to od skali zadłużenia i etapu problemów finansowych. W niektórych sprawach wcześniejsze działania restrukturyzacyjne dają większą szansę na uniknięcie egzekucji z majątku niż bierne oczekiwanie na upadłość.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31 § 1, art. 35, art. 37 § 1 pkt 1, art. 41 § 1–2, art. 53 § 1–2 – ISAP

2. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, w szczególności art. 65 ust. 1 – ISAP

3. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, w szczególności art. 10 i art. 11 – ISAP

4. Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne – ISAP