Umowa o opiekę nad zwierzęciem – odpowiedzialność i odszkodowanie

Jak prawnie traktować umowę o opiekę nad zwierzęciem?

Umowa z petsitterem, hotelem dla zwierząt albo osobą prywatną sprawującą opiekę nad psem, kotem czy innym zwierzęciem domowym nie jest odrębnie uregulowana wprost w ustawie. W praktyce najczęściej traktuje się ją jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. 750 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To oznacza, że poza treścią samej umowy duże znaczenie mają także ogólne zasady wykonywania zobowiązań, w szczególności obowiązek należytej staranności z art. 355 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego oraz odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy z art. 471 Kodeksu cywilnego.

W przypadku profesjonalnego opiekuna, np. przedsiębiorcy prowadzącego hotel dla zwierząt, poziom wymaganej staranności ocenia się surowiej, z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności, co wynika z art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jak skonstruować umowę, aby łatwiej dochodzić roszczeń?

Dobrze przygotowana umowa powinna szczegółowo opisywać nie tylko cenę i czas opieki, ale przede wszystkim zakres obowiązków opiekuna oraz zasady odpowiedzialności. Im bardziej precyzyjna umowa, tym łatwiej później wykazać, że doszło do nienależytego wykonania zobowiązania.

Warto wpisać do umowy w szczególności:

• dokładne oznaczenie zwierzęcia: gatunek, rasa, imię, wiek, numer czipa, stan zdrowia, waga, szczególne potrzeby;
• miejsce sprawowania opieki i warunki bytowe;
• częstotliwość spacerów, karmienia, podawania leków, kontaktu z weterynarzem;
• zakaz powierzania opieki osobom trzecim bez zgody właściciela albo zasady takiego powierzenia;
• obowiązek niezwłocznego informowania o chorobie, urazie, ucieczce lub innym incydencie;
• zgodę albo brak zgody na transport zwierzęcia, wypuszczanie bez smyczy, kontakt z innymi zwierzętami;
• zasady pokrywania kosztów leczenia weterynaryjnego;
• odpowiedzialność za dokumenty, książeczkę zdrowia, transporter, akcesoria;
• sposób dokumentowania przebiegu opieki, np. wiadomości, zdjęcia, raport dzienny.

Jeżeli chodzi o samą odpowiedzialność, można w umowie doprecyzować, za jakie zdarzenia opiekun odpowiada, np. za ucieczkę zwierzęcia, zagubienie, zranienie, pogryzienie przez inne zwierzę, brak podania leków, opóźnienie w odebraniu zwierzęcia z lecznicy czy niezapewnienie właściwego nadzoru.

Podstawa odpowiedzialności opiekuna za szkodę w zwierzęciu

Jeżeli zwierzę dozna szkody podczas opieki, np. ucieknie, zostanie ranne, zachoruje wskutek zaniedbania albo padnie, podstawową podstawą roszczeń właściciela jest zwykle art. 471 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że jest to następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W praktyce właściciel powinien wykazać:

• że umowa została zawarta,
• na czym polegało nienależyte wykonanie opieki,
• że powstała szkoda,
• związek między zachowaniem opiekuna a szkodą.

W sprawach kontraktowych korzystne jest to, że ciężar wykazania braku odpowiedzialności co do zasady obciąża dłużnika, czyli opiekuna. To wynika z konstrukcji art. 471 Kodeksu cywilnego. Jeżeli więc np. pies uciekł z posesji albo nie otrzymał zaleconych leków, opiekun powinien wykazać, że dołożył należytej staranności albo że szkoda nastąpiła mimo prawidłowego działania.

Jeżeli potrzebujesz porównania zasad odpowiedzialności przy nienależytym wykonaniu usługi, zobacz także: reklamacja usługi wykonanej niezgodnie z umową.

Jakie odszkodowanie można dochodzić?

Zasadą jest, że naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono – tak stanowi art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego.

W przypadku zwierzęcia może to oznaczać w szczególności:

• wartość rynkową zwierzęcia, jeśli doszło do jego śmierci lub utraty;
• koszty leczenia weterynaryjnego;
• koszty poszukiwań, transportu, diagnostyki i rekonwalescencji;
• utracone korzyści, ale tylko wtedy, gdy są realne i możliwe do wykazania, np. w przypadku zwierząt hodowlanych lub użytkowych.

Wysokość szkody trzeba udowodnić. Mogą się przydać: umowa kupna, faktura, dokumenty hodowlane, rachunki weterynaryjne, korespondencja z opiekunem, nagrania monitoringu, opinia lekarza weterynarii czy zdjęcia obrażeń.

Trzeba jednak zachować ostrożność przy twierdzeniu, że każde przywiązanie do zwierzęcia automatycznie uzasadnia dodatkowe świadczenie pieniężne za cierpienie właściciela. W obecnym stanie prawnym najpewniejszą podstawą roszczeń pozostaje szkoda majątkowa, chyba że w konkretnej sprawie wystąpi dodatkowa, wyraźna podstawa ochrony dóbr osobistych.

Czy można żądać zadośćuczynienia za śmierć zwierzęcia?

To jest najbardziej sporny element takich spraw. Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt w art. 1 ust. 1 stanowi, że zwierzę jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Jednocześnie zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt w sprawach nieuregulowanych do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.

Na gruncie prawa cywilnego oznacza to, że roszczenia majątkowe za utratę lub uszkodzenie zwierzęcia są co do zasady możliwe. Natomiast zadośćuczynienie za cierpienie właściciela po stracie zwierzęcia nie wynika wprost z jednego przepisu tak jak np. w przypadku śmierci osoby bliskiej.

W praktyce bywają podnoszone argumenty o naruszeniu dóbr osobistych właściciela, zwłaszcza szczególnej więzi ze zwierzęciem, w oparciu o art. 23, art. 24 § 1 oraz art. 448 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że skuteczność takiego roszczenia zależy od stanu faktycznego i oceny sądu. Nie można przyjąć, że zadośćuczynienie przysługuje automatycznie w każdej sprawie o śmierć zwierzęcia.

Jeżeli więc celem jest realne zabezpieczenie interesów właściciela, lepszym rozwiązaniem praktycznym bywa precyzyjne określenie odszkodowania i kar umownych w samej umowie, zamiast opierania całej sprawy na niepewnym roszczeniu o zadośćuczynienie.

Kary umowne – czy można je wpisać do umowy?

Tak, ale trzeba to zrobić prawidłowo. Zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy, czyli kary umownej.

To oznacza, że kara umowna może dotyczyć np.:

• wydania zwierzęcia po terminie,
• powierzenia opieki osobie trzeciej bez zgody właściciela,
• braku wykonania uzgodnionych spacerów lub podania leków,
• braku niezwłocznego poinformowania o wypadku albo ucieczce.

Jeżeli kara umowna jest zastrzeżona, wierzyciel może jej dochodzić bez wykazywania dokładnej wysokości szkody, ale nadal może pojawić się spór co do tego, czy doszło do naruszenia umowy. Trzeba też pamiętać, że zgodnie z art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo kara jest rażąco wygórowana.

Dlatego lepiej unikać wpisywania przypadkowych, bardzo wysokich kwot bez uzasadnienia. Wysokość kary powinna mieć związek z rodzajem naruszenia i skalą ryzyka.

Odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom trzecim przez zwierzę

Osobnym problemem jest sytuacja, w której zwierzę podczas opieki wyrządzi szkodę komuś innemu, np. pogryzie przechodnia albo zniszczy cudzą rzecz. Wtedy zastosowanie może mieć art. 431 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponoszą winy.

Przepis ten nie daje jednej prostej odpowiedzi, kto zawsze zapłaci: właściciel czy opiekun. To zależy od okoliczności, zwłaszcza od tego, kto faktycznie sprawował pieczę nad zwierzęciem i czy można mu przypisać winę w nadzorze. W niektórych stanach faktycznych odpowiedzialność może obciążać opiekuna, w innych właściciela, a czasem spór będzie dotyczył regresu między nimi.

Właśnie dlatego w umowie warto dodać postanowienia o:

• obowiązku zachowania zasad bezpieczeństwa,
• zakazie spuszczania psa ze smyczy bez wyraźnej zgody właściciela,
• odpowiedzialności regresowej między stronami,
• posiadaniu ubezpieczenia OC.

Jeżeli opiekun prowadzi działalność gospodarczą, warto sprawdzić, czy ma polisę OC zawodowego lub OC działalności. Jeżeli właściciel ma prywatne OC w życiu prywatnym obejmujące szkody wyrządzone przez zwierzę, także może to mieć znaczenie.

Zobacz również:

• umowa kupna-sprzedaży zwierzęcia hodowlanego
• odpowiedzialność materialna zleceniobiorcy za skradziony towar

Co zrobić po powstaniu szkody?

Jeżeli doszło do zdarzenia w czasie opieki, warto działać od razu. Najlepiej:

1. zabezpieczyć umowę, regulamin, potwierdzenie rezerwacji i płatności;
2. zebrać korespondencję SMS, e-mail, wiadomości z komunikatorów;
3. uzyskać pełną dokumentację weterynaryjną;
4. ustalić świadków i zabezpieczyć monitoring;
5. sporządzić wezwanie do zapłaty z opisem szkody, podstawą prawną i terminem zapłaty;
6. ustalić, czy sprawa może być zgłoszona z polisy OC.

Jeżeli opiekun odmawia zapłaty, pozostaje droga sądowa. Roszczenie kontraktowe przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej co do zasady z upływem 3 lat. Termin w konkretnej sprawie może zależeć od tego, kto jest stroną umowy i czy roszczenie ma związek z działalnością gospodarczą.

Gdy sprawa trafi do sądu, przydatne mogą być również zasady dowodowe z postępowania cywilnego. W tym kontekście pomocny bywa materiał o kosztach i przebiegu spraw sądowych: zwrot kosztów dojazdu do sądu po odwołanej rozprawie.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą działać przepisy i dobrze przygotowana umowa.

FAQ

Czy umowa o opiekę nad zwierzęciem musi być pisemna?

Nie zawsze, ale forma pisemna jest zdecydowanie najbezpieczniejsza. Ułatwia późniejsze udowodnienie zakresu obowiązków opiekuna, ceny, czasu opieki i zasad odpowiedzialności.

Czy mogę zastrzec karę umowną za śmierć albo ucieczkę zwierzęcia?

Można rozważyć karę umowną za naruszenie obowiązków niepieniężnych, np. brak nadzoru czy naruszenie zasad opieki, zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego. Kwota nie powinna być rażąco wygórowana, bo może zostać obniżona na podstawie art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy za śmierć zwierzęcia zawsze przysługuje zadośćuczynienie?

Nie. Najpewniejsze są roszczenia o naprawienie szkody majątkowej. Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych właściciela może być rozważane tylko w szczególnych przypadkach i nie jest automatyczne.

Kto odpowiada, jeśli zwierzę podczas opieki wyrządzi szkodę komuś innemu?

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdej sprawy. Znaczenie ma art. 431 Kodeksu cywilnego oraz to, kto faktycznie sprawował pieczę nad zwierzęciem i czy można mu przypisać winę w nadzorze.

Jakie dowody są najważniejsze przy dochodzeniu odszkodowania?

Przede wszystkim umowa, regulamin, potwierdzenie płatności, korespondencja z opiekunem, dokumentacja weterynaryjna, rachunki oraz zeznania świadków lub monitoring.

Źródła

• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24 § 1, art. 118, art. 355 § 1 i § 2, art. 361 § 2, art. 431, art. 471, art. 483 § 1, art. 484 § 2, art. 448, art. 750.
• Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, w szczególności art. 1 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 35.