Rezygnacja z imprezy turystycznej przed wyjazdem

Kiedy stosuje się przepisy o imprezach turystycznych?

Opisane zasady dotyczą umowy o udział w imprezie turystycznej w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. W uproszczeniu chodzi o pakiet obejmujący co najmniej dwa różne rodzaje usług turystycznych na potrzeby tej samej podróży lub wakacji, np. przelot i hotel, hotel i wynajem samochodu albo transport, zakwaterowanie i program zwiedzania, jeżeli spełnione są warunki określone w tym przepisie.

Jeżeli klient kupuje wyłącznie pojedynczą usługę, np. sam bilet lotniczy albo sam nocleg, sprawa może podlegać innym regulaminom i przepisom, a nie art. 47 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Dlatego w pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy zakupiony wyjazd jest imprezą turystyczną, czy tylko odrębną usługą.

Prawo rezygnacji z imprezy turystycznej przed rozpoczęciem wyjazdu

Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej w każdym czasie przed jej rozpoczęciem. Oznacza to, że biuro podróży nie może odmówić przyjęcia rezygnacji tylko dlatego, że do wyjazdu pozostało mało czasu.

Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do pełnego zwrotu ceny. Art. 47 ust. 2 tej ustawy pozwala organizatorowi turystyki obciążyć podróżnego odpowiednią i uzasadnioną opłatą za odstąpienie od umowy. Opłata ta nie powinna być karą za rezygnację, lecz rozliczeniem rzeczywistych lub racjonalnie przewidywanych kosztów organizatora.

Jeżeli umowa przewiduje tabelę potrąceń zależną od terminu rezygnacji, podstawą jej stosowania jest art. 47 ust. 3 ustawy. Przepis ten pozwala określić opłatę w wysokości zależnej od tego, w jakim czasie przed rozpoczęciem imprezy nastąpiło odstąpienie, od spodziewanych oszczędności kosztów oraz od spodziewanego dochodu z alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych.

Jakie informacje biuro podróży musi przekazać przed zawarciem umowy?

Organizator turystyki albo agent turystyczny, jeżeli impreza jest sprzedawana za jego pośrednictwem, musi jeszcze przed związaniem podróżnego umową albo ofertą przekazać informację o prawie do rozwiązania umowy przed rozpoczęciem imprezy za stosowną opłatą oraz o wysokości tej opłaty. Wynika to wprost z art. 40 ust. 1 pkt 6 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych.

Informacje te muszą być przekazane jasno, zrozumiale i widocznie oraz nie mogą wprowadzać podróżnego w błąd, co wynika z art. 40 ust. 2 tej ustawy. Jeżeli biuro podróży ukrywa zasady potrąceń w nieczytelnym regulaminie albo informuje o nich dopiero po dokonaniu rezerwacji, może to mieć znaczenie przy ocenie skuteczności i uczciwości takich postanowień.

Zgodnie z art. 42 ust. 4 ustawy umowa o udział w imprezie turystycznej albo potwierdzenie jej zawarcia musi zawierać pełną treść uzgodnień, w tym informacje wskazane w art. 40 ust. 1. Oznacza to, że zasady rezygnacji i wysokość opłaty powinny znaleźć się także w dokumentach umownych przekazanych podróżnemu na trwałym nośniku, o którym mowa w art. 42 ust. 2 ustawy.

Ile biuro podróży może potrącić przy rezygnacji?

Ustawa nie wprowadza jednej sztywnej stawki, np. 10%, 30% albo 100% ceny wyjazdu. Z art. 47 ust. 2 ustawy wynika, że opłata musi być odpowiednia i uzasadniona. Jeżeli w umowie nie określono opłat za odstąpienie, opłata odpowiada cenie imprezy turystycznej pomniejszonej o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych.

W praktyce oznacza to, że im wcześniej podróżny rezygnuje, tym częściej organizator powinien być w stanie ograniczyć koszty, sprzedać miejsce innej osobie albo odzyskać część świadczeń od podwykonawców. Im bliżej terminu wyjazdu, tym potrącenie może być wyższe, ale nadal musi mieć związek z kosztami i utraconymi możliwościami organizatora.

Na żądanie podróżnego organizator turystyki ma obowiązek uzasadnić wysokość opłat za odstąpienie od umowy, co wynika z art. 47 ust. 2 zdanie trzecie ustawy. Warto zatem zażądać pisemnej kalkulacji, zwłaszcza gdy biuro podróży potrąca znaczną część ceny albo całą wpłatę.

Kiedy można zrezygnować bez opłaty?

Pierwszy przypadek bezkosztowej rezygnacji wynika z art. 47 ust. 4 ustawy. Podróżny może odstąpić od umowy bez opłaty, jeżeli w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie wystąpią nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Definicja takich okoliczności znajduje się w art. 4 pkt 15 ustawy i obejmuje sytuację pozostającą poza kontrolą strony, której skutków nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich rozsądnych działań.

Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego. Sam subiektywny lęk przed podróżą zwykle nie wystarczy. Znaczenie mogą mieć natomiast oficjalne komunikaty władz, zamknięcie lotniska, działania wojenne, klęska żywiołowa, masowe pożary, powódź, epidemia albo inne zdarzenia realnie wpływające na możliwość wykonania imprezy w miejscu docelowym.

Drugi przypadek wynika z art. 46 ust. 1 oraz art. 46 ust. 4 pkt 2 ustawy. Jeżeli przed rozpoczęciem imprezy organizator jest zmuszony znacząco zmienić główne właściwości usług turystycznych wskazane w art. 40 ust. 1 pkt 1, nie może spełnić specjalnych wymagań zaakceptowanych przez strony albo proponuje podwyższenie ceny przekraczające 8%, podróżny może rozwiązać umowę bez opłaty za odstąpienie.

Trzeci przypadek dotyczy tylko konsumenta, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Zgodnie z art. 47 ust. 7 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych konsument może w takiej sytuacji odstąpić od umowy w terminie 14 dni od jej zawarcia bez podawania przyczyny i bez kosztów, chyba że negocjacje ustne były prowadzone na podstawie wcześniejszego zamówienia złożonego przez konsumenta. Sam zakup przez internet albo telefon nie zawsze oznacza więc prawo do takiego 14-dniowego odstąpienia.

Co zrobić, gdy potrącenie jest zbyt wysokie?

Jeżeli biuro podróży zatrzymuje znaczną część ceny, warto w pierwszej kolejności złożyć pisemne żądanie uzasadnienia opłaty na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy. W piśmie dobrze jest poprosić o wskazanie, jakie koszty organizator już poniósł, jakich kosztów uniknął po rezygnacji oraz czy miejsce lub usługi zostały wykorzystane alternatywnie.

W przypadku konsumentów znaczenie może mieć także art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem niedozwolone są postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Ocena, czy konkretna tabela potrąceń albo zapis o zatrzymaniu 100% ceny jest niedozwolony, zależy jednak od treści umowy, terminu rezygnacji, rodzaju świadczeń i realnych kosztów organizatora.

W sporze z biurem podróży pomocne bywa zgromadzenie dokumentów: umowy, ogólnych warunków uczestnictwa, potwierdzeń wpłat, korespondencji, komunikatów o sytuacji w miejscu docelowym oraz odpowiedzi organizatora na żądanie kalkulacji. Gdy spór przenosi się na etap reklamacyjny, warto też sprawdzić skutki spóźnionej odpowiedzi biura podróży na reklamację.

Alternatywa dla rezygnacji: przeniesienie wyjazdu na inną osobę

Zamiast odstępować od umowy i ryzykować potrącenie, podróżny może rozważyć przeniesienie uprawnień i obowiązków z umowy na inną osobę. Takie prawo wynika z art. 43 ust. 1 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, jeżeli osoba przejmująca spełnia warunki udziału w imprezie.

Zgodnie z art. 43 ust. 2 tej ustawy zawiadomienie organizatora na trwałym nośniku w rozsądnym terminie, nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy, uznaje się za wystarczające. Organizator może żądać pokrycia rzeczywistych kosztów przeniesienia umowy, ale powinny one być uzasadnione i nie mogą być dowolną sankcją za zmianę uczestnika.

Zwrot pieniędzy po odwołaniu imprezy przez organizatora

Organizator turystyki może rozwiązać umowę i zwrócić podróżnemu wpłaty bez dodatkowego odszkodowania albo zadośćuczynienia w przypadkach wskazanych w art. 47 ust. 5 ustawy. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy liczba zgłoszeń jest mniejsza niż minimalna liczba osób podana w umowie, a organizator powiadomił podróżnego w odpowiednim terminie.

Terminy powiadomienia przy zbyt małej liczbie uczestników wynikają z art. 47 ust. 5 pkt 1 ustawy: nie później niż 20 dni przed rozpoczęciem imprezy trwającej ponad 6 dni, 7 dni przed rozpoczęciem imprezy trwającej od 2 do 6 dni oraz 48 godzin przed rozpoczęciem imprezy trwającej krócej niż 2 dni.

Organizator może także rozwiązać umowę, jeżeli nie może jej zrealizować z powodu nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności i powiadomi podróżnego niezwłocznie przed rozpoczęciem imprezy, co wynika z art. 47 ust. 5 pkt 2 ustawy. W przypadkach określonych w art. 47 ust. 4 i 5 organizator dokonuje zwrotu wpłat w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy, zgodnie z art. 47 ust. 6 ustawy.

FAQ

Podsumowanie

Rezygnacja z imprezy turystycznej przed jej rozpoczęciem jest zawsze dopuszczalna na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Spór zwykle dotyczy nie samego prawa do rezygnacji, lecz wysokości potrącenia. Organizator może pobrać tylko opłatę odpowiednią i uzasadnioną, a na żądanie podróżnego musi ją wyjaśnić.

Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić tabelę potrąceń, warunki przeniesienia wyjazdu na inną osobę oraz ubezpieczenie od kosztów rezygnacji. Po rezygnacji należy żądać pisemnego rozliczenia, zwłaszcza gdy biuro podróży zatrzymuje dużą część wpłaconej ceny.

Źródła

• Art. 4 pkt 2 i pkt 15, art. 40 ust. 1 pkt 6 i pkt 9, art. 40 ust. 2, art. 42 ust. 2 i ust. 4, art. 43 ust. 1-2, art. 46 ust. 1 i ust. 4 pkt 2, art. 47 ust. 1-7 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych - Dz.U. 2017 poz. 2361 z późn. zm.
• Art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.