Oświadczenie o zakończeniu alimentów a zaległości

Czy wiek 26 lat automatycznie kończy alimenty?

Nie. W polskim prawie nie ma przepisu, który automatycznie kończy alimenty z chwilą ukończenia przez dziecko 18, 25 albo 26 lat. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Przy pełnoletnim dziecku istotne są więc fakty: czy pracuje, czy ma realną możliwość zarobkowania, czy kontynuuje naukę w sposób uzasadniony, jaki ma stan zdrowia, jakie są jego koszty utrzymania oraz jaka jest sytuacja majątkowa i zarobkowa rodzica. Zakres świadczeń alimentacyjnych ustala się według art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli z uwzględnieniem usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Rodzic może natomiast żądać uchylenia albo zmiany obowiązku alimentacyjnego, jeżeli nastąpiła zmiana stosunków. Wynika to z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W przypadku pełnoletniego dziecka znaczenie może mieć także art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodziców albo jeżeli pełnoletnie dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Co może oznaczać oświadczenie o zakończeniu alimentów?

Największe ryzyko polega na tym, że dokument nazwany niewinnie oświadczeniem o zakończeniu alimentów może obejmować różne skutki prawne. Przed podpisaniem trzeba odróżnić trzy sytuacje:

Forma notarialna nie jest wymagana do samego zwolnienia z długu z art. 508 Kodeksu cywilnego, ale dokument notarialny ma dużą moc dowodową. Jeżeli w treści pojawi się zapis, że dziecko rezygnuje z wszelkich roszczeń alimentacyjnych, w tym zaległych alimentów, odsetek i kosztów egzekucyjnych, skutki mogą być bardzo poważne.

Czy ojciec może skierować sprawę do sądu?

Tak. Jeżeli ojciec uważa, że dzieci są już samodzielne albo że dalsze alimenty powodują u niego nadmierny uszczerbek, może wnieść pozew o uchylenie albo zmianę obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 133 § 1 albo art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Samo wniesienie pozwu nie oznacza jednak, że alimenty automatycznie wygasają.

Sąd bada konkretną sytuację każdego dziecka osobno. Jeżeli jedno dziecko pracuje, ma stałe dochody i samodzielnie się utrzymuje, a drugie z przyczyn obiektywnych nadal nie jest w stanie się utrzymać, rozstrzygnięcie może być różne wobec każdego z nich. Podstawą takiej indywidualnej oceny są art. 133 § 1, art. 133 § 3, art. 135 § 1 i art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli alimenty są zasądzone prawomocnym wyrokiem albo wynikają z ugody sądowej, samo prywatne oświadczenie nie usuwa automatycznie tytułu wykonawczego z obrotu. Dłużnik, który twierdzi, że obowiązek wygasł albo nie może być egzekwowany, może w określonych sytuacjach wytoczyć powództwo przeciwegzekucyjne na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce najbezpieczniej uregulować zakończenie alimentów w wyroku, ugodzie sądowej z art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego albo ugodzie mediacyjnej zatwierdzonej przez sąd zgodnie z art. 183¹⁴ § 1-3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co z zaległymi alimentami i odsetkami?

Uchylenie obowiązku alimentacyjnego na przyszłość nie powoduje automatycznie umorzenia zaległych alimentów. Raty alimentacyjne, które stały się wymagalne przed datą wygaśnięcia obowiązku, pozostają długiem, chyba że wierzyciel zwolni dłużnika z długu na podstawie art. 508 Kodeksu cywilnego albo dojdzie do innego zdarzenia powodującego wygaśnięcie zobowiązania.

Roszczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat na podstawie art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli jednak wierzyciel podejmuje czynności przed sądem lub komornikiem bezpośrednio w celu dochodzenia albo egzekwowania roszczenia, bieg przedawnienia ulega przerwaniu zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo na zasadach z art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego, a jeżeli czynność została podjęta w postępowaniu przed organem egzekucyjnym, w praktyce trzeba osobno ocenić daty wszczęcia, przebieg i zakończenie egzekucji.

Odsetki za opóźnienie mogą być należne na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Jeżeli dzieci podpiszą dokument obejmujący nie tylko należność główną, lecz także odsetki, mogą utracić możliwość ich dalszego dochodzenia.

Czy jedno dziecko może podpisać, a drugie odmówić?

Tak. Roszczenia alimentacyjne przysługują każdemu dziecku jako odrębnemu wierzycielowi. Jeżeli ojciec ma zaległości wobec kilku dzieci, każde z nich decyduje o swoich roszczeniach we własnym imieniu. Zwolnienie z długu dokonane przez jedno dziecko na podstawie art. 508 Kodeksu cywilnego nie zwalnia ojca z długu wobec drugiego dziecka, chyba że drugie dziecko również złoży skuteczne oświadczenie.

W praktyce oznacza to, że podpis jednego dziecka może zamknąć mu drogę do odzyskania jego części zaległości, ale nie powinien pozbawić praw rodzeństwa. Jeżeli egzekucja jest prowadzona wspólnie albo dokumenty u komornika dotyczą kilku wierzycieli, trzeba dokładnie ustalić, kto jest wierzycielem w danym postępowaniu i jakie należności są objęte tytułem wykonawczym.

Jak bezpiecznie uregulować koniec alimentów?

Jeżeli dzieci rzeczywiście są samodzielne i nie chcą pobierać alimentów na przyszłość, dokument powinien być jednoznaczny. Powinien wskazywać, czy dotyczy tylko rat alimentacyjnych od konkretnej daty, czy także zaległości. Jeżeli dzieci chcą zachować prawo do zaległych kwot, w oświadczeniu warto wyraźnie zastrzec, że nie obejmuje ono zaległych alimentów, odsetek ani kosztów egzekucyjnych.

Jeżeli celem jest zakończenie obowiązku wynikającego z wyroku, warto rozważyć ugodę sądową na podstawie art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego albo ugodę mediacyjną zatwierdzoną przez sąd zgodnie z art. 183¹⁴ § 1-3 Kodeksu postępowania cywilnego. Gdy nie ma zgody, właściwą drogą jest pozew z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli toczy się egzekucja komornicza, trzeba bardzo ostrożnie podchodzić do wniosku o jej umorzenie. Art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje umorzenie egzekucji na wniosek wierzyciela, ale taki krok może mieć praktyczne konsekwencje dla dalszego dochodzenia świadczeń, zwłaszcza gdy równocześnie podpisano zwolnienie z długu.

FAQ

Czy dziecko może całkowicie zrzec się alimentów na przyszłość?

Nie należy traktować takiego zrzeczenia jako trwałego wyłączenia ustawowego prawa do alimentów. Obowiązek alimentacyjny wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i zależy od aktualnych okoliczności. Dorosłe dziecko może zgodzić się, że obecnie jest samodzielne i alimenty nie są potrzebne, ale przyszła istotna zmiana sytuacji może wymagać ponownej oceny.

Czy zaległe alimenty znikają po uchyleniu alimentów na przyszłość?

Nie. Uchylenie alimentów na przyszłość na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie umarza automatycznie rat, które były wymagalne wcześniej. Zaległy dług może wygasnąć między innymi przez zapłatę albo przez zwolnienie z długu z art. 508 Kodeksu cywilnego.

Czy komornik umorzy egzekucję po podpisaniu oświadczenia?

Komornik umarza egzekucję między innymi na wniosek wierzyciela na podstawie art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Samo podpisanie prywatnego dokumentu nie zawsze wystarczy, ale jeżeli dziecko dodatkowo złoży wniosek o umorzenie albo zwolni ojca z długu, egzekucja może zostać zakończona.

Czy ojciec może żądać zwrotu alimentów zapłaconych wcześniej?

Co do zasady uchylenie obowiązku na przyszłość nie oznacza automatycznego obowiązku zwrotu alimentów prawidłowo pobranych za okres, gdy tytuł obowiązywał. Zwrot mógłby być rozważany tylko w szczególnych okolicznościach i wymagałby osobnej podstawy prawnej, na przykład przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu z art. 405 i nast. Kodeksu cywilnego.

Czy przedawnione alimenty można nadal egzekwować?

Przedawnienie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia długu, ale pozwala dłużnikowi podnieść zarzut przedawnienia zgodnie z art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego. W sprawach alimentacyjnych trzeba dokładnie sprawdzić daty wymagalności rat, czynności sądowe i komornicze, ponieważ art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego przewiduje przerwanie biegu przedawnienia.

Podsumowanie

Dzieci nie powinny podpisywać oświadczenia o zakończeniu alimentów bez dokładnej analizy treści dokumentu. Jeżeli oświadczenie dotyczy wyłącznie alimentów na przyszłość, nie musi pozbawiać ich prawa do zaległych kwot. Jeżeli jednak obejmuje rezygnację z zaległości, odsetek albo kosztów egzekucji, może doprowadzić do zwolnienia ojca z długu na podstawie art. 508 Kodeksu cywilnego.

Wiek 26 lat nie kończy alimentów automatycznie. Ojciec może wystąpić do sądu z pozwem na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale sąd oceni sytuację każdego dziecka osobno. Również podpis jednego dziecka nie wpływa na roszczenia pozostałych dzieci.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133 § 1, art. 133 § 3, art. 135 § 1, art. 137 § 1 i art. 138 - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 117 § 2, art. 123 § 1 pkt 1, art. 124 § 1, art. 405 i nast., art. 481 § 1 oraz art. 508 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 183¹⁴ § 1-3, art. 223 § 1, art. 825 pkt 1 oraz art. 840 § 1 pkt 2 - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296