Brak przeglądu a auto zastępcze po kolizji – czy odmowa jest legalna?

Brak przeglądu technicznego a prawo do samochodu zastępczego

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że dochodzi Pan roszczeń z ubezpieczenia OC sprawcy, a nie z własnego AC. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie. Odpowiedzialność ubezpieczyciela sprawcy opiera się na art. 822 § 1 i § 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oraz art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Z tych przepisów wynika, że z OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem są obowiązani do odszkodowania za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu.

Jeżeli więc jest Pan poszkodowanym, to co do zasady może Pan żądać naprawienia pełnej szkody od ubezpieczyciela sprawcy na podstawie art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Odszkodowanie obejmuje normalne następstwa zdarzenia i powinno wyrównać poniesioną stratę. W praktyce może to obejmować także celowe i ekonomicznie uzasadnione koszty najmu pojazdu zastępczego.

Samo to, że Pana auto nie miało ważnego badania technicznego, nie oznacza jeszcze automatycznie, że ubezpieczyciel może odmówić zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego. Musiałby wykazać, że brak badania pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą albo z zakresem roszczenia, zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Kiedy ubezpieczyciel nie powinien odmawiać

Jeżeli kolizja powstała wyłącznie z winy sprawcy, a brak przeglądu technicznego Pana pojazdu nie miał wpływu na zdarzenie, to odmowa auta zastępczego jest co do zasady wątpliwa. Dla przykładu: jeśli Pana samochód stał prawidłowo na skrzyżowaniu lub poruszał się zgodnie z przepisami, a sprawca najechał na tył pojazdu, sam brak aktualnego badania technicznego zwykle nie przekreśla prawa do odszkodowania.

Warto pamiętać, że obowiązek poddania pojazdu badaniu technicznemu wynika z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Z kolei pojazd uczestniczący w ruchu ma być tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego nie zagrażało bezpieczeństwu; wynika to z art. 66 ust. 1 tej ustawy. Naruszenie tych obowiązków może prowadzić do sankcji administracyjnych lub wykroczeniowych, ale nie tworzy automatycznie podstawy do odmowy każdego świadczenia odszkodowawczego od OC sprawcy.

Prawo do pojazdu zastępczego zostało szeroko potwierdzone w orzecznictwie. Szczególnie ważna jest uchwała Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., sygn. III CZP 5/11, zgodnie z którą odpowiedzialność ubezpieczyciela z OC sprawcy obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego także wtedy, gdy poszkodowany nie prowadzi działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to, że ubezpieczyciel nie może dowolnie odmawiać takiego zwrotu.

Kiedy brak badania technicznego może mieć znaczenie

Inaczej należy ocenić sprawę, jeżeli brak badania technicznego pozostaje w związku z samą kolizją. Przykładowo: jeżeli do zderzenia doszło dlatego, że niesprawne hamulce wydłużyły drogę hamowania, a niesprawność powinna zostać wykryta podczas badania technicznego, ubezpieczyciel może próbować podnosić argument współprzyczynienia się poszkodowanego do szkody. Podstawą byłby wtedy art. 362 Kodeksu cywilnego, który pozwala na odpowiednie zmniejszenie odszkodowania, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody.

To jednak wymaga konkretnych ustaleń faktycznych, a nie samego stwierdzenia, że termin badania minął. Ubezpieczyciel powinien wykazać, że stan techniczny pojazdu miał znaczenie dla zdarzenia. Sama formalna nieaktualność badania nie jest jeszcze dowodem, że auto było niesprawne albo że niesprawność wpłynęła na kolizję.

W praktyce spór najczęściej sprowadza się do tego, czy brak badania był wyłącznie naruszeniem obowiązków administracyjnych, czy też rzeczywiście pozostawał w związku przyczynowym z uszkodzeniem pojazdu lub potrzebą najmu auta zastępczego.

OC sprawcy a AC poszkodowanego – to nie to samo

W artykułach i pismach ubezpieczycieli często miesza się dwie różne sytuacje. Przy AC znaczenie mogą mieć postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia, czyli OWU, bo jest to umowa dobrowolna. Jeżeli OWU przewidują określone wyłączenia odpowiedzialności związane ze stanem technicznym pojazdu, ubezpieczyciel może się na nie powoływać, ale tylko w granicach prawa i treści umowy.

Natomiast przy OC sprawcy źródłem odpowiedzialności jest przede wszystkim ustawa i zasady odpowiedzialności odszkodowawczej. Ubezpieczyciel sprawcy nie może dowolnie przenosić ograniczeń z własnych OWU AC na szkodę likwidowaną z OC. Dlatego w sprawie takiej jak opisana należy przede wszystkim ustalić, czy odmowa została wydana w ramach likwidacji szkody z OC sprawcy.

Jeżeli równolegle korzysta Pan z własnej polisy autocasco, warto też porównać zakres ochrony i wyłączenia odpowiedzialności. Pomocny może być materiał: odszkodowanie i odstąpienie od umowy po awarii pojazdu.

Samochód zastępczy – kiedy przysługuje

Zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego jest uzasadniony wtedy, gdy korzystanie z auta było obiektywnie potrzebne, a okres najmu oraz stawka były rozsądne. Wynika to z art. 361 § 2 i art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego oraz z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego. Nie trzeba prowadzić działalności gospodarczej. Wystarczy wykazać, że samochód był potrzebny do codziennych dojazdów, pracy, leczenia, opieki nad dziećmi czy załatwiania zwykłych spraw życiowych.

Ubezpieczyciel może badać:

• czy najem był rzeczywiście potrzebny,
• czy okres najmu odpowiadał czasowi technologicznej naprawy lub realnemu okresowi likwidacji szkody,
• czy wybrana stawka najmu nie była rażąco zawyżona,
• czy poszkodowany nie miał realnej możliwości korzystania z innego równorzędnego pojazdu.

Nie powinien natomiast ograniczać roszczenia wyłącznie na podstawie formalnego braku przeglądu, bez wykazania związku z konkretną szkodą.

Jak odwołać się od odmowy ubezpieczyciela

W pierwszej kolejności warto złożyć reklamację albo odwołanie do ubezpieczyciela. Podstawę proceduralną daje ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej. Zgodnie z art. 6 tej ustawy podmiot rynku finansowego powinien udzielić odpowiedzi na reklamację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od jej otrzymania, a w sprawach szczególnie skomplikowanych termin może zostać wydłużony do 60 dni – o czym klient musi zostać poinformowany na podstawie art. 7 tej ustawy.

W odwołaniu warto:

• zażądać pełnego uzasadnienia odmowy,
• wskazać, że roszczenie jest dochodzone z OC sprawcy,
• powołać art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego oraz art. 822 § 1 i § 4 Kodeksu cywilnego,
• podnieść, że ubezpieczyciel nie wykazał związku przyczynowego między brakiem badania technicznego a kolizją lub potrzebą najmu auta zastępczego,
• dołączyć notatkę policyjną, oświadczenie sprawcy, kosztorys, zlecenie naprawy, fakturę za najem, potwierdzenie konieczności używania auta na co dzień.

Jeżeli ubezpieczyciel dalej odmawia, można zwrócić się do Rzecznika Finansowego o interwencję albo wnieść pozew o zapłatę. Roszczenie o odszkodowanie z tytułu czynu niedozwolonego przedawnia się co do zasady na zasadach z art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego, czyli z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż 10 lat od dnia zdarzenia.

Jakie argumenty najczęściej są skuteczne

Czy policja lub zatrzymanie dowodu rejestracyjnego zmienia sytuację?

Brak ważnego badania technicznego może skutkować zatrzymaniem dowodu rejestracyjnego przez policję na podstawie art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o ruchu drogowym, jeżeli pojazd zagraża bezpieczeństwu lub narusza wymagania ochrony środowiska. Sam fakt takiej reakcji organu nie przesądza jeszcze automatycznie o braku prawa do odszkodowania od sprawcy, ale może mieć znaczenie dowodowe, jeśli rzeczywiście ujawniono istotne usterki techniczne.

Jeżeli więc po kolizji stwierdzono konkretne usterki, trzeba oddzielić dwie kwestie: uszkodzenia powstałe wskutek zderzenia oraz ewentualne wcześniejsze niesprawności pojazdu. Ubezpieczyciel nie może przypisać Panu wszystkich negatywnych skutków bez udowodnienia, że istniały one wcześniej i wpłynęły na przebieg zdarzenia.

Co zrobić krok po kroku

1. Ustalić, czy szkoda jest likwidowana z OC sprawcy.
2. Zażądać od ubezpieczyciela pisemnej decyzji z pełnym uzasadnieniem odmowy.
3. Sprawdzić, czy ubezpieczyciel powołuje konkretny związek między brakiem badania a kolizją.
4. Zebrać dokumenty potwierdzające winę sprawcy i potrzebę korzystania z auta zastępczego.
5. Złożyć reklamację z powołaniem na art. 361 i 822 Kodeksu cywilnego oraz art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.
6. W razie potrzeby skierować sprawę do Rzecznika Finansowego albo do sądu.

FAQ

Czy brak przeglądu oznacza automatyczną utratę prawa do auta zastępczego?

Nie. Przy szkodzie z OC sprawcy sam brak ważnego badania technicznego nie wystarcza do odmowy. Ubezpieczyciel powinien wykazać związek między tym brakiem a szkodą lub jej rozmiarem.

Czy ubezpieczyciel może powołać się na OWU?

Przy likwidacji szkody z OC sprawcy znaczenie mają przede wszystkim przepisy ustawy i Kodeksu cywilnego. OWU mają większe znaczenie przy dobrowolnym AC, a nie przy odpowiedzialności z OC sprawcy.

Jak długo ubezpieczyciel ma na odpowiedź na reklamację?

Co do zasady 30 dni od dnia otrzymania reklamacji, zgodnie z art. 6 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego. W sprawach szczególnie skomplikowanych termin może zostać wydłużony do 60 dni, o czym ubezpieczyciel musi poinformować.

Czy trzeba udowadniać, że auto było potrzebne?

Tak. Warto wykazać, że samochód był potrzebny do pracy, dojazdów, leczenia, opieki nad rodziną albo codziennych obowiązków. To wzmacnia roszczenie o zwrot kosztów najmu.

Czy można iść do sądu po odmowie?

Tak. Jeżeli reklamacja nie przyniesie skutku, można skorzystać z interwencji Rzecznika Finansowego albo wystąpić z pozwem o zapłatę przeciwko ubezpieczycielowi.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym odmowa samochodu zastępczego tylko z powodu braku ważnego badania technicznego nie wydaje się wystarczająco uzasadniona, jeżeli jest Pan poszkodowanym, a brak przeglądu nie miał wpływu na kolizję. Przy szkodzie z OC sprawcy decydują zasady odpowiedzialności odszkodowawczej, w szczególności art. 361 i art. 822 Kodeksu cywilnego oraz art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Jeżeli ubezpieczyciel wydał już decyzję odmowną, warto domagać się jej szczegółowego uzasadnienia i złożyć reklamację opartą na konkretnych przepisach oraz dokumentach z likwidacji szkody.

Źródła

• art. 361 § 1 i § 2, art. 362, art. 363 § 1, art. 442¹ § 1, art. 822 § 1 i § 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
• art. 66 ust. 1, art. 81 ust. 1, art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej
• uchwała Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11