Adwokat nie wykonał zlecenia – wypowiedzenie umowy, zwrot pieniędzy i odszkodowanie

Obowiązki adwokata wobec klienta

Adwokat wykonuje zawód zaufania publicznego. Oznacza to, że powinien prowadzić sprawę z należytą starannością, lojalnie wobec klienta, zgodnie z prawem oraz zasadami etyki zawodowej. Nie wystarczy samo przyjęcie pełnomocnictwa i honorarium — adwokat powinien podejmować realne czynności, informować klienta o przebiegu sprawy i działać w granicach udzielonego zlecenia.

Ustawa — Prawo o adwokaturze wskazuje, że zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, w szczególności na udzielaniu porad, sporządzaniu opinii i projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Z kolei Kodeks Etyki Adwokackiej podkreśla, że celem czynności adwokata jest ochrona interesów klienta, a czynności zawodowe powinny być wykonywane według najlepszej wiedzy, z uczciwością, sumiennością i gorliwością.

Jeżeli adwokat przez długi czas nie podejmuje żadnych konkretnych działań, unika kontaktu, nie przekazuje informacji o stanie sprawy albo namawia klienta do zachowań sprzecznych z prawem, może to uzasadniać nie tylko rozwiązanie umowy, ale także wezwanie do zwrotu wynagrodzenia, żądanie odszkodowania i skargę dyscyplinarną.

Wypowiedzenie umowy adwokatowi

Umowa zawarta z adwokatem jest najczęściej oceniana według przepisów o zleceniu. Zgodnie z art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Jeżeli wypowiedzenie następuje z ważnego powodu, klient nie powinien odpowiadać za szkodę wynikłą z samego wypowiedzenia. Nie można też z góry skutecznie zrzec się prawa wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów.

Ważnym powodem może być zwłaszcza długotrwała bezczynność adwokata, brak informacji o sprawie, niedotrzymywanie ustaleń, niewykonanie uzgodnionej analizy lub opinii, przekroczenie zakresu umocowania, działanie sprzeczne z interesem klienta albo utrata zaufania wywołana konkretnym zachowaniem pełnomocnika.

Wypowiedzenie najlepiej przygotować na piśmie. W piśmie warto wskazać datę, dane klienta i adwokata, oznaczenie sprawy, oświadczenie o wypowiedzeniu umowy oraz — jeżeli to możliwe — krótkie uzasadnienie, np. brak wykonania uzgodnionych czynności mimo zapłaty wynagrodzenia. Dla celów dowodowych pismo należy doręczyć za potwierdzeniem odbioru albo wysłać listem poleconym. Przy podobnych umowach cywilnoprawnych przydatne mogą być też ogólne zasady dotyczące wypowiedzenia umowy o współpracy.

Odwołanie pełnomocnictwa procesowego

Wypowiedzenie umowy i odwołanie pełnomocnictwa to dwie różne czynności. Wypowiedzenie rozwiązuje relację umowną, a odwołanie pełnomocnictwa odbiera adwokatowi umocowanie do działania w imieniu klienta. Jeżeli adwokat występował już w sądzie lub przed urzędem, samo pismo wysłane do adwokata może nie wystarczyć organizacyjnie — trzeba zawiadomić również sąd lub organ prowadzący sprawę.

W sprawie sądowej należy złożyć do akt pismo, w którym klient informuje o odwołaniu pełnomocnictwa dotychczasowemu adwokatowi. Warto dołączyć dowód doręczenia pisma adwokatowi oraz wskazać aktualny adres do doręczeń albo dane nowego pełnomocnika. To ważne, ponieważ doręczenia procesowe i terminy mogą mieć zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa sprawy. W razie wątpliwości co do zakresu umocowania pomocne są materiały dotyczące pełnomocnictwa.

Zwrot pieniędzy za niewykonane zlecenie

Po wypowiedzeniu umowy można żądać rozliczenia pobranego honorarium. Jeżeli adwokat nie wykonał zlecenia albo wykonał je tylko w nieznacznej części, klient może domagać się zwrotu całości albo odpowiedniej części zapłaconej kwoty. Trzeba jednak liczyć się z tym, że adwokat może twierdzić, iż wykonał określone czynności, np. analizował dokumenty, prowadził konsultacje, sporządzał notatki, kontaktował się z urzędem albo przygotowywał koncepcję sprawy.

Dlatego żądanie zwrotu pieniędzy powinno być konkretne. W wezwaniu do zapłaty należy wskazać kwotę, rachunek bankowy, termin zapłaty oraz podstawę żądania: niewykonanie albo nienależyte wykonanie umowy. Warto zażądać także wydania dokumentów sprawy, rozliczenia czynności i wskazania, jakie dokładnie prace zostały wykonane w ramach pobranego wynagrodzenia.

niewykonanie umowy przez adwokata może uzasadniać wypowiedzenie zlecenia, żądanie rozliczenia pobranych kwot, a przy powstaniu szkody także roszczenie odszkodowawcze. Jeżeli adwokat nie zwróci pieniędzy dobrowolnie, pozostaje pozew o zapłatę. Podstawą może być niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a w zakresie samego rozliczenia także przepisy o zleceniu. Podobna logika występuje przy sporach o zapłatę za usługę wykonaną niezgodnie z umową, choć w przypadku adwokata dochodzą przepisy zawodowe i zasady etyki.

Odszkodowanie za błąd lub zaniedbanie adwokata

Zwrot honorarium nie zawsze wyczerpuje roszczenia klienta. Jeżeli przez zaniedbanie adwokata klient poniósł dodatkową szkodę, może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego. Przykładem może być przegranie sprawy wskutek niezłożenia pisma w terminie, brak istotnego wniosku dowodowego, doprowadzenie do przedawnienia roszczenia albo podjęcie działań sprzecznych z uzgodnioną strategią.

W procesie przeciwko adwokatowi klient musi wykazać trzy podstawowe elementy: nienależyte wykonanie zobowiązania, szkodę oraz normalny związek przyczynowy między zachowaniem adwokata a szkodą. Nie wystarczy samo niezadowolenie z wyniku sprawy. Trzeba wykazać, że przy zachowaniu należytej staranności wynik albo sytuacja klienta mogły być korzystniejsze.

Takie podejście potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok z 2 grudnia 2004 r., sygn. akt V CK 297/04, w którym wskazano, że adwokat i radca prawny mogą odpowiadać za szkody wyrządzone mocodawcy własnymi zaniedbaniami i błędami prowadzącymi do niekorzystnego wyniku sprawy, jeżeli przy zachowaniu należytej staranności wynik mógłby być korzystny.

Odpowiedzialność z OC adwokata

Adwokaci mają obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. Ubezpieczenie obejmuje szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania adwokata podczas wykonywania czynności zawodowych. Minimalna suma gwarancyjna wynosi równowartość 50 000 euro w odniesieniu do jednego zdarzenia objętego umową ubezpieczenia.

Roszczenie do ubezpieczyciela ma sens przede wszystkim wtedy, gdy klient poniósł szkodę majątkową spowodowaną błędem zawodowym adwokata. Sam zwrot honorarium bywa traktowany jako rozliczenie umowy, a nie klasyczna szkoda objęta polisą, dlatego w praktyce trzeba starannie opisać, czego klient żąda i z jakiego powodu.

Ubezpieczenie OC nie obejmuje wszystkich sytuacji. Wyłączone są m.in. określone szkody wyrządzone osobom najbliższym, szkody wyrządzone po skreśleniu z listy adwokatów lub w okresie zawieszenia prawa wykonywania zawodu, jeżeli nie wynikają z wcześniejszych czynności zawodowych, a także szkody powstałe wskutek działań wojennych, stanu wojennego, rozruchów, zamieszek lub aktów terroru.

Skarga dyscyplinarna na adwokata

Niezależnie od roszczeń finansowych klient może złożyć skargę do właściwej okręgowej rady adwokackiej albo do rzecznika dyscyplinarnego izby adwokackiej, przy której działa adwokat. Skarga dyscyplinarna nie zastępuje pozwu o zapłatę, ale może doprowadzić do oceny zachowania adwokata przez samorząd zawodowy.

W skardze należy opisać chronologicznie przebieg sprawy, wskazać konkretne zarzuty i dołączyć dowody. Mogą to być potwierdzenia przelewów, wiadomości e-mail, SMS-y, wezwania, kopie pism, potwierdzenia terminów rozpraw, notatki ze spotkań oraz dokumenty pokazujące, że adwokat nie wykonał uzgodnionych czynności.

Jeżeli zarzut dotyczy namawiania do składania fałszywych zeznań albo przedstawiania nieprawdziwych informacji, należy potraktować sprawę szczególnie poważnie. Klient nie powinien wykonywać takich poleceń. Warto zabezpieczyć korespondencję i rozważyć nie tylko skargę dyscyplinarną, ale — po analizie konkretnej sytuacji — także zawiadomienie właściwych organów.

Jak przygotować wezwanie do zapłaty?

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto wysłać adwokatowi formalne wezwanie do zapłaty. Powinno ono zawierać oznaczenie stron, opis umowy, daty i kwoty wpłat, wskazanie niewykonanych czynności, żądaną kwotę oraz termin zwrotu, np. 7 albo 14 dni. Dobrze jest zażądać także wydania dokumentów i pisemnego rozliczenia dotychczasowych czynności.

W piśmie nie trzeba używać agresywnego języka. Skuteczniejsze jest rzeczowe wskazanie faktów: kiedy zawarto umowę, ile zapłacono, co miało zostać wykonane, czego adwokat nie zrobił i dlaczego klient uznaje, że doszło do niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania.

Pozew przeciwko adwokatowi

Jeżeli sprawa nie zakończy się polubownie, klient może wnieść pozew o zapłatę. W zależności od żądania może to być pozew o zwrot honorarium, odszkodowanie albo oba roszczenia łącznie. W sprawach majątkowych właściwość sądu zależy od wartości przedmiotu sporu. Co do zasady, jeżeli wartość roszczenia przewyższa 100 000 zł, sprawa należy do sądu okręgowego, a przy niższej wartości — do sądu rejonowego, z uwzględnieniem wyjątków ustawowych.

Opłata od pozwu zależy od wartości dochodzonej kwoty. W sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 zł. Przy niższych wartościach stosuje się opłaty stałe według progów z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli klient nie jest w stanie ponieść kosztów, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

W pozwie trzeba przedstawić dowody. Samo twierdzenie, że adwokat nie pomógł, może nie wystarczyć. Warto uporządkować dokumenty w kolejności chronologicznej i wyraźnie rozdzielić: kwoty zapłacone tytułem honorarium, czynności niewykonane, szkody dodatkowe oraz dowody na związek tych szkód z działaniem lub zaniechaniem pełnomocnika. Przy szerszych sporach cywilnych znaczenie mają także zasady postępowania cywilnego.

Czy można żądać zadośćuczynienia?

Zadośćuczynienie za krzywdę nie przysługuje automatycznie w każdej sprawie, w której klient przeżył stres z powodu błędów adwokata. Co do zasady art. 471 Kodeksu cywilnego dotyczy naprawienia szkody wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zadośćuczynienie wymaga odrębnej podstawy, np. naruszenia dóbr osobistych albo rozstroju zdrowia pozostającego w adekwatnym związku z bezprawnym zachowaniem.

Dlatego w praktyce najłatwiej dochodzić konkretnych strat majątkowych: zwrotu zapłaconego honorarium, kosztów nowego pełnomocnika, kosztów procesu, utraconej kwoty roszczenia albo innych wydatków, które są możliwe do udowodnienia. Żądanie zadośćuczynienia warto formułować ostrożnie i tylko wtedy, gdy istnieją ku temu realne podstawy dowodowe.

FAQ

Podsumowanie

Klient nie jest bezradny wobec adwokata, który nie wykonał zlecenia albo prowadzi sprawę nierzetelnie. Może wypowiedzieć umowę, odwołać pełnomocnictwo, zażądać rozliczenia honorarium, wezwać do zapłaty, złożyć skargę dyscyplinarną i — jeżeli powstała szkoda — dochodzić odszkodowania od adwokata lub z jego OC.

Najważniejsze jest szybkie uporządkowanie dokumentów i terminów. W sprawach sądowych trzeba szczególnie uważać, aby po odwołaniu pełnomocnictwa nie przegapić doręczeń, rozpraw ani terminów procesowych. Roszczenia finansowe warto formułować precyzyjnie: oddzielnie wskazać zwrot honorarium, oddzielnie ewentualne odszkodowanie i dowody potwierdzające każde z tych żądań.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny — Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. — Prawo o adwokaturze — Dz.U. 1982 nr 16 poz. 124
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego — Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
5. Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu — Naczelna Rada Adwokacka
6. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej adwokatów — Dz.U. 2003 nr 217 poz. 2134
7. Wyrok Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2004 r., sygn. akt V CK 297/04