Odprawa dla zwalnianego nauczyciela w niepełnym wymiarze godzin

Podstawa wypowiedzenia nauczycielowi zatrudnionemu na część etatu

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że nauczyciel był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i w niepełnym wymiarze zajęć. W takim przypadku podstawowym przepisem regulującym rozwiązanie umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony jest art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis ten stanowi, że rozwiązanie takiej umowy następuje z końcem roku szkolnego, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem.

Samo uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego w okresie wypowiedzenia nie oznacza jeszcze, że stosunek pracy automatycznie przekształca się w mianowanie. Dla zatrudnienia na podstawie mianowania potrzebne są warunki określone w Karcie Nauczyciela, w tym zasadniczo możliwość zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Jeżeli nauczyciel pozostaje zatrudniony w niepełnym wymiarze, nadal może pozostawać przy umowie o pracę.

Dlatego w praktyce trzeba sprawdzić nie tylko stopień awansu zawodowego, ale także rodzaj umowy, wymiar zatrudnienia i przyczynę wskazaną w wypowiedzeniu. Szerzej podobny problem omawia artykuł o tym, kiedy dopuszczalne jest wypowiedzenie nauczyciela.

Art. 20 Karty Nauczyciela a nauczyciel w niepełnym wymiarze

Art. 20 Karty Nauczyciela dotyczy rozwiązania stosunku pracy między innymi w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły, zmniejszenia liczby oddziałów albo zmian planu nauczania, które uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Przy nauczycielu zatrudnionym na podstawie mianowania przepis ten przewiduje odprawę w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Inaczej wygląda sytuacja nauczyciela zatrudnionego na umowę o pracę. Jeżeli rozwiązanie stosunku pracy następuje z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługują świadczenia określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Nie jest to więc sześciomiesięczna odprawa zastrzeżona dla nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania.

Jeżeli jednak nauczyciel od początku jest zatrudniony w niepełnym wymiarze, a wypowiedzenie dotyczy umowy na czas nieokreślony, bardzo często podstawą formalną będzie art. 27 Karty Nauczyciela, a nie art. 20. W takiej sytuacji prawo do odprawy nie wynika automatycznie z Karty Nauczyciela. Trzeba dodatkowo zbadać, czy zachodzą warunki do odprawy z ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników.

Przy kwalifikacji podstawy prawnej wypowiedzenia znaczenie ma konkretna treść arkusza organizacyjnego, liczba godzin, możliwość dalszego zatrudnienia oraz to, czy szkoła rzeczywiście powołuje się na przyczyny organizacyjne. W praktyce kadrowej przydatne może być też omówienie, kiedy następuje rozwiązanie z nauczycielem na podstawie przepisów Karty Nauczyciela.

Wysokość odprawy w zależności od stażu pracy

Jeżeli nauczyciel zatrudniony na umowę o pracę ma prawo do odprawy na podstawie ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników, jej wysokość zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Ustawa przewiduje:

• jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata,
• dwumiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat,
• trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Warunkiem zastosowania tej ustawy jest między innymi to, aby pracodawca zatrudniał co najmniej 20 pracowników, a przy zwolnieniu indywidualnym przyczyna niedotycząca pracownika była wyłącznym powodem wypowiedzenia. Wysokość odprawy jest ograniczona limitem 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.

W szkole prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego zwykle warunek zatrudniania co najmniej 20 pracowników jest spełniony, ale zawsze trzeba badać konkretnego pracodawcę wskazanego w umowie i dokumentach kadrowych. Jeżeli pracodawca zatrudnia mniej niż 20 pracowników, odprawa z ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników co do zasady nie przysługuje.

Podobne zagadnienia omawia również materiał wyjaśniający, jak działa odprawa nauczyciela przy wyborze między odprawą a stanem nieczynnym.

Jak oblicza się podstawę odprawy?

Odprawę pieniężną z ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Oznacza to, że trzeba uwzględnić wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy, ale z wyłączeniami przewidzianymi w przepisach urlopowych.

Do podstawy nie wlicza się między innymi jednorazowych i nieperiodycznych wypłat za szczególne zadania, nagród jubileuszowych, wynagrodzenia za czas urlopu, ekwiwalentu za urlop, wynagrodzenia za czas choroby, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, odpraw emerytalnych i rentowych oraz wynagrodzeń i odszkodowań należnych w związku z rozwiązaniem stosunku pracy.

Składniki określone w stałej miesięcznej wysokości uwzględnia się w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do odprawy. Składniki zmienne, jeżeli występują, wymagają zastosowania zasad z rozporządzenia urlopowego, w szczególności odpowiednich okresów przyjmowanych do obliczeń.

Awans zawodowy w okresie wypowiedzenia a wysokość odprawy

Uzyskanie wyższego stopnia awansu zawodowego w czasie wypowiedzenia może mieć znaczenie dla wysokości wynagrodzenia, ale nie zawsze przełoży się na odprawę. Zgodnie z Kartą Nauczyciela zmiana wysokości wynagrodzenia w związku z uzyskaniem stopnia awansu następuje zasadniczo z pierwszym dniem roku szkolnego następującego po roku szkolnym, w którym nauczyciel uzyskał dany stopień awansu.

Jeżeli stosunek pracy rozwiązuje się z końcem roku szkolnego, trzeba ustalić, czy w dacie nabycia prawa do odprawy nauczyciel miał już prawo do wyższego wynagrodzenia. Nie należy automatycznie zakładać, że sam fakt zdania egzaminu lub uzyskania aktu nadania stopnia w lipcu podwyższy odprawę, jeżeli zmiana wynagrodzenia miała nastąpić dopiero od 1 września, a stosunek pracy zakończył się 31 sierpnia.

W praktyce trzeba więc porównać trzy daty: datę uzyskania stopnia awansu, datę, od której nauczyciel nabywa prawo do wyższego wynagrodzenia, oraz datę rozwiązania stosunku pracy. Dopiero na tej podstawie można prawidłowo ustalić, jaką stawkę przyjąć do obliczenia odprawy.

Co powinien sprawdzić nauczyciel po otrzymaniu wypowiedzenia?

Po otrzymaniu wypowiedzenia nauczyciel powinien przeanalizować przede wszystkim:

• czy w piśmie wskazano art. 27 czy art. 20 Karty Nauczyciela,
• czy wskazana przyczyna wypowiedzenia jest konkretna i prawdziwa,
• czy rzeczywiście doszło do zmian organizacyjnych, zmniejszenia liczby oddziałów albo zmiany planu nauczania,
• czy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników,
• czy zachowano trzymiesięczny okres wypowiedzenia i termin rozwiązania z końcem roku szkolnego, jeżeli szkoła jest szkołą feryjną,
• czy prawidłowo ustalono wysokość wynagrodzenia przyjmowanego do odprawy.

Jeżeli nauczyciel kwestionuje wypowiedzenie, powinien szybko zweryfikować termin na odwołanie do sądu pracy. Co do zasady odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę.

FAQ

Podsumowanie

W przypadku nauczyciela zatrudnionego na umowę o pracę w niepełnym wymiarze kluczowe znaczenie ma odróżnienie art. 27 Karty Nauczyciela od art. 20 Karty Nauczyciela. Jeżeli podstawą jest zwykłe wypowiedzenie umowy na czas nieokreślony, Karta Nauczyciela nie daje automatycznie prawa do sześciomiesięcznej odprawy. Jeżeli jednak rzeczywistą przyczyną są zmiany organizacyjne, a pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, należy zbadać możliwość odprawy z ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników.

Warto też pamiętać, że stan nieczynny jest instytucją związaną przede wszystkim z wypowiedzeniem z art. 20 Karty Nauczyciela i nie w każdej sprawie będzie dostępny. Każde wypowiedzenie warto ocenić na podstawie dokumentów, bo błędna podstawa prawna albo pominięcie odprawy może mieć istotne skutki finansowe dla nauczyciela.

Źródła i podstawy prawne

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 515
• Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, tekst jednolity Dz. U. 2025 poz. 570
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie zasad ustalania wynagrodzenia urlopowego i ekwiwalentu za urlop, Dz. U. 1997 nr 2 poz. 14
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jednolity Dz. U. 2025 poz. 277