Pobyt dziecka w rodzinie zastępczej a opłaty rodziców

Kto ponosi koszty pobytu dziecka w rodzinie zastępczej?

Pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest elementem systemu pieczy zastępczej. Piecza zastępcza ma charakter czasowy i służy zapewnieniu dziecku opieki oraz wychowania wtedy, gdy rodzice nie mogą tego robić samodzielnie. Nie oznacza to jednak, że rodzice zostają zwolnieni ze wszystkich obowiązków finansowych wobec dziecka.

Zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W przypadku rodzinnej pieczy zastępczej opłata odpowiada wysokości świadczeń i dodatków przyznanych rodzinie zastępczej lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka.

Rodzinną pieczę zastępczą mogą tworzyć między innymi rodzina zastępcza spokrewniona, rodzina zastępcza niezawodowa, rodzina zastępcza zawodowa oraz rodzinny dom dziecka. Jeżeli chcesz szerzej poznać wymagania dotyczące szczególnej formy pieczy, zobacz omówienie: rodzina zastępcza zawodowa.

W praktyce oznacza to, że jeżeli dziecko przebywa u babci jako w rodzinie zastępczej spokrewnionej, a starosta przyznał babci świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, rodzice mogą otrzymać decyzję ustalającą odpłatność. Nie jest to zwrot pieniędzy bezpośrednio do babci, lecz publicznoprawna opłata ustalana przez właściwy organ.

Wysokość świadczenia na utrzymanie dziecka w rodzinie zastępczej

Rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego dziecka. Minimalne kwoty są waloryzowane i ogłaszane w Monitorze Polskim.

Na dzień aktualizacji artykułu, czyli 21 maja 2026 r., obowiązują kwoty wynikające z obwieszczenia z 2024 r.:

• 1002 zł miesięcznie – w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej,
• 1517 zł miesięcznie – w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej niezawodowej, zawodowej albo w rodzinnym domu dziecka,
• 306 zł miesięcznie – jako minimalny dodatek na dziecko legitymujące się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności, znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
• 306 zł miesięcznie – jako minimalny dodatek dla rodziny zastępczej zawodowej na dziecko umieszczone na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Od 1 czerwca 2026 r. obowiązywać będą nowe, wyższe kwoty:

• 1075 zł miesięcznie – w przypadku rodziny zastępczej spokrewnionej,
• 1628 zł miesięcznie – w przypadku rodziny zastępczej niezawodowej, zawodowej albo rodzinnego domu dziecka,
• 328 zł miesięcznie – jako minimalne dodatki, o których mowa w art. 81 ustawy.

Rada powiatu może podnieść wysokość świadczeń, dlatego w konkretnej sprawie należy zawsze sprawdzić decyzję przyznającą świadczenie rodzinie zastępczej oraz lokalne zasady finansowania pieczy zastępczej.

Czy alimenty zwalniają rodzica z opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej?

Nie należy zakładać, że samo płacenie alimentów automatycznie zwalnia rodzica z opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Alimenty są świadczeniem na rzecz dziecka, natomiast opłata za pobyt w pieczy zastępczej jest ustalana w decyzji administracyjnej na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Jeżeli rodzic płaci alimenty, powinien koniecznie wskazać to w postępowaniu przed starostą lub powiatowym centrum pomocy rodzinie. Informacja o alimentach, dochodach, kosztach utrzymania, sytuacji rodzinnej i majątkowej może mieć znaczenie przy wniosku o umorzenie, odroczenie, rozłożenie opłaty na raty albo odstąpienie od jej ustalenia.

Ważna jest także treść decyzji. Jeżeli organ błędnie przyjął okres pobytu dziecka w pieczy, nie uwzględnił istotnych okoliczności albo zastosował nieaktualne kwoty, warto rozważyć odwołanie. Co do zasady odwołanie od decyzji administracyjnej wnosi się w terminie 14 dni od jej doręczenia, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Odpowiedzialność solidarna rodziców za opłatę

Za opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie. W praktyce oznacza to, że starosta może domagać się zapłaty całości od obojga rodziców łącznie albo od jednego z nich. Organ nie musi dzielić należności po połowie tylko dlatego, że drugi rodzic nie pracuje, ukrywa dochody albo nie płaci.

Jeżeli jeden z rodziców zapłaci więcej, niż wynikałoby z jego wewnętrznego udziału w obowiązku, może następnie rozważyć dochodzenie roszczenia regresowego wobec drugiego rodzica. Jest to jednak odrębna sprawa cywilna i wymaga oceny konkretnej sytuacji, w tym możliwości finansowych drugiego rodzica.

Opłatę ponoszą także rodzice, którym władza rodzicielska została ograniczona, zawieszona albo którzy zostali jej pozbawieni. Odrębnie warto odróżnić sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej od obowiązków finansowych wobec dziecka – utrata lub ograniczenie władzy rodzicielskiej nie usuwa z mocy prawa obowiązku ponoszenia opłat przewidzianych w ustawie.

Kiedy opłaty się nie ponosi albo można ją ograniczyć?

Ustawa przewiduje kilka istotnych zasad ochronnych. Po pierwsze, opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Po drugie, opłaty nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Po trzecie, przepisu o opłacie nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu.

W pozostałych przypadkach rodzic może ubiegać się o ulgę. Na podstawie art. 194 ustawy rada powiatu określa w uchwale szczegółowe warunki:

• umorzenia opłaty w całości lub w części, także z odsetkami,
• odroczenia terminu płatności,
• rozłożenia należności na raty,
• odstąpienia od ustalenia opłaty.

Starosta może zastosować ulgę na wniosek rodzica albo z urzędu, uwzględniając uchwałę rady powiatu. Dlatego zasady w Warszawie, Krakowie, Stargardzie, Poznaniu czy innym powiecie mogą się różnić. Najczęściej organ bada dochody, koszty utrzymania, liczbę osób w rodzinie, stan zdrowia, zadłużenie, wykonywanie obowiązku alimentacyjnego oraz to, czy rodzic podejmuje realne działania w celu odzyskania możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem.

Jak złożyć wniosek o umorzenie, raty albo odstąpienie od opłaty?

Wniosek składa się do starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej. W praktyce sprawę często prowadzi powiatowe centrum pomocy rodzinie, ale decyzję wydaje starosta albo osoba upoważniona.

We wniosku warto wskazać:

• jakiej ulgi domaga się rodzic – umorzenia, rat, odroczenia albo odstąpienia od ustalenia opłaty,
• okres, którego dotyczy należność,
• aktualne dochody i stałe wydatki,
• informację o płaconych alimentach, innych dzieciach na utrzymaniu, kosztach leczenia lub zadłużeniu,
• czy dziecko wróciło do rodziców albo czy rodzice podjęli działania zmierzające do jego powrotu,
• dlaczego egzekwowanie pełnej opłaty byłoby nadmiernie dolegliwe albo mogłoby pogorszyć sytuację dziecka i rodziny.

Do wniosku dobrze dołączyć dokumenty: zaświadczenie o dochodach, decyzje o świadczeniach, potwierdzenia płatności alimentów, rachunki za mieszkanie i leczenie, orzeczenia o niepełnosprawności, dokumenty z urzędu pracy, harmonogram spłaty innych zobowiązań oraz korespondencję z PCPR.

Co grozi za brak zapłaty opłaty za pieczę zastępczą?

Jeżeli decyzja ustalająca opłatę stanie się ostateczna, a rodzic nie zapłaci należności, od opłaty naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja stała się ostateczna. Należności mogą być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej.

Jeżeli zaległość z tytułu nieponoszenia opłaty trwa dłużej niż 12 miesięcy, starosta przekazuje informację gospodarczą o tej zaległości do biura informacji gospodarczej. Może to utrudnić zawieranie umów, korzystanie z usług finansowych i ocenę wiarygodności płatniczej.

Z tego powodu nie warto ignorować korespondencji z PCPR lub starostwa. Nawet jeśli rodzic nie kwestionuje samego umieszczenia dziecka w pieczy, może mieć podstawy do złożenia odwołania, wniosku o ulgę albo wniosku o zmianę decyzji, jeżeli zmieniły się okoliczności mające wpływ na opłatę.

Rodzina zastępcza u babci a obowiązki rodziców

W wielu sprawach dziecko trafia do babci, dziadka albo rodzeństwa rodzica. Taka forma opieki może być dla dziecka mniej stresująca niż piecza instytucjonalna, ale nie znosi automatycznie obowiązków finansowych rodziców. Babcia jako rodzina zastępcza spokrewniona może otrzymywać świadczenie na utrzymanie dziecka, a rodzice mogą zostać obciążeni opłatą za pobyt dziecka w pieczy.

Jeżeli sprawa dotyczy ustanowienia opiekuna lub osoby bliskiej dla dziecka, przydatne mogą być także omówienia dotyczące spraw pokrewnych, takich jak opieka nad dzieckiem oraz opieka nad dzieckiem krewnego.

Jeżeli dziecko wróciło do rodziców, trzeba dokładnie sprawdzić, za jaki okres organ nalicza opłatę. Sam fakt powrotu dziecka do domu nie zawsze usuwa obowiązek zapłaty za wcześniejsze miesiące pobytu w pieczy zastępczej, ale może być bardzo ważnym argumentem za umorzeniem albo odstąpieniem od ustalenia opłaty, zwłaszcza gdy egzekwowanie należności mogłoby zagrozić stabilności rodziny.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 49
• Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 marca 2024 r., M.P. 2024 poz. 230
• Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2026 r., M.P. 2026 poz. 341
• Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 572