Opiekun prawny nie wykonuje obowiązków co zrobić?

Co zrobić, gdy opiekun prawny zaniedbuje obowiązki?

Jeżeli opiekun prawny nie zajmuje się osobą pozostającą pod opieką, nie dba o jej leczenie, bezpieczeństwo, sprawy urzędowe albo majątek, najważniejszym krokiem jest pisemne zawiadomienie sądu opiekuńczego. Sąd opiekuńczy to sąd rodzinny, a właściwy jest co do zasady sąd miejsca zamieszkania osoby, której sprawa dotyczy, a w braku miejsca zamieszkania — miejsca jej pobytu.

Nie trzeba czekać na doroczne sprawozdanie opiekuna. Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego sąd opiekuńczy może wszcząć postępowanie z urzędu, jeżeli poweźmie informację o nieprawidłowościach. Taką informację może przekazać członek rodziny, sąsiad, pracownik socjalny, placówka medyczna, szkoła, dom pomocy społecznej albo inna osoba, która widzi zagrożenie dobra podopiecznego.

Warto odróżnić opiekuna prawnego od osoby, która faktycznie pomaga choremu lub starszemu człowiekowi. Osoba bliska może być opiekunem faktycznym, ale sama faktyczna pomoc nie daje jeszcze takich uprawnień jak formalne ustanowienie opiekunem przez sąd.

Jakie zachowania opiekuna warto zgłosić do sądu?

Nie każde nieporozumienie rodzinne uzasadnia zwolnienie opiekuna, ale sąd powinien otrzymać informację, gdy zachowanie opiekuna realnie zagraża osobie pod opieką albo jej majątkowi. Najczęściej chodzi o uporczywe zaniedbania, brak kontaktu, niezałatwianie spraw zdrowotnych, finansowych lub urzędowych oraz podejmowanie decyzji sprzecznych z interesem podopiecznego.

Jak złożyć pismo do sądu opiekuńczego?

Pismo można zatytułować np. „Zawiadomienie o nieprawidłowym sprawowaniu opieki” albo „Wniosek o podjęcie czynności nadzorczych wobec opiekuna prawnego”. W treści należy wskazać sąd, dane osoby pozostającej pod opieką, dane opiekuna, opis nieprawidłowości oraz konkretne żądanie, np. wezwanie opiekuna do złożenia wyjaśnień, zobowiązanie go do przedstawienia rachunków, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego albo rozważenie zwolnienia opiekuna.

Najlepiej pisać rzeczowo: daty, fakty, dokumenty, świadkowie, skutki dla osoby pod opieką. Ogólne stwierdzenia typu „opiekun się nie interesuje” są słabsze niż opis konkretnych zaniedbań, np. „od trzech miesięcy nie opłaca czynszu”, „nie odbiera korespondencji z ZUS”, „nie zapewnia wizyt lekarskich mimo pogorszenia stanu zdrowia”.

W sprawach rozliczeń majątkowych szczególne znaczenie ma sprawozdanie opiekuna oraz rachunki z zarządu majątkiem. Jeżeli opiekun nie składa ich w terminie albo składa dokumenty niepełne, warto wyraźnie wskazać to sądowi.

Jakie uprawnienia ma sąd wobec opiekuna prawnego?

Sąd opiekuńczy sprawuje nadzór nad opieką. Może zapoznawać się z działalnością opiekuna, udzielać mu wskazówek i poleceń, żądać wyjaśnień we wszystkich sprawach należących do zakresu opieki oraz zobowiązać go do przedstawienia dokumentów związanych ze sprawowaniem opieki.

Opiekun ma obowiązek składać sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającej pod opieką oraz rachunki z zarządu jej majątkiem w terminach oznaczonych przez sąd, nie rzadziej niż co roku. Jeżeli dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania albo utrzymania osoby pozostającej pod opieką, sąd może zwolnić opiekuna z przedstawiania szczegółowych rachunków; nie oznacza to jednak zwolnienia z odpowiedzialnego działania.

Sąd bada sprawozdania i rachunki pod względem rzeczowym oraz rachunkowym. Może zażądać ich sprostowania lub uzupełnienia. Samo zatwierdzenie rachunku przez sąd nie wyłącza odpowiedzialności opiekuna za szkodę wyrządzoną nienależytym zarządem majątkiem.

Kiedy sąd może zwolnić opiekuna prawnego?

Jeżeli opiekun nie sprawuje należycie opieki, sąd opiekuńczy może wydać odpowiednie zarządzenia. Mogą to być np. zobowiązanie do podjęcia konkretnych działań, przedstawienia dokumentów, uregulowania spraw majątkowych, współpracy z instytucjami albo wyjaśnienia sposobu wykonywania obowiązków.

W poważniejszych przypadkach sąd zwalnia opiekuna. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy opiekun jest niezdolny do sprawowania opieki z przyczyn faktycznych lub prawnych albo dopuszcza się czynów lub zaniedbań naruszających dobro osoby pozostającej pod opieką. Po zwolnieniu opiekun powinien co do zasady prowadzić pilne sprawy do czasu objęcia opieki przez nową osobę, o ile sąd nie postanowi inaczej.

Po zwolnieniu albo ustaniu opieki opiekun ma obowiązek złożyć rachunek końcowy z zarządu majątkiem w terminie trzech miesięcy, chyba że sąd zwolni go z tego obowiązku. Musi też niezwłocznie wydać zarządzany majątek osobie uprawnionej albo jej przedstawicielowi.

Opieka nad małoletnim a opieka nad osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną

Przepisy o nadzorze nad opiekunem stosuje się przede wszystkim do opieki nad małoletnim. Do opieki nad osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną stosuje się je odpowiednio, z uwzględnieniem przepisów szczególnych dotyczących tej opieki. W praktyce oznacza to, że sąd również nadzoruje opiekuna osoby dorosłej całkowicie ubezwłasnowolnionej i może reagować na zaniedbania.

W sprawach osób dorosłych szczególnie ważne są dokumenty medyczne, decyzje dotyczące świadczeń, opłaty za pobyt w placówce, sprawy mieszkaniowe, dostęp do rachunku bankowego oraz sposób gospodarowania rentą, emeryturą lub innymi środkami. Opiekun nie może traktować majątku podopiecznego jak własnego.

W ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku podopiecznego opiekun powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego. Jeżeli podejmuje poważne czynności bez wymaganej zgody albo w ogóle nie występuje o zgodę, choć jest to potrzebne, również może to uzasadniać interwencję sądu.

Jakie dowody dołączyć do zawiadomienia?

Do pisma warto dołączyć kopie dokumentów, które potwierdzają zaniedbania: korespondencję z urzędów, wezwania do zapłaty, historię zaległości, dokumentację medyczną, notatki z placówki opiekuńczej, wiadomości od opiekuna, potwierdzenia przelewów lub ich braku, zdjęcia warunków bytowych, a także dane świadków. Jeżeli dowodów nie da się zdobyć samodzielnie, można poprosić sąd o zobowiązanie opiekuna albo instytucji do ich przedstawienia.

W sytuacji nagłej, np. gdy osoba pozostająca pod opieką jest pozostawiona bez leków, jedzenia, opieki medycznej albo istnieje ryzyko przemocy lub wyprowadzenia majątku, obok pisma do sądu trzeba rozważyć kontakt z Policją, prokuraturą, ośrodkiem pomocy społecznej, lekarzem lub placówką, w której przebywa podopieczny.

FAQ

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy — w szczególności art. 155–169, art. 172–175.
• Kodeks postępowania cywilnego — w szczególności art. 568–570.