Wyzbywanie się majątku przez dłużnika na dzieci - skarga pauliańska wierzyciela

Co to jest skarga pauliańska?

Co do zasady, nie mielibyście Państwo żadnych konsekwencji, jeżeli jednak były partner posiada wierzycieli i toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne, to wierzyciele będą mogli wystąpić z tzw. skargą pauliańską i cofnąć czynności prawne dokonania darowizn na dzieci. Zgodnie bowiem z treścią art. 527 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

§ 2. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

§ 3. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

§ 4. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.”

Przesłanki zastosowania przez wierzyciela ochrony pauliańskiej

Pierwszą przesłanką ochrony jest zaskarżalność wierzytelności podlegająca ochronie pauliańskiej. Przyjmuje się w orzecznictwie, że jedną z koniecznych przesłanek skargi paulińskiej jest przysługiwanie wnoszącemu ją zaskarżalnej wierzytelności pieniężnej przeciwko osobie, która dokonała czynności prawnej objętej żądaniem ubezskutecznienia (tak np.: wyrok SN z 27.02.2009 r., II CNP 108/08, Legalis; wyrok SN z 12.12.2001 r., III CKN 496/00, Legalis; wyrok SA w Gdańsku z 30.03.1995 r., I ACr 73/95, OSA 1995, Nr 9, poz. 59; M. Pyziak-Szafnicka, w: System PrPryw, t. 6, 2009, s. 1234; P. Machnikowski, w: Gniewek, Komentarz KC, 2006, s. 901; A. Rachwał, Niewypłacalność, s. 61 i n.). Ochrona pauliańska dotyczy tylko rozporządzeń w drodze czynności prawnej. Inne działania dłużnika, choćby prowadziły do stanu jego niewypłacalności, nie dają podstaw do zastosowania instytucji skargi pauliańskiej (por. np. M. Sychowicz, w: Komentarz do KC, Ks. III, t. 1, 1996, s. 507; W. Popiołek, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, t. I, 2009, s. 208; Radwański, Zobowiązania, 2018, s. 30).

Wzruszenie darowizny uczynionej przez dłużnika na rzecz osób bliskich

Natomiast nie przedstawia znaczenia ani rodzaj czynności prawnej (w szczególności, czy jest to czynność jednostronna, dwustronna czy wielostronna), ani też sposób jej dokonania (wyraźny lub dorozumiany). Powinna być to jednak czynność, która prowadzi do przysporzenia po stronie kontrahenta dłużnika (osoby trzeciej), a zatem z punktu widzenia samego dłużnika jest czynnością zobowiązującą, rozporządzającą lub zwalniającą. Przysparzający charakter czynności jest warunkiem sine qua non zastosowania ochrony pauliańskiej. Objęte nią są zatem tylko takie czynności, na podstawie których osoba nabywa prawo podmiotowe lub zostaje zwolniona z obowiązku. Zaskarżeniu przy pomocy akcji pauliańskiej podlegają czynności prawne rozporządzające oraz czynności zobowiązujące o podwójnym skutku, które od razu prowadzą do rozporządzenia; skargą pauliańską nie można natomiast zaskarżyć czynności wyłącznie zobowiązujących, a tym bardziej umowy przedwstępnej (tak trafnie wyrok SA w Katowicach z 22.12.2016 r., I ACa 626/16, Legalis).

Z uwagi na powyższe podnoszę, iż jeżeli dojdzie do dokonania darowizny nieruchomości, wierzyciel może wzruszyć taką czynność – w szczególności darowiznę. Dotyczy to każdej korzyści majątkowej, a więc także pieniędzy.