Nadgodziny nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej i logopedy

W opisanej sytuacji nie wystarczy porównać 18 i 26 godzin pensum. Najpierw trzeba ustalić, jakie stanowiska i obowiązki były Pani formalnie powierzone w ramach jednego stosunku pracy oraz czy w danej jednostce obowiązuje uchwała organu prowadzącego określająca sposób liczenia pensum dla nauczycieli realizujących obowiązki właściwe dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin.

Podstawa prawna rozliczania godzin nauczyciela

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególnych wypadkach podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania lub zapewnienia opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością. Przepis ten przewiduje też limity: co do zasady do 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, a za zgodą nauczyciela – do 1/2 tego wymiaru.

Jednocześnie art. 42 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela określa tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dla poszczególnych stanowisk, natomiast art. 42 ust. 7 pkt 3 tej ustawy upoważnia organ prowadzący szkołę do określenia zasad rozliczania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli realizujących w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin.

To właśnie ten przepis jest podstawą do stosowania tzw. pensum łączonego albo uśrednionego pensum.

Kiedy szkoła może uśrednić pensum?

Uśrednienie pensum jest co do zasady dopuszczalne wtedy, gdy nauczyciel w ramach jednego etatu wykonuje obowiązki przypisane do różnych stanowisk, dla których przepisy przewidują różny tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin. Nie chodzi więc o każdą sytuację, gdy nauczyciel prowadzi dwa rodzaje zajęć, lecz o taki stan faktyczny, w którym formalnie powierzono mu obowiązki „mieszane”.

Warunkiem legalności takiego rozwiązania jest zwykle istnienie uchwały organu prowadzącego wydanej na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela. Uchwała powinna określać sposób wyliczenia pensum dla nauczycieli realizujących obowiązki z różnych stanowisk. Dyrektor nie powinien ustalać metody „uśrednienia” dowolnie, bez oparcia w obowiązującej uchwale.

Jeżeli więc część zajęć realizowała Pani jako nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej, a część jako nauczyciel specjalista prowadzący zajęcia logopedyczne, szkoła mogła przyjąć pensum łączone – o ile wynikało to z prawidłowej podstawy organizacyjnej i lokalnych zasad przyjętych przez organ prowadzący.

Zobacz również:

praca nauczyciela poza standardowym tygodniem

Czy godziny logopedyczne zawsze są liczone według pensum 18?

Nie. To najczęstsze źródło nieporozumień. Sama okoliczność, że jedne zajęcia są „przy tablicy”, a inne mają charakter specjalistyczny, nie oznacza jeszcze, że każdą dodatkową godzinę należy automatycznie przeliczać według jednego wybranego pensum.

Jeżeli zajęcia logopedyczne weszły do łączonego obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć, to wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe oblicza się dopiero po przekroczeniu tego wymiaru. W takiej sytuacji nie rozlicza się ich odrębnie tak, jakby cały etat nadal miał jedno „czyste” pensum.

Inaczej byłoby wtedy, gdyby Pani miała już ustalone pełne pensum na jednym stanowisku, a zajęcia logopedyczne zostały przydzielone wyłącznie ponad ten wymiar jako rzeczywiste godziny ponadwymiarowe. Wtedy trzeba analizować zasady wynagradzania za godzinę ponadwymiarową na tle rodzaju przydzielonych zajęć oraz regulacji obowiązujących w danej jednostce.

Co wynika z przepisów o pensum specjalistów?

W praktyce trzeba bardzo uważać na datę stanu faktycznego. Przepisy dotyczące pensum nauczycieli specjalistów były w ostatnich latach zmieniane. Dlatego poprawna ocena wymaga sprawdzenia, jakie brzmienie art. 42 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela obowiązywało w okresie, którego dotyczy rozliczenie, oraz jak w tym czasie kwalifikowano zajęcia logopedyczne w danej szkole.

Jeżeli spór dotyczy rozliczeń historycznych, trzeba badać przepisy obowiązujące w danym roku szkolnym, a nie tylko obecny stan prawny. Ma to znaczenie zarówno dla ustalenia właściwego pensum, jak i dla oceny prawidłowości naliczenia wynagrodzenia.

Czy „uśrednienie” w połowie września mogło być prawidłowe?

To zależy od tego, od kiedy formalnie obowiązywał przydział zajęć i jak został ujęty w organizacji pracy szkoły. Jeżeli od początku roku szkolnego wykonywała Pani obowiązki z dwóch różnych zakresów, a dopiero we wrześniu dokonano technicznego przeliczenia pensum zgodnie z uchwałą organu prowadzącego, samo późniejsze wyliczenie nie musi oznaczać naruszenia prawa.

Natomiast jeżeli w trakcie roku szkolnego doszło do zmiany sposobu rozliczania bez zmiany organizacyjnej albo bez podstawy w uchwale, można kwestionować prawidłowość takiego działania. Znaczenie mają tu dokumenty: arkusz organizacyjny, przydział godzin, ewentualny aneks, regulamin wynagradzania oraz uchwała organu prowadzącego.

Jak odróżnić etat mieszany od godzin ponadwymiarowych?

Czy stanowisko szkoły opisane w pytaniu można uznać za prawidłowe?

Co do zasady – tak, ale tylko warunkowo. Jeżeli rzeczywiście realizowała Pani obowiązki właściwe dla stanowisk o różnym pensum i organ prowadzący określił zasady rozliczania takiego etatu na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela, to przyjęcie pensum łączonego i uznanie za ponadwymiarowe dopiero godzin ponad ten wymiar może być prawidłowe.

Nie można jednak automatycznie przyjąć, że każda szkoła ma rację. Błąd pojawia się wtedy, gdy:

• brakuje uchwały organu prowadzącego albo nie obejmuje ona danej sytuacji,
• zajęcia specjalistyczne zostały błędnie wliczone do etatu mieszanego,
• faktycznie były to już godziny ponadwymiarowe ponad pełne pensum podstawowe,
• wynagrodzenie naliczono niezgodnie z lokalnym regulaminem lub uchwałą.

W sprawach o dopłatę wynagrodzenia decydują szczegóły stanu faktycznego. Sam opis „uczuję klasę II i dodatkowo prowadzę logopedię” nie wystarcza jeszcze do ostatecznego rozstrzygnięcia.

Zobacz również:

uprawnienia nauczycieli w pracy

Co warto sprawdzić w dokumentach szkoły?

Aby ocenić, czy rozliczenie było prawidłowe, proszę sprawdzić:

• uchwałę organu prowadzącego wydaną na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela,
• arkusz organizacyjny szkoły na dany rok szkolny,
• indywidualny przydział czynności i godzin,
• ewentualne aneksy wprowadzone we wrześniu,
• regulamin wynagradzania albo inne lokalne zasady naliczania godzin ponadwymiarowych,
• paski wynagrodzenia i sposób wyliczenia stawki za jedną godzinę.

Jeżeli z dokumentów wynika, że zajęcia logopedyczne zostały wpisane do etatu mieszanego, szkoła zwykle ma mocniejsze argumenty. Jeżeli natomiast były tylko „dodatkiem” ponad już zrealizowane pensum podstawowe, można rozważyć roszczenie o wyrównanie wynagrodzenia.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różny stan faktyczny może prowadzić do zupełnie innych wniosków.

FAQ

Czy dyrektor może samodzielnie wymyślić sposób liczenia pensum łączonego?

Nie powinien. Podstawą musi być art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela oraz uchwała organu prowadzącego określająca zasady rozliczania nauczycieli realizujących obowiązki z różnych stanowisk.

Czy każda dodatkowa godzina logopedii to nadgodzina?

Nie. Jeżeli zajęcia logopedyczne zostały włączone do etatu mieszanego, mogą być elementem obowiązkowego wymiaru zajęć. Nadgodziny pojawiają się dopiero po przekroczeniu prawidłowo ustalonego pensum.

Czy można kwestionować rozliczenie z poprzednich lat?

Tak, ale trzeba przeanalizować przepisy obowiązujące w danym czasie, dokumenty szkoły oraz terminy przedawnienia roszczeń pracowniczych. Zgodnie z art. 291 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.

Czy nauczyciel może żądać pokazania sposobu wyliczenia stawki za godzinę?

Tak. Jeżeli wynagrodzenie zostało naliczone w sposób budzący wątpliwości, warto poprosić szkołę o pisemne wyjaśnienie, z jakiego pensum, uchwały i przydziału godzin wyprowadzono stawkę.

Czy znaczenie ma organ prowadzący?

Tak. To organ prowadzący ustala zasady z art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela. Dlatego w podobnych stanach faktycznych rozliczenie może się różnić między jednostkami, jeśli różna jest treść lokalnych uchwał.

Podsumowanie

Jeżeli w ramach jednego stosunku pracy realizuje Pani obowiązki nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej i logopedy, szkoła może stosować pensum łączone. Nie oznacza to jednak, że każda metoda rozliczenia będzie prawidłowa. Decydujące są: treść uchwały organu prowadzącego, przydział obowiązków i to, czy zajęcia logopedyczne były częścią etatu mieszanego, czy rzeczywistymi godzinami ponadwymiarowymi.

W praktyce najbezpieczniej porównać uchwałę, arkusz organizacyjny i comiesięczne naliczenia wynagrodzenia. To pozwala ustalić, czy szkoła prawidłowo zastosowała art. 35 ust. 1 oraz art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela.

Zobacz również:

uprawnienia nauczyciela przedszkola

Źródła

• art. 35 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela
• art. 42 ust. 3 oraz art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela
• art. 291 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy