Czas pracy logopedy w szkole – pensum, dyżury i przerwy

Czas pracy nauczyciela logopedy – od czego zacząć?

Podstawową zasadą z Karty Nauczyciela jest to, że czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo. W ramach tego czasu nauczyciel realizuje trzy grupy obowiązków: zajęcia prowadzone bezpośrednio z uczniami lub na ich rzecz, inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły oraz czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.

Pensum, czyli tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć, dotyczy pierwszej grupy obowiązków. Nie jest ono tym samym co cały tygodniowy czas pracy. Dlatego przy analizie grafiku logopedy trzeba odróżnić: godziny zajęć z uczniami, dyżury i inne czynności statutowe, przygotowanie do zajęć, dokumentację oraz krótkie przerwy organizacyjne między zajęciami.

W praktyce najczęstszy błąd polega na mechanicznym przyjmowaniu, że każda przerwa między zajęciami albo każdy dyżur na korytarzu powinien zostać doliczony do pensum. Tak nie jest. Pensum rozlicza się przez pryzmat zaplanowanych i realizowanych zajęć, natomiast pozostałe obowiązki mieszczą się w ogólnym czasie pracy nauczyciela.

Ile wynosi pensum logopedy w szkole?

Logopeda zatrudniony w publicznej szkole jest nauczycielem specjalistą. Aktualnie Karta Nauczyciela przewiduje, że organ prowadzący określa tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć m.in. pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych, z wyjątkiem nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Dla tej grupy wymiar ten nie może przekraczać 22 godzin.

W placówkach przedszkolnych osobno trzeba ustalić właściwą podstawę zatrudnienia specjalisty; szerzej omawiamy formę zatrudnienia psychologa i logopedy w przedszkolu.

Oznacza to, że konkretne pensum logopedy trzeba sprawdzić w uchwale organu prowadzącego szkołę, ale uchwała nie może ustalić dla logopedy szkolnego pensum wyższego niż limit ustawowy. Jeżeli w dokumentach szkoły pojawia się starsze rozliczenie, np. 30 godzin jako pełen etat logopedy, trzeba zweryfikować, czy nie pochodzi ono z nieaktualnego stanu prawnego albo z innej podstawy zatrudnienia.

Nie należy też mylić pensum logopedy z czasem trwania pojedynczych zajęć logopedycznych. Pensum określa liczbę godzin zajęć w tygodniu, natomiast przepisy o pomocy psychologiczno-pedagogicznej regulują m.in. długość jednostki zajęć.

Czy zajęcia logopedyczne trwają 45 czy 60 minut?

Według aktualnego rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej zajęcia logopedyczne są jedną z form zajęć specjalistycznych. Godzina zajęć, do których należą m.in. zajęcia logopedyczne, trwa co do zasady 45 minut.

Przepisy pozwalają jednak prowadzić takie zajęcia w czasie dłuższym lub krótszym niż 45 minut, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami ucznia, przy zachowaniu ustalonego dla ucznia łącznego tygodniowego czasu tych zajęć. W praktyce oznacza to, że szkoła może zaplanować jednostkę np. krótszą dla młodszego dziecka albo dłuższą w uzasadnionej sytuacji, ale nie może przez samo skrócenie zajęć obniżyć należnego uczniowi tygodniowego wymiaru wsparcia.

Dawne stwierdzenie, że zajęcia logopedyczne w szkole zawsze trwają 60 minut, jest więc nieaktualne dla zajęć organizowanych jako pomoc psychologiczno-pedagogiczna.

Jak liczyć zajęcia rewalidacyjne i rewalidacyjno-wychowawcze?

W przypadku zajęć rewalidacyjnych trzeba zachować ostrożność, bo nie są one tym samym co zajęcia logopedyczne w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Co do zasady godzina zajęć rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych trwa 60 minut, z możliwością organizacyjnego prowadzenia zajęć krócej albo dłużej przy zachowaniu łącznego tygodniowego czasu tych zajęć.

Jeżeli nauczyciel łączy stanowisko logopedy z prowadzeniem zajęć rewalidacyjnych albo rewalidacyjno-wychowawczych, trzeba sprawdzić, jakie pensum przypisano każdemu rodzajowi obowiązków i z jakiej podstawy prawnej wynika dana część etatu. Nie zawsze prawidłowe będzie proste porównanie liczby minut zajęć, bo inne mogą być: charakter zajęć, podstawa organizacyjna, pensum stanowiska i sposób ujęcia godzin w arkuszu organizacyjnym.

Wątpliwości często pojawiają się także przy kwalifikacjach nauczyciela do danego rodzaju zajęć. W takim przypadku przydatna może być osobna analiza dotycząca zajęć rewalidacyjnych, bo sama liczba godzin nie przesądza jeszcze, czy nauczyciel może je prowadzić.

Łączenie dwóch stanowisk o różnym pensum

Jeżeli nauczyciel w ramach jednego stosunku pracy realizuje obowiązki przewidziane dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin, stosuje się szczególne zasady obliczania łącznego pensum. Karta Nauczyciela przewiduje w takim przypadku ustalenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin jako ilorazu łącznej liczby realizowanych godzin i sumy części etatów realizowanych w ramach poszczególnych pensów. Wynik zaokrągla się do pełnych godzin: czas do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się jako pełną godzinę.

Najprościej mówiąc, najpierw trzeba ustalić, jaką część etatu daje dana liczba godzin na każdym stanowisku, a dopiero potem obliczyć łączny obowiązkowy wymiar zajęć. Bez znajomości uchwały organu prowadzącego i arkusza organizacyjnego szkoły nie da się bezpiecznie przesądzić, czy konkretne 15 godzin logopedy i 9 godzin innych zajęć oznacza dokładnie pełen etat, część etatu czy godziny ponadwymiarowe.

Czy logopeda musi pełnić dyżury na przerwach?

Nie można dziś bezpiecznie przyjąć ogólnej zasady, że logopeda nigdy nie pełni dyżurów na przerwach. Dyżur nauczyciela na przerwie jest zwykle traktowany jako czynność opiekuńcza związana z zapewnieniem uczniom bezpieczeństwa i organizacją pracy szkoły. Może więc mieścić się w grupie innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły.

Dyżur na przerwie nie jest jednak godziną pensum logopedy. Nie powinien być rozliczany tak, jak zajęcia logopedyczne prowadzone z uczniami. Powinien wynikać z organizacji pracy szkoły, planu dyżurów, regulaminu albo polecenia dyrektora i powinien być ustalany rozsądnie, z uwzględnieniem wymiaru zatrudnienia nauczyciela oraz jego rzeczywistych obowiązków.

Jeżeli dyżury są nakładane w sposób nadmierny, nierówny wobec innych nauczycieli albo uniemożliwiają wykonanie zaplanowanych zajęć specjalistycznych, nauczyciel może domagać się wyjaśnienia podstawy takiego przydziału i korekty planu. Inaczej należy ocenić pojedynczy dyżur wpisany w organizację pracy szkoły, a inaczej stałe obciążenie dyżurami, które w praktyce zastępuje zajęcia opiekuńcze bez prawidłowego ujęcia w organizacji pracy.

Czy okienka między zajęciami wlicza się do czasu pracy?

Krótkie 10- lub 20-minutowe przerwy między zajęciami nie są dodatkowymi godzinami pensum. Nie można ich doliczać do zajęć logopedycznych tylko po to, aby uznać, że jednostka trwa 60 minut. Jeżeli zajęcia logopedyczne zaplanowano jako jednostki 45-minutowe, to właśnie taka jednostka jest co do zasady godziną tych zajęć w rozumieniu przepisów o pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Okienka mogą natomiast mieć znaczenie dla ogólnego czasu pracy nauczyciela. Jeżeli nauczyciel musi w tym czasie pozostawać w szkole, pełnić dyżur, przygotować dokumentację, przeprowadzić konsultację, wykonać polecenie dyrektora albo pozostawać do dyspozycji szkoły, taki czas należy oceniać jako element organizacji pracy. Nie oznacza to jednak automatycznie, że zwiększa on pensum albo że staje się godziną ponadwymiarową.

Jeżeli przerwy w planie są długie, powtarzają się codziennie i w praktyce znacząco wydłużają pobyt nauczyciela w szkole, problem może dotyczyć prawidłowości organizacji planu pracy, a nie samego sposobu liczenia pojedynczej godziny zajęć.

Co powinien sprawdzić nauczyciel w swojej sprawie?

Przed sformułowaniem zarzutu wobec szkoły warto zebrać dokumenty. Kluczowe są: umowa albo akt zatrudnienia, zakres obowiązków, arkusz organizacyjny szkoły, tygodniowy plan zajęć, plan dyżurów, uchwała organu prowadzącego w sprawie pensum specjalistów oraz dokumentacja przydziału zajęć rewalidacyjnych lub rewalidacyjno-wychowawczych.

Dopiero zestawienie tych dokumentów pozwala ustalić, czy szkoła prawidłowo określiła pensum, czy nauczyciel nie realizuje godzin ponadwymiarowych bez prawidłowego rozliczenia, czy dyżury są przydzielone proporcjonalnie i czy okienka w planie nie prowadzą do nieuzasadnionego obciążenia.

FAQ

Czy logopeda w szkole ma zawsze pensum 22 godziny?

Nie zawsze. Pensum ustala organ prowadzący, ale dla logopedy zatrudnionego w publicznej szkole nie może ono przekraczać 22 godzin tygodniowo. Trzeba więc sprawdzić lokalną uchwałę organu prowadzącego.

Czy zajęcia logopedyczne liczy się po 60 minut?

Co do zasady nie. Aktualne przepisy o pomocy psychologiczno-pedagogicznej przewidują 45-minutową godzinę takich zajęć, z możliwością prowadzenia ich krócej lub dłużej, jeżeli przemawiają za tym potrzeby ucznia i zachowany jest łączny tygodniowy czas zajęć.

Czy zajęcia rewalidacyjne też trwają 45 minut?

Nie należy ich utożsamiać z zajęciami logopedycznymi w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Godzina zajęć rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych trwa co do zasady 60 minut, z możliwością organizacyjnych modyfikacji przy zachowaniu łącznego tygodniowego czasu.

Czy dyżur na przerwie wchodzi do pensum logopedy?

Nie. Dyżur nie jest godziną zajęć logopedycznych. Może jednak być inną czynnością opiekuńczą wynikającą z zadań statutowych szkoły i w takim ujęciu mieścić się w ogólnym czasie pracy nauczyciela.

Czy logopeda może odmówić dyżuru na przerwie?

Sama funkcja logopedy nie oznacza automatycznie prawa do odmowy każdego dyżuru. Jeżeli dyżur został prawidłowo przydzielony w organizacji pracy szkoły, nauczyciel powinien go wykonywać. Podstawą sprzeciwu mogą być natomiast konkretne okoliczności, np. naruszenie wymiaru zatrudnienia, nierówne obciążenie albo kolizja z zaplanowanymi zajęciami.

Czy 10-20 minut przerwy między zajęciami trzeba doliczać do pensum?

Nie. Krótkie okienka między zajęciami nie są dodatkowymi godzinami pensum. Mogą natomiast być czasem, w którym nauczyciel pozostaje w dyspozycji szkoły albo wykonuje inne czynności, jeżeli wynika to z organizacji pracy.

Co zrobić, gdy szkoła źle liczy czas pracy logopedy?

Najpierw warto poprosić o wskazanie podstawy rozliczenia: uchwały organu prowadzącego, arkusza organizacyjnego, przydziału czynności i planu dyżurów. Jeżeli z dokumentów wynika błąd, można wystąpić do dyrektora o korektę planu lub rozliczenia godzin.

Podsumowanie

Aktualnie pracy logopedy w szkole nie należy liczyć według uproszczonej zasady: 60 minut razy liczba zajęć. Zajęcia logopedyczne w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej trwają co do zasady 45 minut, pensum logopedy ustala organ prowadzący w granicach ustawowego limitu, a dyżury i okienka trzeba odróżnić od godzin zajęć realizowanych bezpośrednio z uczniami.

Jeżeli nauczyciel łączy kilka rodzajów obowiązków, np. logopedię i zajęcia rewalidacyjne, sprawa wymaga sprawdzenia dokumentów szkoły i prawidłowego obliczenia pensum dla stanowisk o różnym wymiarze. To właśnie te dokumenty rozstrzygają, czy plan jest prawidłowy, czy doszło do nadmiernego obciążenia nauczyciela.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 515, w szczególności art. 42, ELI.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r. poz. 1798, w szczególności § 6, § 9 i § 16, ELI.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli, tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r. poz. 2736 ze zm., w zakresie czasu trwania zajęć rewalidacyjnych, ELI.