Przekazanie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu dziecku

Jaki jest status spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu?

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nie jest klasyczną własnością lokalu, lecz ograniczonym prawem rzeczowym. Wynika to z art. 244 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny oraz z art. 17² ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych.

To prawo jest jednak bardzo silne majątkowo: jest zbywalne, przechodzi na spadkobierców i podlega egzekucji. Oznacza to, że można je sprzedać, darować, objąć działem spadku, a po śmierci uprawnionego wchodzi do spadku.

Jeżeli prawo do lokalu zostało nabyte w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, zasadniczo wchodziło do majątku wspólnego małżonków. Podstawą jest art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Po śmierci jednego z małżonków wspólność ustaje, a do spadku wchodzi udział zmarłego w majątku wspólnym.

Jakie udziały mają matka i dziecko po śmierci ojca?

Jeżeli ojciec nie pozostawił testamentu, dochodzi do dziedziczenia ustawowego. Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku.

W opisanej sytuacji, przy założeniu, że ojciec miał żonę i jedno dziecko, spadek po ojcu dziedziczą matka i dziecko po 1/2. Jeżeli do spadku po ojcu wchodzi udział 1/2 w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, to ten udział dzieli się między matkę i dziecko po połowie.

Takie wyliczenie jest aktualne, jeżeli lokal rzeczywiście był objęty wspólnością majątkową rodziców, ojciec nie pozostawił testamentu, nie było innych dzieci, nikt nie odrzucił spadku i nie występują szczególne okoliczności, np. wcześniejsze umowy majątkowe małżeńskie.

Pierwszy krok: potwierdzenie dziedziczenia po ojcu

Samo zameldowanie w lokalu nie przenosi prawa do mieszkania. Meldunek potwierdza fakt pobytu, ale nie daje udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. Aby wykazać prawa po ojcu, trzeba uzyskać jeden z dwóch dokumentów:

• postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, wydawane na podstawie art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 669 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, albo
• notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, sporządzany na podstawie art. 95a i nast. ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.

Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest zwykle szybsze, ale wymaga zgodnego stawiennictwa osób wchodzących w rachubę jako spadkobiercy i braku sporu co do kręgu spadkobierców. Jeżeli istnieje konflikt, wątpliwości co do testamentu albo brak możliwości stawienia się wymaganych osób, właściwsza będzie droga sądowa.

Jak złożyć wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku?

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Wynika to z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli takiego miejsca w Polsce nie da się ustalić, właściwy jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

We wniosku należy wskazać spadkodawcę, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, wszystkich znanych spadkobierców oraz informację, czy istniał testament. Do wniosku zwykle dołącza się:

• odpis aktu zgonu ojca,
• odpis aktu małżeństwa matki,
• odpis aktu urodzenia dziecka, a jeżeli dziecko zmieniło nazwisko, także dokument potwierdzający zmianę,
• odpisy wniosku i załączników dla uczestników postępowania,
• dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi obecnie 100 zł na podstawie art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dodatkowo pobierana jest opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym.

Notarialne poświadczenie dziedziczenia

Jeżeli matka i dziecko są zgodni, często najprościej umówić wizytę u notariusza. Notariusz sporządza protokół dziedziczenia, a następnie akt poświadczenia dziedziczenia i rejestruje go w Rejestrze Spadkowym. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, co wynika z art. 95j Prawa o notariacie.

Notariusz poprosi zwykle o akty stanu cywilnego, numer PESEL spadkodawcy, dane spadkobierców, informacje o testamentach oraz dokumenty dotyczące prawa do lokalu. Warto wcześniej uzyskać w spółdzielni zaświadczenie, komu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu i czy dla prawa prowadzona jest księga wieczysta.

Zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego

Małżonek i dziecko należą do tzw. grupy zerowej. Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn wynika z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Aby z niego skorzystać przy dziedziczeniu, co do zasady trzeba zgłosić nabycie spadku naczelnikowi właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2.

Termin wynosi 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Wynika to z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli po uregulowaniu spadku ma dojść do darowizny udziału w prawie do lokalu, notariusz może wymagać zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego, że podatek od nabycia spadku został zapłacony, nie należy się albo zobowiązanie podatkowe wygasło. Podstawą jest art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jak matka może przekazać dziecku całość prawa do lokalu?

Po potwierdzeniu dziedziczenia matka ma zasadniczo 3/4 udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, a dziecko 1/4. Jeżeli matka chce, aby dziecko stało się jedyną osobą uprawnioną, najczęściej stosuje się darowiznę jej udziału na rzecz dziecka. Jeżeli uprawnionym jest małoletnie dziecko i przy czynności trzeba prawidłowo uregulować reprezentację, zobacz także pełnomocnictwo przy udziale małoletniego w mieszkaniu spółdzielczym.

Umowa zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu lub udziału w takim prawie wymaga aktu notarialnego. Wynika to wprost z art. 17² ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Umowa zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego byłaby nieważna na podstawie art. 73 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu prowadzona jest księga wieczysta, notariusz zazwyczaj składa także wniosek o wpis zmiany uprawnionego w księdze wieczystej. Jeżeli księgi wieczystej nie ma, po akcie notarialnym trzeba dopilnować zawiadomienia spółdzielni i aktualizacji jej dokumentacji.

Darowizna, dział spadku czy umowa o dział spadku z podziałem majątku?

W praktyce możliwe są różne konstrukcje prawne. Wybór zależy od tego, czy strony chcą uregulować wyłącznie spadek po ojcu, czy od razu przenieść na dziecko całość prawa do lokalu.

W najprostszym układzie, przy zgodzie matki i dziecka, najpierw sporządza się akt poświadczenia dziedziczenia albo uzyskuje postanowienie sądu, następnie dokonuje zgłoszenia SD-Z2 i uzyskuje wymagane zaświadczenie podatkowe, a później matka daruje dziecku swój udział u notariusza.

Koszty sądowe i notarialne

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł na podstawie art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Opłata od wniosku o dział spadku wynosi 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, 300 zł, zgodnie z art. 51 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli dział spadku jest połączony ze zniesieniem współwłasności, opłata wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie 600 zł, zgodnie z art. 51 ust. 2 tej ustawy.

Taksa notarialna zależy od rodzaju czynności i wartości prawa do lokalu. Maksymalne stawki określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Do taksy dolicza się VAT oraz opłaty za wypisy aktu, a przy księdze wieczystej także opłatę sądową od wniosku wieczystoksięgowego.

W przypadku darowizny między matką a dzieckiem podatek od spadków i darowizn może nie wystąpić dzięki zwolnieniu z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli darowizna jest dokonana w formie aktu notarialnego, obowiązki zgłoszeniowe w tym zakresie wykonuje notariusz jako płatnik lub jako podmiot przekazujący wymagane dane.

Obowiązki wobec spółdzielni mieszkaniowej

Po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego dziedziczenie warto przekazać spółdzielni odpis postanowienia sądu albo wypis aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli prawo przeszło na kilku spadkobierców, art. 17⁹ ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje obowiązek wyznaczenia w terminie roku pełnomocnika do dokonywania czynności prawnych związanych z wykonywaniem tego prawa.

Jeżeli spadkobiercy nie wyznaczą pełnomocnika, sąd może wyznaczyć przedstawiciela na wniosek spadkobierców albo spółdzielni. Wynika to z art. 17⁹ ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. W opisanym przypadku, jeżeli docelowo całość prawa ma przejść na dziecko, ten problem zwykle ma charakter przejściowy.

Czy można poczekać do śmierci matki?

Można nie dokonywać darowizny teraz, ale nie oznacza to, że sprawa jest w pełni uregulowana. Po ojcu nadal trzeba wykazać dziedziczenie, zwłaszcza gdy potrzebne będzie załatwianie spraw w spółdzielni, sprzedaż prawa, założenie lub aktualizacja księgi wieczystej albo późniejsze dziedziczenie po matce.

Jeżeli matka nie sporządzi testamentu, a dziecko będzie jej jedynym spadkobiercą ustawowym, po jej śmierci odziedziczy jej udział na podstawie art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego. Trzeba będzie jednak przeprowadzić kolejne postępowanie spadkowe albo uzyskać kolejny akt poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli matka sporządzi testament na inną osobę, sytuacja dziecka może być inna.

FAQ

Źródła

• Art. 244 § 1, art. 931 § 1, art. 1025 § 1, art. 1051 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 628, art. 669 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 17² ust. 1 i 4 oraz art. 17⁹ ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych.
• Art. 95a i nast. oraz art. 95j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.
• Art. 4a ust. 1 pkt 1 oraz art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 49 ust. 1 pkt 1 oraz art. 51 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.