Eksmisja ojca alkoholika z mieszkania – co może zrobić właściciel?

Od czego zacząć, gdy ojciec alkoholik utrudnia życie w mieszkaniu?

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić trzy różne sprawy: eksmisję, środki ochrony przed przemocą domową oraz wymeldowanie. Każda z nich ma inny cel i inną procedurę. Eksmisja zmierza do prawnego usunięcia osoby z lokalu. Nakaz opuszczenia mieszkania przy przemocy domowej służy szybkiemu odseparowaniu osoby stosującej przemoc od domowników. Wymeldowanie dotyczy wyłącznie ewidencji ludności i samo nie daje prawa do wyrzucenia kogokolwiek z mieszkania.

Pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie aktu notarialnego darowizny albo innej umowy, na podstawie której stał się Pan właścicielem lokalu. Jeżeli ojciec zastrzegł sobie służebność osobistą mieszkania, prawo dożywotniego zamieszkiwania, dożywocie albo inne prawo korzystania z lokalu, sprawa będzie trudniejsza niż przy osobie, która nie ma żadnego tytułu prawnego. Nie oznacza to, że domownicy muszą znosić przemoc lub awantury, ale dobór roszczenia zależy wtedy od treści dokumentu.

Jeżeli ojciec nie ma odrębnego prawa do lokalu, a jedynie faktycznie przebywa w mieszkaniu za zgodą rodziny albo jako domownik, właściciel może dążyć do nakazania opróżnienia lokalu. Nie należy jednak działać samowolnie. Wymiana zamków, wyniesienie rzeczy lub uniemożliwienie wejścia do mieszkania bez tytułu wykonawczego może narazić właściciela na spór cywilny, a w niektórych przypadkach także na zarzut naruszenia posiadania.

Eksmisja ojca alkoholika z mieszkania

Podstawą żądania eksmisji może być przede wszystkim art. 13 ustawy o ochronie praw lokatorów. Zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy współlokator może wytoczyć powództwo o nakazanie przez sąd eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka lub innego współlokatora tego samego lokalu, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

W praktyce takie rażąco naganne postępowanie może polegać m.in. na częstych awanturach, agresji słownej, groźbach, niszczeniu wyposażenia, zakłócaniu spokoju, nadużywaniu alkoholu połączonym z agresją, wynoszeniu rzeczy z mieszkania, kradzieżach domowych albo zachowaniu stwarzającym zagrożenie dla pozostałych domowników. Sam alkoholizm jako choroba nie wystarcza jeszcze do eksmisji. Istotne jest to, jak ojciec zachowuje się wobec domowników i czy wspólne mieszkanie stało się przez to obiektywnie niemożliwe albo szczególnie uciążliwe.

W pozwie trzeba opisać konkretne zdarzenia: daty interwencji Policji, zachowania ojca, świadków awantur, zniszczenia, groźby, naruszenia nietykalności, niepłacenie za lokal, wynoszenie jedzenia lub rzeczy z mieszkania. Warto dołączyć dokumenty: notatki policyjne, zaświadczenia lekarskie, dokumentację z procedury Niebieskie Karty, nagrania wykonane zgodnie z prawem, SMS-y, zeznania sąsiadów i domowników, rachunki za naprawę zniszczeń oraz odpis księgi wieczystej lub akt notarialny potwierdzający własność.

Jeżeli zachowanie ojca przeszkadza również sąsiadom, pomocne mogą być ich zeznania. W podobnych sprawach pojawiają się także problemy sąsiedzkie, np. hałas, zakłócanie spokoju albo uciążliwe korzystanie z lokalu. Zobacz również: sąsiedzi zakłócają ciszę nocną.

Czy przemoc domowa pozwala szybciej usunąć ojca z mieszkania?

Tak, jeżeli zachowanie ojca spełnia przesłanki przemocy domowej. Obecnie przepisy posługują się pojęciem przemocy domowej, a nie tylko przemocy w rodzinie. Jeżeli ojciec stosuje przemoc wobec osób wspólnie mieszkających, osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał go do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał mu zbliżania się do mieszkania.

Podstawą takiego wniosku jest art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Przepis ma zastosowanie także wtedy, gdy osoba stosująca przemoc przebywa w mieszkaniu nieregularnie albo okresowo. To ważne w sytuacjach, w których ojciec nie mieszka stale, ale wraca do lokalu, wywołuje awantury, zabiera jedzenie lub rzeczy i destabilizuje życie domowników.

W sprawach zagrożenia życia lub zdrowia można żądać także zakazu zbliżania się do osoby doznającej przemocy, zakazu kontaktowania się, a w określonych przypadkach również zakazu wstępu do miejsca pracy, szkoły lub innego miejsca, w którym osoba doznająca przemocy regularnie przebywa. Wynika to z art. 11aa ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Jeżeli dochodzi do agresji, gróźb albo realnego zagrożenia, należy wzywać Policję. Policjant może zastosować środki natychmiastowej izolacji przewidziane w ustawie o Policji, w tym nakaz opuszczenia mieszkania i zakazy zbliżania się lub kontaktowania, jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki. Niezależnie od tego można złożyć do sądu wniosek o wydanie dłużej działających środków ochronnych.

Zawiadomienie o przestępstwie i Niebieska Karta

Jeżeli ojciec znęca się psychicznie lub fizycznie nad domownikami, w grę może wchodzić przestępstwo z art. 207 Kodeksu karnego. Znęcanie się nie musi oznaczać wyłącznie przemocy fizycznej. Może obejmować długotrwałe poniżanie, groźby, zastraszanie, wyzwiska, kontrolowanie, budzenie w nocy, niszczenie rzeczy, agresję po alkoholu lub inne działania powodujące cierpienie psychiczne.

Zawiadomienie można złożyć na Policji lub w prokuraturze. Warto opisać nie tylko jedną ostatnią awanturę, ale cały ciąg zachowań: od kiedy trwa problem, jak często ojciec wraca do domu, co robi po alkoholu, czy były interwencje, czy domownicy boją się o bezpieczeństwo, czy są dzieci, osoby starsze lub chore. Jeżeli pojawiały się obrażenia, trzeba zabezpieczyć dokumentację medyczną.

W praktyce bardzo ważna jest procedura Niebieskie Karty. Nie zastępuje ona postępowania karnego ani cywilnego, ale dokumentuje przemoc i uruchamia działania zespołu interdyscyplinarnego. Dokumenty z tej procedury mogą być przydatne przy wniosku o nakaz opuszczenia mieszkania, zakazy ochronne lub eksmisję.

Czy ojciec może cofnąć darowiznę mieszkania?

Ojciec jako darczyńca nie może dowolnie cofnąć darowizny tylko dlatego, że obdarowany nie zgadza się na jego picie, awantury albo przemoc. Wykonana darowizna może być odwołana przede wszystkim wtedy, gdy obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Tak stanowi art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego.

Rażąca niewdzięczność to zachowanie szczególnie naganne, skierowane przeciwko darczyńcy, np. przemoc, ciężkie znieważenie, uporczywe uchylanie się od elementarnej pomocy w sytuacji, gdy obdarowany powinien jej udzielić, albo świadome działanie na szkodę darczyńcy. Samo wniesienie pozwu o eksmisję, wezwanie Policji, sprzeciw wobec awantur czy ochrona domowników przed przemocą nie powinny być traktowane automatycznie jako rażąca niewdzięczność.

Odwołanie darowizny z powodu niewdzięczności musi nastąpić przez pisemne oświadczenie złożone obdarowanemu. Nie można tego zrobić po upływie roku od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o niewdzięczności. Jeżeli darczyńca przebaczył obdarowanemu, odwołanie darowizny z tej przyczyny jest wyłączone.

Osobno trzeba odróżnić sytuację niedostatku darczyńcy. Jeżeli darowizna została już wykonana, późniejszy niedostatek ojca nie powoduje automatycznego powrotu własności mieszkania. Może natomiast rodzić obowiązek dostarczania darczyńcy środków utrzymania w granicach określonych w art. 897 Kodeksu cywilnego, chyba że obdarowany zwolni się z tego obowiązku w sposób przewidziany w przepisie.

Wymeldowanie ojca z mieszkania

Wymeldowanie to odrębna sprawa administracyjna. Nie jest eksmisją i nie powoduje fizycznego usunięcia ojca z mieszkania. Może mieć sens wtedy, gdy ojciec faktycznie opuścił lokal, nie mieszka w nim, nie koncentruje tam swojego życia i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.

Aktualną podstawą jest ustawa o ewidencji ludności. Zgodnie z art. 33 obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu, ma obowiązek wymeldować się. Z kolei art. 35 przewiduje, że organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu i nie dopełniła tego obowiązku.

Do wniosku o wymeldowanie warto dołączyć dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu, np. odpis księgi wieczystej albo akt notarialny, oraz wskazać dowody opuszczenia mieszkania przez ojca. Mogą to być zeznania świadków, informacje o innym miejscu pobytu, dokumenty potwierdzające, że ojciec nie nocuje w mieszkaniu, nie przechowuje tam rzeczy i nie korzysta z lokalu jako centrum życiowego.

Organ gminy nie powinien wymeldować osoby wyłącznie na podstawie samego twierdzenia właściciela. Zwykle prowadzi postępowanie dowodowe, przesłuchuje świadków, może przeprowadzić oględziny i ustala, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne oraz trwałe. Jeżeli ojciec tylko czasowo znika, ale regularnie wraca do mieszkania i nadal traktuje je jako swoje miejsce pobytu, wymeldowanie może być trudne.

Od decyzji odmownej przysługuje odwołanie do wojewody za pośrednictwem organu gminy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Warto pamiętać, że nawet pozytywna decyzja o wymeldowaniu nie zastępuje wyroku eksmisyjnego ani nakazu opuszczenia mieszkania.

Obowiązek przyczyniania się do utrzymania rodziny

Jeżeli ojciec pozostaje w związku małżeńskim z matką i nie przyczynia się do utrzymania rodziny, mama może rozważyć roszczenie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten nakłada na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny według sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych każdego z nich.

W zależności od sytuacji mama może też rozważyć separację albo rozwód. To nie jest środek służący bezpośrednio eksmisji ojca, ale może mieć znaczenie dla dalszych relacji majątkowych, obowiązków małżeńskich, dziedziczenia i bezpieczeństwa prawnego matki. W sprawach z przemocą domową rozwód lub separacja powinny być analizowane ostrożnie, z uwzględnieniem dowodów i aktualnego bezpieczeństwa domowników.

Jakie dowody przygotować do sprawy?

Najczęstszym błędem w sprawach o eksmisję agresywnego domownika jest ogólnikowy opis problemu. Sąd potrzebuje faktów i dowodów. Warto przygotować chronologiczną listę zdarzeń: data, godzina, co zrobił ojciec, kto był świadkiem, czy była Policja, czy ktoś doznał obrażeń, czy doszło do zniszczeń albo gróźb.

Przydatne mogą być: notatki urzędowe z interwencji Policji, dokumentacja medyczna, zdjęcia zniszczeń, korespondencja, nagrania rozmów, zeznania sąsiadów, zeznania członków rodziny, dokumenty z Niebieskiej Karty, informacje o leczeniu odwykowym, dowody ponoszenia kosztów mieszkania przez właściciela oraz dokument potwierdzający własność lokalu.

Jeżeli problem dotyczy także korzystania z mieszkania przez inne osoby, sprzedaży lokalu albo odmowy wyprowadzki przez krewnego, warto analizować sprawę nie tylko pod kątem eksmisji, ale też tytułu prawnego do lokalu, posiadania i ewentualnych zabezpieczeń. Każda z tych sytuacji może wymagać innego pozwu lub wniosku.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie ojca alkoholika, który awanturuje się i zakłóca życie domowników, nie ma jednego uniwersalnego pisma. Trzeba ustalić, czy ojciec ma tytuł prawny do lokalu, czy doszło do przemocy domowej, czy tylko narusza porządek domowy, czy faktycznie mieszka w lokalu oraz jakie są dowody. Najczęściej w grę wchodzą: pozew o eksmisję, wniosek o nakaz opuszczenia mieszkania i zakazy ochronne, zawiadomienie o przestępstwie, procedura Niebieskie Karty oraz ewentualnie wniosek o wymeldowanie.

Właściciel mieszkania ma narzędzia prawne, ale powinien działać przez sąd, Policję, prokuraturę lub organ gminy, a nie samowolnie. Szczególnie ważne jest zabezpieczenie dowodów i sprawdzenie aktu notarialnego darowizny, bo zastrzeżona służebność, dożywocie albo inne prawo do lokalu może istotnie zmienić strategię działania.

Źródła

• Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 13 i art. 14 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 11a i art. 11aa – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 207 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 896–900 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, w szczególności art. 33 i art. 35 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 27 – tekst jednolity w ISAP.