Darowizna gospodarstwa rolnego niepełnoletniemu dziecku

Czy można przepisać gospodarstwo rolne na niepełnoletnie dziecko?

Tak. Prawo nie zakazuje, aby właścicielem gospodarstwa rolnego było dziecko, nawet kilkuletnie. Małoletni ma zdolność prawną od urodzenia, a więc może nabywać prawa, w tym własność nieruchomości. Nie ma jednak pełnej zdolności do czynności prawnych, dlatego nie działa samodzielnie przy zawarciu umowy.

Darowizna gospodarstwa rolnego obejmującego nieruchomość musi zostać dokonana w formie aktu notarialnego. Wynika to zarówno z przepisów o przeniesieniu własności nieruchomości, jak i z przepisów o darowiźnie. Notariusz powinien też zweryfikować księgę wieczystą, wypisy z ewidencji gruntów, przeznaczenie działek i ewentualne ograniczenia wynikające z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Jeżeli dziecko jest synem darczyńcy w sensie prawnym, czyli ojcostwo zostało ustalone, jest osobą bliską darczyńcy. Ma to znaczenie dla obrotu ziemią rolną, ponieważ przepisy o nabywaniu nieruchomości rolnych przewidują istotne wyjątki dla osób bliskich. Jeżeli ojcostwo nie jest prawnie ustalone, trzeba najpierw wyjaśnić ten stan, bo sama więź biologiczna lub faktyczna może nie wystarczyć do zastosowania przepisów właściwych dla darowizny na rzecz dziecka.

Kto reprezentuje dziecko u notariusza?

Zasadą jest, że dziecko pozostające pod władzą rodzicielską reprezentują rodzice. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy, chyba że chodzi o istotną sprawę dziecka wymagającą wspólnego rozstrzygnięcia przez rodziców.

Przy umowie między dzieckiem a jednym z rodziców pojawia się jednak dodatkowa zasada z art. 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzic co do zasady nie może reprezentować dziecka przy czynności prawnej między dzieckiem a tym rodzicem, ale wyjątek dotyczy czynności polegającej na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka. Czysta darowizna gospodarstwa, która nie nakłada na dziecko ciężarów i nie służy zabezpieczeniu interesów darczyńcy, może więc zostać potraktowana inaczej niż umowa z dodatkowymi obciążeniami.

Jeżeli darowizna ma zawierać służebność, polecenie, przejęcie zobowiązań, zgodę na hipotekę, zabezpieczenie kredytu albo inne elementy, które nie są wyłącznie korzyścią dla dziecka, notariusz może wymagać dodatkowych rozstrzygnięć. W skrajnych przypadkach konieczne będzie ustanowienie reprezentanta dziecka przez sąd opiekuńczy oraz uzyskanie zgody sądu na konkretną czynność.

Zarząd majątkiem dziecka po darowiźnie

Po dokonaniu darowizny gospodarstwo staje się majątkiem dziecka. Rodzice nie stają się jego właścicielami. Mogą jedynie zarządzać majątkiem dziecka w granicach przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Zgodnie z art. 101 K.r.o. rodzice mają obowiązek sprawować zarząd majątkiem dziecka z należytą starannością. Oznacza to, że powinni podejmować decyzje zgodne z interesem dziecka, a nie z własną wygodą lub potrzebami finansowymi. W praktyce zwykły zarząd może obejmować bieżące utrzymanie gospodarstwa, opłacanie podatków, zawieranie typowych umów eksploatacyjnych, ubezpieczenie majątku czy wykonywanie niezbędnych napraw.

Inaczej należy oceniać czynności przekraczające zwykły zarząd. Sprzedaż gospodarstwa lub jego części, ustanowienie hipoteki, długoterminowa dzierżawa, zniesienie współwłasności, podział majątku, przyjęcie zobowiązań obciążających dziecko albo oddanie nieruchomości do korzystania osobie trzeciej mogą wymagać zgody sądu opiekuńczego. Sąd bada wtedy przede wszystkim dobro dziecka i ekonomiczny sens czynności.

Czy darczyńca może wskazać zarządcę gospodarstwa?

Tak. Art. 102 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala zastrzec w umowie darowizny, że przedmioty przypadające dziecku z tytułu darowizny nie będą objęte zarządem rodziców. Darczyńca może jednocześnie wyznaczyć zarządcę, na przykład zaufanego członka rodziny lub osobę faktycznie prowadzącą gospodarstwo.

Takie rozwiązanie bywa przydatne, gdy rodzice dziecka są skonfliktowani, nie mają doświadczenia w prowadzeniu gospodarstwa albo darczyńca chce uniknąć sytuacji, w której drugi rodzic będzie decydował o rolnym majątku dziecka. Zapis w akcie notarialnym powinien być jednak precyzyjny: trzeba wskazać osobę zarządcy, zakres zarządu i sposób rozliczania dochodów z gospodarstwa.

Wyznaczenie zarządcy nie oznacza pełnej swobody w dysponowaniu gospodarstwem. Zarządca, podobnie jak rodzice, nie powinien dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd bez zezwolenia sądu opiekuńczego. Jeżeli darczyńca nie wyznaczy zarządcy, a wyłączy zarząd rodziców, zarząd będzie sprawował kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.

Gospodarstwo rolne a ograniczenia KOWR

W starszych opracowaniach można spotkać odwołania do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa albo do Agencji Nieruchomości Rolnych. Obecnie właściwą instytucją w zakresie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego jest Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, czyli KOWR.

Przy darowiźnie gospodarstwa rolnego trzeba sprawdzić, czy przekazywane działki są nieruchomościami rolnymi w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Jeżeli tak, zasadą jest, że nabywcą nieruchomości rolnej może być rolnik indywidualny, ale ustawa przewiduje wyjątek dla osoby bliskiej zbywcy. Syn darczyńcy jest zstępnym, a więc osobą bliską. Z tego powodu darowizna na rzecz dziecka zwykle nie wymaga spełnienia przez dziecko statusu rolnika indywidualnego.

Ustawa przewiduje też prawo nabycia nieruchomości rolnej przez KOWR przy umowach innych niż sprzedaż, ale uprawnienie to nie przysługuje między innymi wtedy, gdy nabycie następuje przez osobę bliską zbywcy. Mimo to notariusz powinien każdorazowo sprawdzić stan nieruchomości, powierzchnię użytków rolnych, przeznaczenie w planie miejscowym oraz ewentualne inne podstawy wyłączenia albo zastosowania ustawy.

Po nabyciu nieruchomości rolnej mogą pojawić się również ograniczenia dotyczące prowadzenia gospodarstwa, zbycia nieruchomości lub oddania jej w posiadanie innym osobom. Dlatego planując późniejszą dzierżawę, użyczenie, sprzedaż, podział albo wniesienie gospodarstwa jako zabezpieczenia, warto ocenić sprawę nie tylko według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, lecz także według ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Czy można zabezpieczyć kredyt rodzica gospodarstwem dziecka?

To najbardziej ryzykowny element opisanej sytuacji. Jeżeli gospodarstwo ma być własnością dziecka, to ustanowienie hipoteki na tej nieruchomości albo zastawu na istotnych składnikach gospodarstwa w celu zabezpieczenia kredytu rodzica co do zasady przekracza zwykły zarząd majątkiem dziecka. Taka czynność wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego.

Sąd nie udziela zgody automatycznie. Bada, czy zabezpieczenie leży w interesie dziecka. Jeżeli kredyt służy wyłącznie potrzebom rodzica, a gospodarstwo dziecka miałoby ponosić ryzyko egzekucji, sąd może odmówić zgody. Inaczej mogą być oceniane sytuacje, w których kredyt jest bezpośrednio związany z utrzymaniem albo rozwojem gospodarstwa należącego do dziecka, a ryzyko i korzyści są dla dziecka racjonalnie uzasadnione.

Nie wystarczy wpisać w akcie darowizny, że darczyńca zastrzega sobie możliwość obciążenia gospodarstwa dziecka na zabezpieczenie własnego kredytu. Taki zapis nie może zastąpić zgody sądu opiekuńczego wymaganej dla czynności przekraczającej zwykły zarząd. Jeżeli czynność zostałaby dokonana bez wymaganej zgody, może być kwestionowana jako sprzeczna z przepisami chroniącymi majątek małoletniego.

Podatek od darowizny gospodarstwa dziecku

Darowizna od rodzica na rzecz dziecka korzysta co do zasady ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn przewidzianego dla najbliższej rodziny. Dziecko jako zstępny należy do kręgu osób objętych tym zwolnieniem. Przy darowiźnie nieruchomości dokonanej w formie aktu notarialnego obowiązek zgłoszenia nabycia na formularzu SD-Z2 zasadniczo nie występuje, ponieważ nabycie następuje w akcie notarialnym.

Nie oznacza to, że darowizna jest całkowicie bezkosztowa. Trzeba uwzględnić taksę notarialną, opłaty sądowe za wpis do księgi wieczystej, ewentualne koszty wypisów, dokumentów geodezyjnych oraz opłat związanych z ustanowieniem służebności, hipoteki albo innymi dodatkowymi postanowieniami aktu.

FAQ

Podsumowanie

Przepisanie gospodarstwa rolnego na niepełnoletnie dziecko jest dopuszczalne, ale wymaga starannego przygotowania aktu notarialnego i oceny skutków rodzinnych, rolnych oraz podatkowych. Najbezpieczniejsza jest prosta darowizna, która stanowi wyłącznie korzyść dla dziecka. Im więcej w akcie obciążeń, poleceń, zabezpieczeń kredytu albo postanowień dotyczących zarządu, tym większe ryzyko konieczności uzyskania zgody sądu lub ustanowienia reprezentanta dziecka.

Po darowiźnie gospodarstwo należy do dziecka. Rodzice albo wskazany zarządca mają obowiązek działać z należytą starannością i w interesie małoletniego. Nie mogą traktować gospodarstwa dziecka jako zabezpieczenia własnych zobowiązań bez kontroli sądu opiekuńczego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 98, art. 101 i art. 102 — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności art. 8, art. 12, art. 158 i art. 890 — tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071.
3. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, w szczególności art. 2, art. 2a, art. 2b i art. 4 — tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1653.
4. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a, art. 6 i art. 9 — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 478.
5. Informacja Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa o praktycznym stosowaniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego — KOWR, gov.pl.