Stolarz nie dotrzymał terminu wykonania usługi, co zrobić?

W opisanej sytuacji pan Tomasz zawarł ze stolarzem prowadzącym działalność gospodarczą umowę na wykonanie usługi stolarskiej i wpłacił zaliczkę na zakup materiałów. Termin wykonania minął, prace nie zostały ukończone, a wykonawca unika kontaktu. W takiej sprawie trzeba działać przede wszystkim cywilnie: złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, zażądać zwrotu pieniędzy i przygotować się do ewentualnego pozwu o zapłatę.

Podobne zasady mają znaczenie także poza usługami stolarskimi. Szerszy wariant problemu omawiamy w materiale o niedotrzymaniu terminu wykonania usługi i roszczeniach klienta wobec wykonawcy.

Równolegle można rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oszustwa, ale tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują na coś więcej niż zwykłe opóźnienie. Policja i prokuratura będą badały przede wszystkim zamiar wykonawcy w chwili zawierania umowy oraz to, czy klient został wprowadzony w błąd.

Jaka to umowa: usługa stolarska, meble na wymiar, zaliczka

Umowa ze stolarzem na wykonanie mebli, zabudowy, schodów, drzwi albo innego oznaczonego rezultatu najczęściej jest umową o dzieło w rozumieniu art. 627 Kodeksu cywilnego. Przyjmujący zamówienie zobowiązuje się wtedy do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Nie sama nazwa umowy jest jednak decydująca. Jeżeli dokument zawiera elementy sprzedaży, montażu, dostawy materiałów i usługi, trzeba ocenić, jaki był główny cel umowy. Dla klienta najważniejsze jest to, aby ustalić: co dokładnie miało być wykonane, w jakim terminie, za jaką cenę, ile zapłacono zaliczki i czy wykonawca w ogóle rozpoczął prace.

Warto też odróżnić zaliczkę od zadatku. Zaliczka co do zasady podlega rozliczeniu i zwrotowi po odstąpieniu od umowy albo po jej niewykonaniu. Zadatek działa inaczej, bo może rodzić skutki z art. 394 Kodeksu cywilnego. Jeżeli strony w umowie użyły wyłącznie słowa "zaliczka", nie należy automatycznie traktować tej kwoty jak zadatku.

Kiedy można odstąpić od umowy ze stolarzem?

Podstawowym przepisem jest art. 635 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim, jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczania dodatkowego terminu odstąpić od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.

W praktyce przepis ten ma znaczenie również wtedy, gdy termin wykonania już minął, a dzieło nadal nie zostało oddane. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza odstąpienie na podstawie art. 635 Kodeksu cywilnego także po upływie terminu wykonania dzieła, jeżeli opóźnienie jest tego rodzaju, że cel umowy nie został osiągnięty. Trzeba jednak uważać na sytuacje, w których opóźnienie wynikało z braku współdziałania zamawiającego, np. klient nie przekazał uzgodnionych wymiarów, nie udostępnił lokalu albo zmieniał projekt w trakcie prac.

Odstąpienie od umowy powinno być złożone w sposób, który da się później udowodnić. Najbezpieczniej wysłać pismo listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a dodatkowo przesłać jego skan e-mailem lub wiadomością SMS. W piśmie należy jasno wskazać umowę, termin wykonania, kwotę zaliczki, podstawę odstąpienia oraz żądanie zwrotu pieniędzy.

Zwrot zaliczki po odstąpieniu od umowy

Skutki odstąpienia od umowy wzajemnej określa art. 494 Kodeksu cywilnego. Strona, która odstępuje od umowy, powinna zwrócić drugiej stronie to, co od niej otrzymała, a jednocześnie może żądać zwrotu własnego świadczenia oraz naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. W przypadku konsumenta zwrot świadczenia powinien nastąpić niezwłocznie.

Pan Tomasz powinien więc wysłać do stolarza pismo zatytułowane na przykład "Oświadczenie o odstąpieniu od umowy wraz z wezwaniem do zapłaty". W piśmie warto wskazać konkretny termin zapłaty, np. 7 dni od otrzymania wezwania, numer rachunku bankowego oraz informację, że po bezskutecznym upływie terminu sprawa zostanie skierowana na drogę sądową.

Jeżeli stolarz nie zwróci zaliczki w wyznaczonym terminie, można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego. Odsetki liczy się zasadniczo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin zapłaty wskazany w wezwaniu, chyba że z okoliczności sprawy wynika inny moment wymagalności roszczenia.

Czy można żądać odszkodowania?

Tak, ale samo opóźnienie wykonawcy nie wystarczy do uzyskania dowolnej dodatkowej kwoty. Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego dłużnik powinien naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

W praktyce zamawiający musi wykazać trzy elementy: niewykonanie umowy, konkretną szkodę majątkową oraz normalny związek przyczynowy między zachowaniem wykonawcy a szkodą. Przykładem szkody mogą być udokumentowane koszty pilnego wynajęcia innego wykonawcy, dodatkowy transport, konieczność zakupu materiałów drożej albo inne realne wydatki, które powstały dlatego, że stolarz nie wykonał umowy.

Nie należy wpisywać do wezwania przypadkowych lub zawyżonych kwot. Każdą pozycję odszkodowania trzeba opisać i poprzeć dowodami: fakturami, potwierdzeniami przelewów, korespondencją, zdjęciami, protokołami albo ofertami od innych wykonawców.

Pozew o zapłatę przeciwko wykonawcy

Jeżeli wezwanie do zapłaty nie przyniesie skutku, kolejnym krokiem jest pozew o zapłatę. W pozwie można żądać zwrotu zaliczki, odsetek oraz ewentualnego odszkodowania. Do pozwu trzeba dołączyć dowody: umowę, potwierdzenie przelewu, wezwanie do zapłaty, oświadczenie o odstąpieniu, potwierdzenie nadania pisma i korespondencję z wykonawcą.

Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia albo nakazu zapłaty opatrzonego klauzulą wykonalności można skierować sprawę do komornika. Dlatego jeszcze przed pozwem warto ustalić dane wykonawcy: imię i nazwisko, firmę, adres działalności, NIP, numer rachunku bankowego oraz ewentualne informacje o majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Przy umowie o dzieło trzeba pamiętać o terminach przedawnienia. Art. 646 Kodeksu cywilnego przewiduje dwuletni termin dla roszczeń wynikających z umowy o dzieło, liczony od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane - od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane. W konkretnym przypadku trzeba jednak ocenić, czy dane roszczenie wynika bezpośrednio z umowy o dzieło, czy powstało już po odstąpieniu od umowy.

Czy opóźnienie stolarza to oszustwo?

Nie każde niewykonanie umowy jest przestępstwem. Zasadniczo spór o niewykonaną usługę, zwrot zaliczki i odszkodowanie jest sprawą cywilną. O oszustwie z art. 286 § 1 Kodeksu karnego można mówić wtedy, gdy sprawca w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania.

Najważniejsze jest więc ustalenie, czy wykonawca już w chwili zawierania umowy nie zamierzał jej wykonać albo świadomie wprowadził klienta w błąd, np. co do możliwości zakupu materiałów, terminu realizacji, posiadanych zasobów albo faktycznego prowadzenia działalności. Późniejsze unikanie kontaktu, nieodbieranie telefonów i brak rozliczenia zaliczki mogą być ważnymi poszlakami, ale same w sobie nie przesądzają jeszcze o odpowiedzialności karnej.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć ustnie do protokołu na policji albo pisemnie do prokuratury. W zawiadomieniu należy opisać chronologię zdarzeń, dołączyć umowę, potwierdzenie przelewu, korespondencję, dane wykonawcy oraz wskazać, dlaczego zachowanie stolarza może świadczyć o zamiarze oszustwa.

Co powinno zawierać pismo do stolarza?

Pismo do wykonawcy nie musi być skomplikowane, ale powinno być konkretne. Najlepiej zawrzeć w nim:

• dane zamawiającego i wykonawcy,
• datę i przedmiot umowy,
• ustalony termin wykonania usługi,
• kwotę wpłaconej zaliczki i sposób jej zapłaty,
• informację, że dzieło nie zostało wykonane w terminie,
• oświadczenie o odstąpieniu od umowy,
• żądanie zwrotu zaliczki na wskazany rachunek bankowy,
• termin zapłaty, np. 7 dni od otrzymania pisma,
• zapowiedź dochodzenia odsetek, kosztów i ewentualnego odszkodowania.

Jeżeli klient poniósł dodatkową szkodę, może od razu wskazać jej wysokość i zażądać zapłaty. Bezpieczniej jednak oddzielić kwotę pewną, czyli zwrot zaliczki, od dodatkowych roszczeń odszkodowawczych, które wymagają dokładnego udowodnienia.

A co z prawem konsumenta do odstąpienia w 14 dni?

Jeżeli zamawiający jest konsumentem, a umowę zawarto na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa, trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy ustawy o prawach konsumenta. Co do zasady konsument ma 14 dni na odstąpienie od takiej umowy bez podawania przyczyny. Przy meblach na wymiar i innych rzeczach wykonywanych według indywidualnej specyfikacji często zastosowanie może mieć jednak wyjątek z art. 38 pkt 3 tej ustawy.

Ten wyjątek nie odbiera klientowi prawa do reakcji na niewykonanie umowy. Oznacza jedynie, że nie zawsze można skorzystać z konsumenckiego odstąpienia "bez powodu". Jeżeli stolarz nie wykonuje umowy w terminie, nadal należy analizować uprawnienia z Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 635, art. 494, art. 471 i art. 481.

FAQ

Czy muszę wyznaczyć stolarzowi dodatkowy termin?

Nie zawsze. Przy umowie o dzieło art. 635 Kodeksu cywilnego pozwala odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu, jeżeli opóźnienie jest tak duże, że wykonawca nie zdoła ukończyć dzieła w umówionym czasie. Dla bezpieczeństwa w prostszych sprawach można jednak dodatkowo wezwać wykonawcę do niezwłocznego wykonania lub zwrotu pieniędzy.

Czy SMS albo e-mail wystarczy do odstąpienia od umowy?

Oświadczenie o odstąpieniu może być złożone w sposób, który dostatecznie ujawnia wolę zamawiającego. Ze względów dowodowych najlepiej wysłać pismo listem poleconym, a dodatkowo przesłać je e-mailem lub SMS-em. W sporze najważniejsze będzie wykazanie, że oświadczenie doszło do wykonawcy.

Czy mogę żądać zwrotu całej zaliczki?

Co do zasady tak, jeżeli skutecznie odstąpisz od umowy, a wykonawca nie wykonał dzieła i nie ma podstaw do potrącenia uzasadnionych kosztów. Jeżeli część prac została wykonana albo wykonawca twierdzi, że poniósł koszty materiałów, trzeba ocenić dokumenty, zakres wykonania i postanowienia umowy.

Czy brak kontaktu ze stolarzem oznacza oszustwo?

Nie automatycznie. Oszustwo wymaga zamiaru doprowadzenia klienta do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie w błąd lub wyzyskanie błędu. Brak kontaktu jest istotną poszlaką, ale organy ścigania będą badały także zachowanie wykonawcy przy zawieraniu umowy, jego możliwości wykonania zlecenia i sposób rozporządzenia zaliczką.

Czy mogę zlecić prace innemu wykonawcy i żądać różnicy w cenie?

Możesz próbować dochodzić takiej różnicy jako szkody, jeżeli była normalnym następstwem niewykonania umowy przez pierwszego wykonawcę. Trzeba jednak udowodnić, że dodatkowy koszt był rzeczywisty, konieczny i pozostawał w związku z niewykonaniem umowy.

Jak długo mogę dochodzić roszczeń z umowy o dzieło?

Roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się zasadniczo z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane - od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane. W sprawach po odstąpieniu od umowy warto skonsultować termin przedawnienia indywidualnie, bo charakter konkretnego roszczenia może mieć znaczenie.

Podsumowanie

Jeżeli stolarz nie dotrzymał terminu i unika kontaktu, nie należy poprzestawać na kolejnych telefonach. Najpierw trzeba zebrać dowody, złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy i wezwać wykonawcę do zwrotu zaliczki. Gdy to nie pomoże, pozostaje pozew o zapłatę, a w uzasadnionych przypadkach także zawiadomienie o podejrzeniu oszustwa.

Każda sprawa wymaga oceny umowy, korespondencji, przyczyn opóźnienia i tego, czy klient sam wykonał swoje obowiązki. Dobrze przygotowane pismo i komplet dowodów często decydują o tym, czy uda się szybko odzyskać pieniądze.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 6, art. 60, art. 61, art. 394, art. 471, art. 481, art. 494, art. 627, art. 635 i art. 646.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 286 § 1.
3. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827, w szczególności art. 27 i art. 38 pkt 3.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt IV CSK 182/11.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt III CSK 216/12.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt III CSK 243/12.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt V KK 384/06.
8. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt II AKa 122/13.