Działalność nierejestrowana a sprzedaż paczek niespodzianek

Czym jest działalność nierejestrowana

Działalność nierejestrowana to działalność wykonywana przez osobę fizyczną, jeżeli spełnione są warunki z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Chodzi przede wszystkim o to, aby przychód należny z tej działalności w żadnym miesiącu nie przekroczył 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz aby osoba ta nie wykonywała działalności gospodarczej w okresie ostatnich 60 miesięcy.

To oznacza, że sama forma „bez firmy” nie daje pełnej swobody. Nadal trzeba stosować przepisy podatkowe, konsumenckie, cywilne i – zależnie od towaru – także przepisy dotyczące bezpieczeństwa produktów czy oznakowania.

W przypadku sprzedaży paczek niespodzianek kluczowe jest nie tylko to, czy wolno sprzedawać dany towar, ale też czy da się legalnie zorganizować całą sprzedaż: poprawnie opisać ofertę, rozliczyć podatek, obsłużyć zwroty i reklamacje oraz wykazać pochodzenie rzeczy.

Czy sprzedaż paczek niespodzianek jest w ogóle legalna

Co do zasady przepisy nie zawierają jednego ogólnego zakazu sprzedaży „mystery boxów”. Nie ma też przepisu, który mówiłby, że elektroniki nie wolno sprzedawać w działalności nierejestrowanej wyłącznie z tego powodu, że jest to elektronika.

Problem pojawia się jednak na poziomie szczegółowych obowiązków. Jeżeli sprzedaje Pan konsumentowi paczkę, której zawartości sam Pan nie zna albo nie weryfikuje przed sprzedażą, to powstają bardzo poważne wątpliwości, czy da się spełnić obowiązki informacyjne z art. 12 ust. 1 pkt 1, 3, 4, 5, 8 i 21 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Przed zawarciem umowy na odległość trzeba bowiem podać m.in. główne cechy świadczenia, dane przedsiębiorcy, łączną cenę, sposób spełnienia świadczenia oraz informacje o odpowiedzialności za zgodność towaru z umową.

Jeżeli sprzedawca nie wie, czy w paczce jest zabawka, kabel, kosmetyk, odzież czy urządzenie elektryczne, to nie może rzetelnie opisać najważniejszych cech towaru. Z perspektywy praktycznej jest to podstawowy problem tej sprzedaży.

Największe ryzyko: obowiązki wobec konsumenta

Jeżeli sprzedaż odbywa się przez Internet, zastosowanie mają przepisy o umowach zawieranych na odległość. Konsument ma co do zasady prawo odstąpić od umowy w terminie 14 dni bez podawania przyczyny na podstawie art. 27 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Sam fakt, że kupił „paczkę niespodziankę”, nie wyłącza automatycznie tego prawa.

W praktyce trzeba więc założyć, że klient może odebrać paczkę, poznać zawartość, a następnie skorzystać z odstąpienia od umowy, o ile nie zachodzi jeden z wyjątków z art. 38 ustawy o prawach konsumenta. W typowej sprzedaży takich paczek wyjątek zwykle nie występuje.

Dodatkowo sprzedawca odpowiada za zgodność towaru z umową na zasadach określonych w art. 43a–43g ustawy o prawach konsumenta. Jeżeli w środku znajdzie się towar uszkodzony, niekompletny, niebezpieczny albo niezgodny z opisem oferty, konsument może żądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo – w określonych sytuacjach – odstąpić od umowy.

To właśnie tutaj model sprzedaży „w ciemno” jest szczególnie problematyczny: im mniej konkretny opis oferty, tym większe ryzyko sporu, że klient nie otrzymał tego, czego miał prawo oczekiwać.

VAT i sprzedaż towarów o nieustalonej zawartości

Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną nie jest „poza VAT” tylko dlatego, że nie ma wpisu do CEIDG. Dla potrzeb podatku od towarów i usług podatnikiem jest podmiot wykonujący samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Co do zasady można korzystać ze zwolnienia podmiotowego z VAT, jeżeli wartość sprzedaży nie przekroczy limitu z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie zachodzą wyłączenia ze zwolnienia wskazane w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT oraz w przepisach wykonawczych.

W starszych opracowaniach często spotyka się uproszczenie, że „sprzedaż elektroniki przez Internet zawsze wyklucza zwolnienie z VAT”. Taka teza bywa zbyt ogólna i wymaga ostrożności, bo decydują konkretne kategorie towarów objęte wyłączeniami oraz aktualne brzmienie przepisów. W Pana przypadku problem jest jeszcze inny: jeżeli nie zna Pan zawartości paczki przed sprzedażą, to może Pan nie być w stanie ocenić, czy sprzedaje towar objęty wyłączeniem ze zwolnienia.

W praktyce oznacza to istotne ryzyko podatkowe. Jeżeli w paczkach mogą pojawiać się towary, dla których zwolnienie z VAT nie przysługuje, prowadzenie takiej sprzedaży bez wcześniejszej weryfikacji zawartości jest bardzo niebezpieczne.

Faktury, ewidencja i opis towaru

Jeżeli sprzedaż wymaga udokumentowania fakturą, faktura powinna zawierać nazwę (rodzaj) towaru zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT. Nazwa ta nie może być całkowicie pozorna. Musi pozwalać ustalić, co było przedmiotem sprzedaży.

W zależności od modelu sprzedaży trzeba też pamiętać o obowiązkach ewidencyjnych i kasowych. Zakres obowiązku używania kasy fiskalnej zależy od rodzaju sprzedaży, sposobu zapłaty i aktualnych zwolnień przewidzianych w rozporządzeniu wykonawczym dotyczącym zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących. Tę kwestię zawsze trzeba oceniać na tle konkretnego stanu faktycznego: czy sprzedaż jest wysyłkowa, czy płatność wpływa na rachunek, czy ewidencja pozwala jednoznacznie ustalić nabywcę i przedmiot transakcji.

Opis typu „paczka niespodzianka” może okazać się niewystarczający, jeśli nie pozwala ustalić faktycznie sprzedanego towaru. Podobny kierunek wynikał z orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego jednoznaczności nazwy towaru, w tym z wyroku NSA z 21 grudnia 2016 r., sygn. I FSK 647/15.

Odpowiedzialność za stan i legalność towaru

Nawet jeśli paczki pochodzą z legalnej licytacji, sprzedawca powinien być w stanie wykazać legalne źródło pochodzenia rzeczy. Ma to znaczenie praktyczne przy ewentualnej kontroli podatkowej, sporze z klientem albo w sytuacji, gdy pojawią się wątpliwości co do własności rzeczy.

Jeżeli w paczce znalazłyby się np. przedmioty uszkodzone, niesprawne, niekompletne, wymagające instrukcji lub oznaczeń, albo towary, których obrót podlega ograniczeniom, odpowiedzialność wobec klienta spada na sprzedawcę. Dotyczy to również rzeczy używanych. Wobec konsumenta nie można po prostu przerzucić ryzyka na hasło „kupujesz w ciemno”.

W przypadku elektroniki dochodzi jeszcze ryzyko związane z bezpieczeństwem produktów, kompatybilnością, brakiem ładowarek, baterii, instrukcji czy oznaczeń. Jeżeli sprzedawca nie weryfikuje zawartości, nie jest w stanie rzetelnie ocenić tych kwestii przed sprzedażą.

Czy da się to zrobić bezpieczniej

Tak, ale zwykle wymaga to zmiany modelu. Najbezpieczniejsze rozwiązanie to otwieranie i weryfikowanie każdej paczki przed dalszą odsprzedażą. Wtedy może Pan:

• ustalić, co dokładnie sprzedaje,
• sprawdzić, czy towar nie jest wyłączony ze zwolnienia z VAT,
• opisać realne cechy produktu,
• ocenić stan techniczny i kompletność,
• przygotować prawidłową dokumentację sprzedaży.

Dopiero w takim modelu można rozsądnie ocenić, czy dana sprzedaż nadal mieści się w działalności nierejestrowanej i czy nie wymaga dodatkowych obowiązków podatkowych lub rejestracyjnych.

Wniosek praktyczny

Sprzedaż paczek niespodzianek kupionych jako nieodebrane przesyłki nie jest automatycznie zakazana, ale model polegający na odsprzedaży paczek bez sprawdzenia zawartości jest prawnie bardzo ryzykowny. Największe problemy dotyczą:

• obowiązków informacyjnych wobec konsumenta,
• prawa odstąpienia i reklamacji,
• prawidłowego rozliczenia VAT,
• opisu towaru w dokumentacji,
• odpowiedzialności za bezpieczeństwo i legalność rzeczy.

Dlatego w praktyce nie rekomendowałbym sprzedaży takich paczek „w ciemno” w działalności nierejestrowanej. Znacznie bezpieczniej jest najpierw otworzyć paczki, skatalogować towary i sprzedawać już konkretne produkty.

FAQ

Czy elektronika wyklucza działalność nierejestrowaną?

Nie automatycznie. Działalność nierejestrowana zależy głównie od warunków z art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców. Natomiast sprzedaż niektórych towarów może wywołać dodatkowe obowiązki, zwłaszcza w VAT i w zakresie bezpieczeństwa produktu.

Czy mogę sprzedawać paczki niespodzianki przez Internet?

Teoretycznie tak, ale sprzedaż konsumentom na odległość jest obciążona dużym ryzykiem. Trzeba spełnić obowiązki z ustawy o prawach konsumenta, a przy nieznanej zawartości paczki bywa to bardzo trudne.

Czy klient może zwrócić taką paczkę?

Co do zasady tak, jeśli jest konsumentem i umowa została zawarta na odległość. Termin na odstąpienie wynosi 14 dni zgodnie z art. 27 ustawy o prawach konsumenta, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek z art. 38 tej ustawy.

Czy wystarczy wpisać na fakturze „paczka niespodzianka”?

To ryzykowne. Faktura powinna zawierać nazwę towaru zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT. Opis musi pozwalać ustalić, co było przedmiotem sprzedaży.

Czy trzeba otwierać paczki przed sprzedażą?

Przepisy nie nakazują tego wprost w każdym przypadku, ale z praktycznego punktu widzenia jest to najbezpieczniejsze rozwiązanie. Bez weryfikacji zawartości trudno prawidłowo opisać towar, ocenić ryzyka VAT i odpowiadać za jego stan.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – ISAP.

2. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – ISAP.

3. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – ISAP.

4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2016 r., I FSK 647/15.