Status rolnika w KRUS a faktyczne prowadzenie działalności rolniczej

Podstawy prawne

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 197), ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega każda osoba, która:

• ukończyła 18 lat,

• osobiście prowadzi działalność rolniczą na terytorium RP,

• posiada gospodarstwo rolne obejmujące co najmniej 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych.

Art. 6 pkt 3 tej ustawy definiuje działalność rolniczą jako działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej.

Obowiązek faktycznego prowadzenia działalności rolniczej

Sam fakt posiadania gruntu o powierzchni 1 ha przeliczeniowego nie wystarcza do uzyskania statusu rolnika w rozumieniu ustawy. Konieczne jest rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej – uprawa roli, hodowla zwierząt lub inna produkcja. Posiadanie kilku kur nie stanowi działalności rolniczej w rozumieniu przepisów.

Orzecznictwo sądowe

Sądy wielokrotnie potwierdzały, że formalne posiadanie ziemi to za mało, aby uzyskać ochronę ubezpieczeniową w KRUS:

• Wyrok SA w Lublinie z 28 czerwca 2019 r., sygn. III AUa 843/18 – konieczne jest osobiste i stałe prowadzenie działalności rolniczej, a nie jedynie okazjonalne wizyty w gospodarstwie.

• Wyrok SA w Białymstoku z 9 listopada 2023 r., sygn. III AUa 35/23 – kluczowe znaczenie ma faktyczne prowadzenie działalności rolniczej.

• Wyrok SN z 5 września 2018 r., sygn. I UK 226/17 – prowadzenie gospodarstwa musi oznaczać istotny udział w działalności rolniczej.

• Wyrok SO w Łodzi z 4 maja 2023 r., sygn. VIII U 2478/22 – brak dowodów na faktyczne prowadzenie działalności skutkuje odmową ubezpieczenia.

• Wyrok SO w Tarnowie z 23 grudnia 2015 r., sygn. IV U 470/15 – ubezpieczenie społeczne rolników przysługuje tylko tym, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą.

Możliwe konsekwencje

Jeżeli KRUS stwierdzi, że nie spełniam warunków do ubezpieczenia, może wydać decyzję o wyłączeniu mnie z systemu (art. 36 ustawy o u.s.r.). Wówczas istnieje ryzyko żądania zwrotu świadczeń wypłaconych w trakcie objęcia ubezpieczeniem, jako nienależnie pobranych.

Środki obrony

W przypadku negatywnej decyzji mogę odwołać się do sądu rejonowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Kluczowe znaczenie będzie miało wykazanie, że faktycznie prowadzę choćby minimalną działalność rolniczą, np. poprzez:

• dokumenty zakupu paszy,

• sprzedaż drobiu,

• prace przygotowawcze na polu,

• przeznaczenie gruntu na łąki lub paszę zieloną.

Zasada in dubio pro operario (wątpliwości rozstrzyga się na korzyść ubezpieczonego) daje pewną szansę na obronę, jeśli przedstawię dowody faktycznej aktywności rolniczej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
2. Wyrok SA w Lublinie z 28 czerwca 2019 r., sygn. III AUa 843/18
3. Wyrok SA w Białymstoku z 9 listopada 2023 r., sygn. III AUa 35/23
4. Wyrok SN z 5 września 2018 r., sygn. I UK 226/17
5. Wyrok SO w Łodzi z 4 maja 2023 r., sygn. VIII U 2478/22
6. Wyrok SO w Tarnowie z 23 grudnia 2015 r., sygn. IV U 470/15