Samochód rajdowy i ubezpieczenie OC

Samochód rajdowy a obowiązkowe OC

Jeżeli samochód jest pojazdem mechanicznym podlegającym obowiązkowi ubezpieczenia, jego posiadacz ma obowiązek zawrzeć umowę OC na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Przepis ten nie różnicuje pojazdów na zwykłe i rajdowe. Kluczowe jest to, czy pojazd podlega obowiązkowi ubezpieczenia oraz czy szkoda powstała w związku z jego ruchem.

Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz albo kierujący pojazdem są obowiązani do odszkodowania za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia albo utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Art. 35 tej ustawy wskazuje natomiast, że OC obejmuje odpowiedzialność cywilną każdej osoby, która kierując pojazdem w okresie trwania ochrony, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu.

Odpowiedzialność cywilna posiadacza pojazdu wynika zasadniczo z art. 436 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny w związku z art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego. Jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Oznacza to, że posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody odpowiada za szkodę wyrządzoną przez ruch pojazdu, chyba że wykaże jedną z przesłanek egzoneracyjnych: siłę wyższą, wyłączną winę poszkodowanego albo wyłączną winę osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji art. 436 § 2 Kodeksu cywilnego odsyła do zasad ogólnych, czyli w praktyce najczęściej do odpowiedzialności na zasadzie winy z art. 415 Kodeksu cywilnego. Ten sam przepis dotyczy szkód wyrządzonych osobom przewożonym z grzeczności.

Czy ubezpieczyciel może wyłączyć rajdy z obowiązkowego OC?

W obowiązkowym OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zakład ubezpieczeń nie ma takiej swobody jak przy ubezpieczeniach dobrowolnych. Zakres ochrony wynika z ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Art. 5 ust. 2 tej ustawy stanowi, że zakład ubezpieczeń posiadający zezwolenie na wykonywanie działalności w grupach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, jeżeli w ramach swojej działalności zawiera takie umowy.

Ubezpieczyciel może ustalać taryfy i wysokość składek. Wynika to z art. 8 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Może więc oceniać ryzyko, historię szkód, sposób używania pojazdu i inne kryteria taryfowe. Nie oznacza to jednak, że może wprowadzić do obowiązkowego OC własne wyłączenie typu: brak ochrony podczas rajdów. Takie postanowienie byłoby sprzeczne z ustawowym charakterem OC.

Jeżeli przy zawieraniu umowy ubezpieczyciel wyraźnie pyta o sposób używania pojazdu, należy odpowiadać zgodnie z prawdą. Jeżeli ubezpieczający nie poda znanych sobie okoliczności, o które zakład ubezpieczeń pytał przed zawarciem umowy, znaczenie może mieć art. 8a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Przepis ten pozwala zakładowi ubezpieczeń żądać odpowiedniej zmiany wysokości składki, jeżeli ujawnione okoliczności wpływają na ocenę ryzyka. Nie jest to jednak podstawa do odmowy wypłaty odszkodowania poszkodowanemu z obowiązkowego OC.

Kiedy OC działa przy rajdzie, wyścigu albo treningu?

Obowiązkowe OC może obejmować szkodę powstałą podczas rajdu, wyścigu, treningu lub jazdy sportowej, jeżeli spełnione są ustawowe warunki odpowiedzialności: szkoda powstała w związku z ruchem pojazdu, posiadacz albo kierujący ponoszą odpowiedzialność cywilną za tę szkodę, a nie zachodzi wyłączenie z art. 38 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Każdorazowo trzeba jednak ocenić konkretny stan faktyczny: miejsce zdarzenia, status imprezy, regulamin, sposób użycia pojazdu, krąg poszkodowanych i to, czy zdarzenie mieściło się w pojęciu ruchu pojazdu.

Art. 34 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych rozszerza pojęcie szkody powstałej w związku z ruchem pojazdu. Za taką szkodę uważa się również szkodę powstałą przy wsiadaniu do pojazdu i wysiadaniu z niego, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu oraz podczas zatrzymania, postoju lub garażowania.

Jeżeli rajd, wyścig albo inna impreza odbywa się na drodze publicznej, zastosowanie mają również przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z art. 65 ust. 1 tej ustawy zawody sportowe, rajdy, wyścigi i inne imprezy, które powodują utrudnienia w ruchu albo wymagają korzystania z drogi w sposób szczególny, mogą odbywać się pod warunkiem zapewnienia bezpieczeństwa i porządku oraz uzyskania zezwolenia na ich przeprowadzenie. Obowiązki organizatora wynikają w szczególności z art. 65a Prawa o ruchu drogowym, a procedura zezwolenia z art. 65b i nast. tej ustawy.

Nielegalne zorganizowanie imprezy albo udział w nielegalnym wyścigu nie powoduje automatycznie, że poszkodowany traci ochronę z OC. Może jednak mieć znaczenie dla odpowiedzialności cywilnej, karnej, wykroczeniowej oraz dla oceny, czy po wypłacie odszkodowania zakład ubezpieczeń ma podstawy do regresu z art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń

Wyłączenia odpowiedzialności w obowiązkowym OC są ustawowe. Najważniejszy jest art. 38 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Zgodnie z tym przepisem zakład ubezpieczeń nie odpowiada między innymi za szkody polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego, a także za szkody w przewożonych za opłatą ładunkach, przesyłkach lub bagażu, chyba że odpowiedzialność ponosi posiadacz innego pojazdu niż pojazd przewożący te przedmioty.

Art. 38 ust. 1 ustawy wyłącza również odpowiedzialność za szkody polegające na utracie gotówki, biżuterii, papierów wartościowych, dokumentów oraz zbiorów filatelistycznych, numizmatycznych i podobnych, a także za szkody polegające na zanieczyszczeniu lub skażeniu środowiska. Jeżeli konkretna szkoda nie mieści się w tych ustawowych wyłączeniach i istnieje odpowiedzialność cywilna posiadacza albo kierującego, ubezpieczyciel powinien co do zasady wypłacić świadczenie poszkodowanemu.

W praktyce trzeba odróżnić szkodę osoby trzeciej od szkody w samym samochodzie rajdowym. Obowiązkowe OC nie służy naprawie własnego pojazdu sprawcy. Uszkodzenie samochodu uczestnika rajdu może być objęte autocasco, ale tylko wtedy, gdy umowa AC i OWU nie wyłączają ryzyka jazdy sportowej.

Regres ubezpieczeniowy po szkodzie w rajdzie

To, że zakład ubezpieczeń wypłaci odszkodowanie poszkodowanemu, nie zawsze oznacza definitywny koniec sprawy dla kierowcy. Art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych przyznaje zakładowi ubezpieczeń prawo dochodzenia od kierującego zwrotu wypłaconego odszkodowania w ściśle określonych przypadkach.

Zgodnie z art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych regres wobec kierującego może wystąpić, jeżeli kierujący wyrządził szkodę umyślnie, był w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości, był pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych, wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa, nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym, chyba że zachodziły ustawowe wyjątki, albo zbiegł z miejsca zdarzenia.

Samo uczestnictwo w rajdzie nie jest wymienione w art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych jako samodzielna podstawa regresu. Jeżeli więc kierowca miał uprawnienia, nie był pod wpływem alkoholu ani środków odurzających, nie uciekł z miejsca zdarzenia i nie wyrządził szkody umyślnie, ubezpieczyciel nie powinien żądać od niego zwrotu wypłaconego odszkodowania tylko dlatego, że zdarzenie nastąpiło podczas rajdu.

OC, AC i NNW - najważniejsze różnice

Najczęstsze nieporozumienie polega na mieszaniu obowiązkowego OC z autocasco i NNW. W przypadku pojazdu używanego sportowo różnice są kluczowe.

Podstawą dobrowolnych ubezpieczeń, takich jak AC lub NNW, jest art. 805 § 1 Kodeksu cywilnego. Treść umowy i OWU mają tu dużo większe znaczenie niż przy obowiązkowym OC. Zgodnie z art. 384 § 1 Kodeksu cywilnego ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Dlatego przed startem w rajdzie trzeba sprawdzić definicje, wyłączenia i obowiązki zgłoszeniowe w OWU.

Co zrobić przed startem w rajdzie?

Przed udziałem w rajdzie warto wykonać kilka praktycznych czynności. Po pierwsze, upewnić się, że pojazd ma ważne obowiązkowe OC. Brak OC może skutkować opłatą nakładaną przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny na podstawie art. 88 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, a w razie szkody - roszczeniem zwrotnym UFG na podstawie art. 110 ust. 1 tej ustawy.

Po drugie, trzeba sprawdzić regulamin imprezy oraz dokumenty organizatora. Jeżeli impreza odbywa się na drodze publicznej lub wymaga korzystania z drogi w sposób szczególny, znaczenie mają art. 65-65i Prawa o ruchu drogowym. W praktyce organizatorzy często posiadają własne ubezpieczenie OC imprezy, ale taka polisa nie zastępuje automatycznie obowiązkowego OC pojazdu.

Po trzecie, przy AC i NNW należy sprawdzić OWU. Jeżeli planowane są rajdy, jazdy treningowe, próby sportowe, wyścigi lub jazdy na zamkniętym torze, trzeba szukać w OWU takich pojęć jak sport motorowy, udział w zawodach, jazda wyczynowa, próby prędkościowe, treningi, tor wyścigowy, impreza sportowa oraz rozszerzenie ochrony.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te same przepisy mogą działać różnie w zależności od szczegółów zdarzenia.

FAQ

Czy obowiązkowe OC obejmuje rajdy samochodowe?

Co do zasady tak, jeżeli szkoda powstała w związku z ruchem pojazdu i istnieje odpowiedzialność cywilna posiadacza albo kierującego. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych nie zawiera ogólnego wyłączenia odpowiedzialności tylko z powodu udziału pojazdu w rajdzie.

Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty, bo na polisie nie zaznaczono opcji rajdy?

W obowiązkowym OC taka opcja nie może ograniczać ustawowego zakresu ochrony poszkodowanego. Jeżeli ubezpieczyciel pytał o sposób używania pojazdu, a informacja była nieprawdziwa lub niepełna, może mieć znaczenie art. 8a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, czyli ewentualna korekta składki, ale nie dowolna odmowa wypłaty z OC osobie poszkodowanej.

Kiedy ubezpieczyciel może żądać zwrotu odszkodowania od kierowcy?

Podstawy regresu określa art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Chodzi między innymi o umyślne wyrządzenie szkody, alkohol, środki odurzające, brak wymaganych uprawnień, wejście w posiadanie pojazdu wskutek przestępstwa albo zbiegnięcie z miejsca zdarzenia.

Czy OC naprawi mój samochód rajdowy po wypadku?

Nie, obowiązkowe OC chroni przed roszczeniami osób trzecich. Naprawa własnego samochodu sprawcy może być objęta autocasco, ale tylko w granicach umowy i OWU. Przy pojazdach używanych sportowo wyłączenia w AC są bardzo częste.

Czy organizator rajdu musi mieć własne ubezpieczenie?

Przepisy Prawa o ruchu drogowym nakładają na organizatora imprezy obowiązki związane z bezpieczeństwem i uzyskaniem zezwolenia, jeżeli impreza odbywa się na drodze w sposób szczególny. W praktyce organizatorzy często wykupują OC organizatora, ale zakres takiej polisy trzeba sprawdzić w dokumentach imprezy. Nie zastępuje ona automatycznie obowiązkowego OC pojazdu.

Źródła

• Art. 5 ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 8a, art. 23 ust. 1, art. 34, art. 35, art. 38, art. 43, art. 88 i art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
• Art. 415, art. 435 § 1, art. 436 § 1 i § 2, art. 805 § 1 oraz art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 65-65i ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.