Podatek od darowizny dla cudzoziemca mieszkającego w Polsce

Kiedy darowizna dla cudzoziemca podlega podatkowi w Polsce?

Podatek od spadków i darowizn obejmuje nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Polski lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Polski. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli więc pieniądze zostały przekazane w Polsce, polska ustawa podatkowa może mieć zastosowanie niezależnie od obywatelstwa darczyńcy.

Osobna zasada dotyczy rzeczy znajdujących się za granicą oraz praw majątkowych wykonywanych za granicą. Zgodnie z art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn takie nabycie podlega podatkowi w Polsce, jeżeli w chwili zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W praktyce oznacza to, że osoba, która nie miała jeszcze obywatelstwa polskiego, ale miała w Polsce miejsce stałego pobytu, może być objęta polskim podatkiem od darowizny. Zezwolenie na pobyt stały lub karta pobytu stałego nie są wprost definicją podatkową, ale mogą być istotnym dowodem, że centrum życiowe i stały pobyt znajdowały się w Polsce. W podobnych sprawach warto odróżnić status pobytowy od faktycznego miejsca stałego pobytu.

Podwójne obywatelstwo a podatek od darowizny

Jeżeli obdarowany ma obywatelstwo polskie i jednocześnie obywatelstwo innego państwa, dla polskich obowiązków podatkowych znaczenie ma obywatelstwo polskie. Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim stanowi, że obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie. Z kolei art. 3 ust. 2 tej ustawy przewiduje, że obywatel polski nie może wobec władz Rzeczypospolitej Polskiej powoływać się ze skutkiem prawnym na posiadane równocześnie obywatelstwo innego państwa.

W konsekwencji darowizna otrzymana po uzyskaniu obywatelstwa polskiego może podlegać podatkowi w Polsce również wtedy, gdy pieniądze przekazano poza Polską, np. na Ukrainie. Podstawą jest art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli interesuje Cię szerszy kontekst takich sytuacji, zobacz również omówienie: cudzoziemiec a darowizna w PL.

Darowizna od ojca a grupa podatkowa i zwolnienie

Ojciec należy do I grupy podatkowej jako wstępny. Wynika to z art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jednocześnie ojciec należy do tak zwanej grupy zerowej, czyli kręgu osób wymienionych w art. 4a ust. 1 tej ustawy. Do tej grupy należą: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha.

Art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn daje pełne zwolnienie z podatku, ale pod warunkiem zgłoszenia nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy zwykłej darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowę zawarto bez tej formy, z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Tak wynika z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Dla darowizny pieniężnej obowiązuje dodatkowy warunek. Art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga, aby otrzymanie środków było udokumentowane dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego inny rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym. Z tego powodu bezpieczną formą jest przelew od darczyńcy na rachunek obdarowanego lub przekaz pocztowy.

Gotówka przekazana do ręki a zwolnienie z podatku

Największe ryzyko w opisanej sprawie dotyczy gotówkowej formy przekazania pieniędzy. Sam fakt, że obdarowany po otrzymaniu gotówki wpłacił ją na własne konto, zwykle nie jest traktowany jako udokumentowanie darowizny w sposób wymagany przez art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis wymaga dowodu przekazania pieniędzy na rachunek obdarowanego albo przekazem pocztowym, a nie dowodu późniejszej wpłaty gotówki przez obdarowanego.

Inaczej może być oceniana sytuacja, w której to darczyńca wpłaci gotówkę bezpośrednio na rachunek obdarowanego i z dokumentu bankowego wynika, kto wpłacił środki oraz z jakiego tytułu. Każdy taki przypadek wymaga jednak analizy dokumentów, zwłaszcza dowodu wpłaty, tytułu operacji i danych wpłacającego.

W przypadku darowizn zagranicznych szczególnie ważny jest obowiązek udokumentowania darowizny przelewem bankowym lub równoważnym dowodem przekazania środków. Brak takiego dokumentu może spowodować utratę pełnego zwolnienia, nawet gdy darczyńcą jest najbliższy członek rodziny.

Co zrobić po przekroczeniu terminu 6 miesięcy?

Jeżeli nie złożono zgłoszenia SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn co do zasady przepada. Wtedy darowiznę należy rozliczyć na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej.

Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatnik jest obowiązany złożyć zeznanie podatkowe SD-3 w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli termin minął, praktycznym rozwiązaniem jest złożenie zaległego SD-3 wraz z wyjaśnieniem. Jeżeli istnieje ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej, należy rozważyć czynny żal na podstawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, zanim organ podatkowy będzie miał udokumentowaną wiadomość o naruszeniu.

Podatek od darowizny wykazanej w SD-3 nie jest wpłacany samodzielnie od razu jak w podatku dochodowym. Naczelnik urzędu skarbowego wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku. Dopiero od doręczenia tej decyzji biegnie termin zapłaty podatku, co wynika z art. 21 § 1 pkt 2 oraz art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Jeżeli podatek z decyzji nie zostanie zapłacony w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, powstanie zaległość podatkowa i mogą być naliczane odsetki.

Aktualne kwoty wolne i stawki podatku w I grupie podatkowej

Dla darowizn od ojca, jeżeli nie przysługuje zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, stosuje się zasady dla I grupy podatkowej. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy opodatkowaniu podlega nabycie od jednej osoby własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł. Przy ustalaniu limitu sumuje się wartość rzeczy i praw nabytych od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok, co wynika z art. 9 ust. 2 ustawy.

Stawki podatku dla I grupy podatkowej określa art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn:

Kwoty darowizn w walucie obcej należy przeliczyć na złote. Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, ustalana według zasad z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce przy darowiźnie walutowej trzeba przyjąć prawidłowy kurs i wykazać wartość w złotych w zeznaniu SD-3; przy większych kwotach warto zachować wydruk kursu NBP i dokumenty bankowe.

Czy zwrot pieniędzy rodzicom usuwa obowiązek podatkowy?

Późniejszy zwrot pieniędzy rodzicom nie usuwa automatycznie obowiązku podatkowego z tytułu wcześniejszej darowizny. Jeżeli pierwsza czynność była darowizną wykonaną na rzecz dziecka, obowiązek podatkowy powstał z chwilą przekazania pieniędzy, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Oddanie pieniędzy po kilku miesiącach może zostać ocenione jako odrębna czynność prawna. W zależności od ustaleń rodzinnych może to być zwrot nienależnego świadczenia, pożyczka, darowizna zwrotna albo inne rozliczenie. Ma to znaczenie podatkowe i dowodowe, dlatego w razie kontroli trzeba wykazać rzeczywisty charakter tej czynności, a nie tylko sam przepływ gotówki.

Konsekwencje niezgłoszenia darowizny

Brak zgłoszenia darowizny może mieć kilka skutków. Po pierwsze, podatnik traci pełne zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli nie dochował terminu lub warunku udokumentowania przelewu. Po drugie, urząd może ustalić podatek decyzją na zasadach ogólnych dla właściwej grupy podatkowej. Po trzecie, w grę może wchodzić odpowiedzialność z Kodeksu karnego skarbowego, zwłaszcza jeżeli podatnik nie złożył wymaganego zeznania.

Szczególnie dotkliwa może być sankcyjna stawka 20%. Art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje ją wtedy, gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym na fakt nabycia w drodze darowizny, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony. Przepis ten ma znaczenie np. podczas kontroli źródeł pochodzenia pieniędzy.

Nie każda spóźniona darowizna automatycznie kończy się sankcją 20%. Jeżeli podatnik sam złoży zaległe SD-3, wyjaśni okoliczności i zapłaci podatek wynikający z decyzji, ryzyko jest zwykle mniejsze niż w sytuacji, gdy darowizna zostanie ujawniona dopiero w toku kontroli. Ocena zależy jednak od dat, dokumentów i tego, czy organ podatkowy miał już wiedzę o sprawie.

Jak praktycznie rozliczyć opisane darowizny?

W opisanym stanie faktycznym pierwsza darowizna gotówkowa przekazana w Polsce przez ojca obywatela Ukrainy podlegała polskiej ustawie co najmniej dlatego, że pieniądze zostały przekazane na terytorium Polski, a dodatkowo obdarowany miał w Polsce stały pobyt. Druga darowizna, otrzymana na Ukrainie już po uzyskaniu obywatelstwa polskiego, może podlegać podatkowi w Polsce na podstawie art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli obie darowizny były przekazane gotówką, a następnie obdarowany sam wpłacał środki na swoje konto, pełne zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy jest ryzykowne albo niedostępne. W takiej sytuacji najczęściej należy złożyć SD-3 dla każdej darowizny albo jedno zeznanie obejmujące nabycia od tej samej osoby, jeżeli formularz i okoliczności na to pozwalają, oraz poczekać na decyzję naczelnika urzędu skarbowego.

Do zeznania warto przygotować: daty otrzymania pieniędzy, kwoty w walucie obcej, potwierdzenia wpłat na konto, potwierdzenia wypłat, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo z ojcem, dowody dotyczące statusu pobytowego lub obywatelstwa oraz opis zwrotu części pieniędzy rodzicom.

FAQ

Źródła

• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 2, art. 4a ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 7 ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 15 ust. 1 i ust. 4, art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.
• Art. 21 § 1 pkt 2 i art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.