Nazwa producenta na opakowaniu produktu spożywczego

Czy własna firma może być wskazana jako producent na opakowaniu żywności?

W opisanej sytuacji przedsiębiorca kupuje produkt spożywczy od innego producenta, a produkt jest od razu pakowany w opakowania z nazwą i siedzibą firmy zlecającej. Taki model jest typowy dla produkcji kontraktowej albo sprzedaży pod marką własną. Sama zgoda faktycznego wytwórcy nie przesądza jednak jeszcze, że każde oznaczenie na opakowaniu będzie prawidłowe.

Najważniejsze jest to, czy etykieta jasno i zgodnie z prawdą pokazuje konsumentowi, kto odpowiada za produkt i za informacje o nim. W prawie żywnościowym kluczowe znaczenie ma podmiot, pod którego nazwą lub firmą żywność jest wprowadzana do obrotu. To ten podmiot odpowiada za obecność i rzetelność informacji na etykiecie.

Dlatego Pańska firma może widnieć na opakowaniu jako podmiot odpowiedzialny, jeżeli produkt jest sprzedawany pod Pańską nazwą, marką albo firmą. Z użyciem słowa „producent” trzeba jednak zachować ostrożność. Jeżeli przeciętny konsument mógłby zrozumieć, że to Pańska firma faktycznie wytworzyła produkt, a w rzeczywistości cały proces produkcji wykonuje inny zakład, oznaczenie może być ocenione jako mylące.

Producent, podmiot odpowiedzialny i firma sprzedająca pod własną marką

Aktualnie nie wystarczy odwołać się do jednej uniwersalnej definicji producenta. W zależności od rodzaju produktu i celu regulacji przepisy posługują się różnymi pojęciami. W przypadku żywności praktycznie najważniejsze są trzy kategorie:

• faktyczny wytwórca lub zakład pakujący – podmiot, który realnie produkuje, przetwarza albo pakuje żywność,
• podmiot odpowiedzialny za informację o żywności – przedsiębiorca, pod którego nazwą lub firmą żywność jest sprzedawana,
• wprowadzający do obrotu – podmiot, który oferuje produkt na rynku, także wtedy, gdy nie wykonał go technicznie we własnym zakładzie.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 wskazuje, że podmiotem odpowiedzialnym za informację o żywności jest podmiot działający na rynku spożywczym, pod którego nazwą lub firmą środek spożywczy jest wprowadzany na rynek, a jeżeli podmiot ten nie ma siedziby w Unii Europejskiej – importer na rynek Unii. Ten podmiot ma zapewnić obecność i prawidłowość informacji wymaganych przepisami.

Ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych również szeroko ujmuje producenta. Za producenta może być uznany nie tylko ten, kto produkuje lub paczkuje artykuły rolno-spożywcze, ale także ten, kto wprowadza je do obrotu, jeżeli jego działalność jest zarejestrowana na terytorium UE albo EFTA-EOG. Nie oznacza to jednak dowolności w etykietowaniu. Informacje na opakowaniu muszą być prawdziwe, jednoznaczne i nie mogą ukrywać rzeczywistych cech produktu.

Jakie oznaczenie na opakowaniu będzie najbezpieczniejsze?

Jeżeli firma zlecająca produkcję chce sprzedawać produkt pod własną marką, zwykle najbezpieczniej jest zastosować jedną z formuł dopasowanych do rzeczywistego modelu współpracy, na przykład:

• „Podmiot odpowiedzialny:” nazwa firmy i adres – gdy produkt jest sprzedawany pod nazwą tej firmy,
• „Wyprodukowano dla:” nazwa firmy i adres – gdy produkcję wykonuje zewnętrzny zakład, ale produkt trafia do obrotu pod marką zlecającego,
• „Pakowano dla:” nazwa firmy i adres – gdy istotą współpracy jest paczkowanie produktu przez inny podmiot,
• „Wyprodukowano przez ... dla ...” – gdy przedsiębiorcy chcą jawnie pokazać zarówno faktycznego wytwórcę, jak i właściciela marki.

Nie ma jednego obowiązkowego zwrotu, który pasowałby do każdej sytuacji. Etykieta powinna być zgodna z dokumentami handlowymi, umową z producentem, rzeczywistym przebiegiem produkcji i tym, kto odpowiada za recepturę, specyfikację, opakowanie, kontrolę jakości oraz wprowadzenie produktu na rynek.

Jeżeli Pańska firma decyduje o składzie, nazwie produktu, projekcie etykiety, marce, parametrach jakościowych i wprowadza produkt do obrotu, może występować jako podmiot odpowiedzialny i w praktyce ponosić istotną część obowiązków podobnych do obowiązków producenta. Jeżeli natomiast firma tylko odsprzedaje gotowy produkt innego przedsiębiorcy, bez realnego wpływu na oznakowanie i specyfikację, oznaczanie siebie jako producenta byłoby znacznie bardziej ryzykowne.

Jakie dane muszą znaleźć się na etykiecie żywności?

W przypadku żywności opakowanej lista obowiązkowych danych wynika przede wszystkim z rozporządzenia nr 1169/2011. Co do zasady na etykiecie powinny znaleźć się między innymi:

• nazwa żywności,
• wykaz składników, chyba że przepisy przewidują wyjątek,
• wyraźne oznaczenie alergenów,
• ilość określonych składników lub kategorii składników, gdy jest to wymagane,
• ilość netto,
• data minimalnej trwałości albo termin przydatności do spożycia,
• szczególne warunki przechowywania lub użycia, jeżeli są potrzebne,
• nazwa lub firma i adres podmiotu odpowiedzialnego za informację o żywności,
• kraj lub miejsce pochodzenia, gdy wymagają tego przepisy albo gdy brak tej informacji mógłby wprowadzać w błąd,
• instrukcja użycia, gdy bez niej trudno byłoby właściwie użyć produktu,
• informacja o wartości odżywczej, o ile nie ma zastosowania wyjątek.

W języku polskim powinny być podane informacje wymagane dla żywności wprowadzanej do obrotu w Polsce. Dodatkowo oznakowanie nie może sugerować właściwości, których produkt nie ma, nie może przypisywać mu fałszywego pochodzenia ani ukrywać istotnych cech produktu, na przykład składu, jakości, metody wytworzenia albo obecności alergenów.

Jeżeli produkt jest sprzedawany przez Internet, obowiązkowe informacje o żywności – z wyjątkiem daty minimalnej trwałości albo terminu przydatności do spożycia – powinny być dostępne dla konsumenta przed zakupem. Wszystkie obowiązkowe dane muszą być dostępne najpóźniej w chwili dostawy.

Czy trzeba podawać faktycznego wytwórcę żywności?

Przepisy o informowaniu konsumentów wymagają podania nazwy lub firmy i adresu podmiotu odpowiedzialnego za informację o żywności. Nie zawsze oznacza to obowiązek ujawnienia na etykiecie pełnych danych faktycznego zakładu produkcyjnego. W wielu modelach marek własnych na opakowaniu widnieje firma zlecająca produkcję, a dane faktycznego producenta wynikają z dokumentacji, umów, numerów partii i systemu identyfikowalności.

Trzeba jednak uważać na kategorie produktów objęte dodatkowymi regulacjami. W przypadku niektórych produktów pochodzenia zwierzęcego, produktów objętych szczególnymi standardami jakości, oznaczeniami geograficznymi, wymogami weterynaryjnymi lub szczególnymi przepisami branżowymi mogą pojawić się dodatkowe obowiązki, na przykład znak identyfikacyjny zakładu, szczególne oznaczenie pochodzenia albo dodatkowe dane jakościowe.

W praktyce przed drukiem etykiety należy sprawdzić nie tylko ogólne przepisy o żywności, ale także przepisy właściwe dla konkretnej kategorii produktu: mięsa, nabiału, miodu, suplementów diety, żywności specjalnego przeznaczenia, alkoholu, produktów ekologicznych, żywności mrożonej czy produktów z oświadczeniami żywieniowymi i zdrowotnymi.

Jakie obowiązki bierze na siebie firma wskazana na opakowaniu?

Umieszczenie własnej firmy na opakowaniu nie jest wyłącznie kwestią marketingową. Podmiot, pod którego nazwą produkt jest sprzedawany, powinien zapewnić, że etykieta i sam produkt spełniają wymagania prawa żywnościowego. W praktyce oznacza to konieczność dopilnowania między innymi:

• zgodności składu produktu z etykietą i specyfikacją,
• prawidłowego oznaczenia alergenów,
• prawidłowej nazwy produktu i informacji o jego pochodzeniu,
• rzetelności deklaracji żywieniowej,
• legalności użytych oświadczeń żywieniowych, zdrowotnych i marketingowych,
• identyfikowalności partii oraz dokumentacji dostaw,
• możliwości szybkiego wycofania produktu z obrotu, jeżeli okaże się niebezpieczny albo niezgodny z prawem.

Rozporządzenie nr 178/2002 wymaga identyfikowalności żywności na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji. Przedsiębiorca powinien być w stanie ustalić, od kogo otrzymał produkt lub składniki oraz komu przekazał daną partię. Przy produkcji kontraktowej bardzo ważne są więc numery partii, specyfikacje, świadectwa jakości, protokoły przyjęcia, reklamacje i procedura wycofania produktu.

Oznaczenie produktu kodem kreskowym nie zastępuje obowiązków prawnych dotyczących etykiety, składu, alergenów, identyfikowalności i bezpieczeństwa. W sprzedaży internetowej oraz dystrybucji sieciowej kody mogą jednak pomagać w obrocie i logistyce. Więcej o praktycznych problemach z tym związanych omawia artykuł: kody EAN.

Rejestracja działalności i zgłoszenia w branży spożywczej

Podmiot działający na rynku spożywczym powinien działać w ramach właściwie zarejestrowanej albo zatwierdzonej działalności, jeżeli wymagają tego przepisy. Rozporządzenie nr 852/2004 przewiduje obowiązek zgłoszenia właściwemu organowi zakładów wykonujących etapy produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności. W Polsce w zależności od rodzaju działalności i produktu właściwa może być Państwowa Inspekcja Sanitarna, Inspekcja Weterynaryjna albo inne organy kontrolne.

Jeżeli Pańska firma jedynie zleca produkcję i nie magazynuje żywności, zakres obowiązków może być inny niż w sytuacji, gdy prowadzi magazyn, konfekcjonuje towar, importuje żywność, zmienia etykiety albo prowadzi sprzedaż internetową. Każdy z tych elementów może wpływać na kwalifikację działalności i wymagane zgłoszenia.

GPSR a żywność i produkty sprzedawane obok żywności

Od 13 grudnia 2024 r. stosowane jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988, znane jako GPSR. Trzeba jednak wyraźnie odróżnić żywność od produktów nieżywnościowych. GPSR nie jest podstawową regulacją dla żywności i pasz, ponieważ te mają własny szczególny system bezpieczeństwa i kontroli wynikający z prawa żywnościowego.

GPSR może mieć znaczenie, jeżeli przedsiębiorca oprócz żywności sprzedaje pod własną marką również produkty konsumenckie nieżywnościowe, na przykład akcesoria kuchenne, opakowania wielorazowe, gadżety, elementy wyposażenia albo inne towary. Wtedy trzeba osobno sprawdzić, kto jest producentem, importerem, dystrybutorem albo osobą odpowiedzialną w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie produktów.

W praktyce sklep internetowy lub właściciel marki powinien oddzielnie ocenić obowiązki dla żywności i oddzielnie dla produktów nieżywnościowych. Błędem byłoby automatyczne przenoszenie zasad GPSR na etykiety produktów spożywczych albo pomijanie GPSR przy produktach nieżywnościowych sprzedawanych obok żywności.

Co wpisać na opakowaniu w opisanym przypadku?

Jeżeli produkt jest spożywczy, produkowany przez zewnętrzny zakład i sprzedawany pod Pańską marką, zwykle rozsądnym rozwiązaniem jest podanie Państwa firmy i adresu jako podmiotu odpowiedzialnego za informację o żywności albo użycie formuły „wyprodukowano dla”. Samo oznaczenie „producent: Państwa firma” może być dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie wprowadza w błąd, odpowiada rzeczywistemu modelowi odpowiedzialności i jest zgodne z dokumentacją oraz umową z faktycznym wytwórcą.

W umowie z zakładem produkcyjnym warto uregulować co najmniej:

• kto odpowiada za recepturę i specyfikację produktu,
• kto zatwierdza projekt etykiety,
• kto odpowiada za zgodność składu z etykietą,
• kto odpowiada za alergeny i zanieczyszczenia krzyżowe,
• kto ustala datę minimalnej trwałości albo termin przydatności do spożycia,
• jak oznaczane są partie produktu,
• jak wygląda procedura reklamacji, wycofania produktu i powiadamiania organów,
• kto ponosi koszty w razie błędnej etykiety lub wadliwej partii.

Bez takiej dokumentacji firma wskazana na opakowaniu może mieć trudność z wykazaniem, że działała z należytą starannością. Ma to znaczenie zarówno w relacji z organami kontroli, jak i w relacjach z konsumentami, kontrahentami oraz faktycznym producentem.

FAQ

Czy mogę napisać na opakowaniu „producent” i podać swoją firmę?

Może to być możliwe, jeżeli produkt jest sprzedawany pod Państwa firmą lub marką i oznaczenie nie wprowadza konsumenta w błąd. Jeżeli faktycznie produkt wytwarza inny zakład, bezpieczniej często użyć określenia „podmiot odpowiedzialny”, „wyprodukowano dla” albo „pakowano dla”.

Czy muszę ujawniać na etykiecie nazwę faktycznego producenta?

Nie zawsze. Co do zasady trzeba podać nazwę lub firmę i adres podmiotu odpowiedzialnego za informację o żywności. Dla niektórych kategorii produktów mogą jednak istnieć dodatkowe wymogi, na przykład znak identyfikacyjny zakładu albo szczególne oznaczenia pochodzenia.

Czy zgoda faktycznego producenta wystarczy?

Nie. Zgoda kontrahenta jest ważna w relacji umownej, ale nie zwalnia z obowiązków wynikających z prawa żywnościowego. Etykieta musi być zgodna z przepisami i nie może wprowadzać konsumentów w błąd.

Kto odpowiada za błędny skład albo brak alergenu na etykiecie?

Odpowiedzialność może zależeć od okoliczności, ale wobec konsumentów i organów szczególnie istotny jest podmiot, pod którego nazwą produkt jest sprzedawany. Dlatego w umowie z producentem trzeba jasno określić odpowiedzialność za recepturę, zmiany składu, alergeny i zatwierdzanie etykiet.

Czy GPSR stosuje się do żywności?

Żywność i pasze mają własny szczególny system regulacji bezpieczeństwa. GPSR ma znaczenie przede wszystkim dla produktów konsumenckich nieżywnościowych. Jeżeli firma sprzedaje żywność i równolegle produkty nieżywnościowe, obowiązki trzeba oceniać osobno dla każdej grupy produktów.

Czy kod EAN rozwiązuje problem oznaczenia producenta?

Nie. Kod EAN może pomóc w identyfikacji handlowej i logistycznej, ale nie zastępuje obowiązkowych danych na etykiecie, informacji o podmiocie odpowiedzialnym, alergenach, składzie, partii ani dokumentacji identyfikowalności.

Czy sprzedając żywność przez Internet, muszę pokazać etykietę przed zakupem?

Przy sprzedaży żywności na odległość obowiązkowe informacje, z wyjątkiem daty minimalnej trwałości albo terminu przydatności do spożycia, powinny być dostępne przed zawarciem umowy. Wszystkie obowiązkowe informacje muszą być dostępne przy dostawie.

Podsumowanie

W opisanym modelu Pańska firma może widnieć na opakowaniu produktu spożywczego jako podmiot odpowiedzialny, jeżeli żywność jest sprzedawana pod Państwa nazwą lub marką. Samo określenie „producent” wymaga jednak ostrożności, ponieważ może sugerować faktyczne wytworzenie produktu. Najbezpieczniejsze oznaczenie zależy od tego, kto produkuje, kto pakuje, kto decyduje o składzie i etykiecie oraz kto wprowadza produkt do obrotu.

Przed wprowadzeniem produktu na rynek warto sprawdzić projekt etykiety pod kątem prawa żywnościowego, jakości handlowej, alergenów, pochodzenia, sprzedaży internetowej i szczególnych przepisów dla danej kategorii żywności. Równie ważna jest dobrze przygotowana umowa z faktycznym wytwórcą.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności – w szczególności art. 8, art. 9, art. 14, art. 15, art. 17 i art. 21: EUR-Lex.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 178/2002 ustanawiające ogólne zasady prawa żywnościowego – w szczególności art. 14, art. 17, art. 18 i art. 19: EUR-Lex.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych – w szczególności art. 6: EUR-Lex.
• Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych – w szczególności art. 3, art. 4, art. 6 i art. 7: tekst jednolity.
• Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia: ISAP.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów – pomocniczo dla produktów nieżywnościowych: EUR-Lex.