Zakup walut od firmy współpracującej – czy to legalne?

Czy firma może kupić euro od innej firmy?

Odpowiedź zależy od tego, jaki jest rzeczywisty cel i charakter transakcji. Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe stanowi, że dokonywanie obrotu dewizowego jest dozwolone, z zastrzeżeniem ograniczeń przewidzianych w tej ustawie oraz w innych przepisach. Nie oznacza to jednak, że każda firma może bez dodatkowych formalności prowadzić z innymi przedsiębiorcami regularną wymianę walut.

Euro jest walutą obcą, a waluty obce mieszczą się w pojęciu zagranicznych środków płatniczych wskazanym w art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo dewizowe. Jeżeli przedsiębiorca organizuje stały mechanizm kupna i sprzedaży euro, dolara lub innych walut, trzeba sprawdzić, czy nie wchodzi w zakres działalności kantorowej.

Kluczowe jest rozróżnienie dwóch sytuacji:

• rozliczenie rzeczywistej transakcji gospodarczej – np. zapłata w euro za towar, usługę, dostawę albo zwrot udokumentowanej należności,
• samodzielna wymiana waluty – czyli sprzedaż euro kontrahentowi tylko dlatego, że jedna firma ma nadwyżkę euro, a druga potrzebuje euro do innych płatności.

W pierwszej sytuacji mamy zwykle normalne rozliczenie zobowiązania. W drugiej sytuacji ryzyko prawne jest znacznie większe, zwłaszcza gdy transakcje są powtarzalne, zaplanowane, wykonywane z marżą albo stanowią stały element działalności.

Kiedy sprzedaż waluty staje się działalnością kantorową?

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe działalnością kantorową jest regulowana działalność gospodarcza polegająca na kupnie i sprzedaży wartości dewizowych oraz pośrednictwie w ich kupnie i sprzedaży.

Art. 11 ust. 1 ustawy Prawo dewizowe przewiduje, że działalność kantorowa jest działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców i wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej. Rejestr ten prowadzi Prezes Narodowego Banku Polskiego na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy Prawo dewizowe.

Jeżeli więc firma A systematycznie sprzedaje firmie B euro, a transakcja nie jest zapłatą za towar, usługę ani innym rzeczywistym rozliczeniem handlowym, tylko odrębną wymianą waluty, może to zostać uznane za działalność kantorową. Nie ma decydującego znaczenia, że przelew odbywa się przez rachunki bankowe. Przelew bankowy ułatwia udokumentowanie transakcji, ale sam w sobie nie wyłącza przepisów o działalności kantorowej.

Znaczenie mają zwłaszcza następujące elementy:

• powtarzalność transakcji,
• zorganizowany sposób działania, np. stałe zasady kursu, harmonogram, porozumienie ramowe,
• zarobkowy charakter, np. sprzedaż z marżą lub korzyścią kursową,
• brak innego gospodarczego powodu niż sama wymiana waluty,
• oferowanie takiej wymiany także innym podmiotom.

Jednorazowa, incydentalna sprzedaż własnych środków walutowych może być oceniana inaczej niż stały model współpracy. W praktyce jednak im bardziej transakcje przypominają usługę wymiany walut, tym większe ryzyko, że organ uzna je za działalność kantorową.

Kiedy wpis kantorowy nie powinien być potrzebny?

Wpis do rejestru działalności kantorowej nie powinien być potrzebny wtedy, gdy płatność w walucie obcej jest tylko sposobem wykonania rzeczywistego zobowiązania. Przykładowo firma kupuje od kontrahenta towar, a umowa przewiduje cenę w euro. Zapłata euro na rachunek bankowy kontrahenta jest wówczas wykonaniem umowy sprzedaży, a nie usługą wymiany walut.

Podobnie należy ocenić sytuację, w której strony mają wzajemne należności i zobowiązania wyrażone w euro, a rozliczenie odpowiada dokumentom księgowym, fakturom, umowom albo innym dowodom gospodarczym. Ważne, aby z dokumentów wynikało, za co płacono i dlaczego zastosowano walutę obcą.

Przelew bankowy a legalność wymiany walut

Przelew między rachunkami bankowymi nie przesądza, że transakcja jest dopuszczalna bez wpisu kantorowego. Bank realizuje dyspozycję płatniczą, ale ocena, czy przedsiębiorca prowadzi regulowaną działalność kantorową, zależy od rzeczywistego modelu działania stron.

Jeżeli obie firmy chcą jedynie wymieniać między sobą walutę, bez związku z dostawą towaru lub świadczeniem usług, bezpieczniejszym rozwiązaniem jest skorzystanie z banku, kantoru stacjonarnego lub kantoru internetowego prowadzącego działalność zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy Prawo dewizowe. Wtedy stroną transakcji wymiany jest podmiot uprawniony do wykonywania takiej działalności.

Jakie formalności ma działalność kantorowa?

Przedsiębiorca, który chce wykonywać działalność kantorową, powinien spełnić warunki przewidziane w ustawie Prawo dewizowe. Art. 11 ust. 1 tej ustawy wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej. Art. 16 ust. 1 ustawy Prawo dewizowe wskazuje, że rejestr prowadzi Prezes Narodowego Banku Polskiego.

Ustawa przewiduje również wymogi dotyczące osób wykonujących taką działalność. Art. 12 ustawy Prawo dewizowe wiąże prowadzenie działalności kantorowej m.in. z wymogiem niekaralności w określonym zakresie oraz posiadania fachowego przygotowania. Szczegółowe zasady wykazania fachowego przygotowania wynikają z art. 13 ustawy Prawo dewizowe.

Nie stosuje się przepisów o działalności kantorowej do banków, oddziałów banków zagranicznych, instytucji kredytowych oraz oddziałów instytucji kredytowych, co wynika z art. 11 ust. 2 ustawy Prawo dewizowe. Z tego powodu zakup waluty przez bank albo uprawniony kantor jest standardowym i najbezpieczniejszym rozwiązaniem dla przedsiębiorcy potrzebującego euro do płatności za materiały.

Konsekwencje prowadzenia wymiany walut bez wpisu

Wykonywanie działalności kantorowej bez wymaganego wpisu do rejestru nie powinno być traktowane jako drobna formalność. Art. 106d § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy penalizuje wykonywanie działalności kantorowej bez wymaganego wpisu do rejestru.

Oprócz ryzyka odpowiedzialności karnoskarbowej mogą pojawić się problemy dowodowe i podatkowe. Przedsiębiorca musi wykazać, jaki był tytuł przelewu, dlaczego zastosowano określony kurs i jak rozliczono wynikające z transakcji przychody, koszty oraz różnice kursowe.

W podatkach dochodowych różnice kursowe rozlicza się według właściwych przepisów: dla podatników CIT na podstawie art. 15a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, a dla podatników PIT na podstawie art. 24c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli transakcja dotyczy walut, trzeba też zweryfikować skutki w VAT, w szczególności art. 43 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, który obejmuje zwolnienie dla określonych transakcji dotyczących walut, banknotów i monet używanych jako prawny środek płatniczy.

Limit płatności między przedsiębiorcami

Jeżeli przedsiębiorcy rozliczają się gotówką, trzeba pamiętać o art. 19 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców. Przepis ten nakazuje dokonywanie lub przyjmowanie płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, gdy stroną transakcji jest inny przedsiębiorca, a jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 000 zł albo równowartość tej kwoty. Transakcje w walutach obcych przelicza się według średniego kursu walut ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.

W opisanym przypadku przelewy bankowe są właściwym kierunkiem dokumentowania rozliczeń. Nie rozwiązują jednak problemu, jeżeli rzeczywistym przedmiotem współpracy jest regularna wymiana walut bez wpisu kantorowego.

Jak bezpiecznie ułożyć współpracę?

Jeżeli firma potrzebuje euro do zakupu materiałów, najbezpieczniej nabywać walutę w banku, w uprawnionym kantorze albo na platformie prowadzonej przez podmiot mający właściwe uprawnienia. Jeżeli natomiast kontrahent ma należność wobec tej firmy lub firma ma należność wobec kontrahenta, można rozliczyć ją w euro, o ile wynika to z umowy, faktury lub innego dokumentu.

W praktyce warto przygotować:

• umowę lub zamówienie wskazujące walutę rozliczenia,
• fakturę albo notę księgową z jasnym tytułem płatności,
• potwierdzenie przelewu z opisem odpowiadającym dokumentom,
• zasady przeliczeń kursowych do celów księgowych i podatkowych,
• analizę, czy transakcje nie mają charakteru regularnej wymiany walut.

FAQ

Czy firma może zapłacić kontrahentowi w euro?

Tak, jeżeli wynika to z umowy, faktury lub innego zobowiązania. Taka płatność jest zwykłym rozliczeniem gospodarczym. Podstawą ogólnej dopuszczalności obrotu dewizowego jest art. 3 ust. 1 ustawy Prawo dewizowe.

Czy sama sprzedaż euro innej firmie wymaga zezwolenia?

Nie chodzi o klasyczne zezwolenie, ale o wpis do rejestru działalności kantorowej. Jeżeli sprzedaż euro ma charakter regulowanej działalności kantorowej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 19 i art. 11 ust. 1 ustawy Prawo dewizowe, potrzebny jest wpis do rejestru prowadzonego przez Prezesa NBP.

Czy przelew przez bank powoduje, że transakcja jest bezpieczna?

Przelew bankowy pomaga udokumentować płatność i jest wymagany przy większych transakcjach między przedsiębiorcami zgodnie z art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców. Nie przesądza jednak, że regularna wymiana walut między firmami nie jest działalnością kantorową.

Czy jednorazowa sprzedaż waluty zawsze jest działalnością kantorową?

Nie zawsze. Działalność gospodarcza w rozumieniu art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców musi mieć charakter zorganizowany, zarobkowy i wykonywany w sposób ciągły. Jednorazowa czynność może być oceniona łagodniej, ale decydują konkretne okoliczności, w tym cel, skala i sposób ustalenia kursu.

Jak najbezpieczniej kupować euro na potrzeby firmy?

Najbezpieczniej kupować walutę w banku, kantorze lub kantorze internetowym prowadzonym przez uprawniony podmiot. Jeżeli euro ma być otrzymane od kontrahenta, powinno wynikać z rzeczywistego rozliczenia handlowego, a nie z samej wymiany waluty.

Podsumowanie

Firma może płacić i otrzymywać płatności w euro, gdy wynika to z rzeczywistej transakcji gospodarczej. Problem pojawia się wtedy, gdy dwie firmy tworzą stały mechanizm sprzedaży waluty, a jedynym celem przelewów jest wymiana euro na złote lub odwrotnie. Taki model może zostać uznany za działalność kantorową, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo dewizowe, wymagającą wpisu do rejestru na podstawie art. 11 ust. 1 tej ustawy.

W opisanym stanie faktycznym, jeżeli Pańska firma chce systematycznie kupować euro od firmy eksportującej towar, bez powiązania tych przelewów z dostawą towaru lub usługą między Państwa firmami, najbezpieczniejsza jest rezygnacja z takiego rozwiązania albo wcześniejsza szczegółowa analiza. Co do zasady należy korzystać z banku albo podmiotu prowadzącego działalność kantorową zgodnie z przepisami.

Źródła

• Art. 2 ust. 1 pkt 9, art. 2 ust. 1 pkt 19, art. 3 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 13 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe.
• Art. 3, art. 19 oraz art. 43 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców.
• Art. 106d § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.
• Art. 15a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
• Art. 24c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 43 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.