Pieniądze zajęte podczas przeszukania – jak odzyskać gotówkę?

Odebranie gotówki podczas przeszukania nie oznacza jeszcze, że organ może ją bezterminowo zatrzymać albo przeznaczyć na przyszłe kary innej osoby. W sprawach takich jak opisana najważniejsze są dwa pytania: czy samo zatrzymanie pieniędzy było zasadne oraz czy istnieją podstawy, by odmówić ich zwrotu osobie, która wykaże do nich prawo.

Jakie środki prawne przysługują po zatrzymaniu pieniędzy?

W praktyce najczęściej wchodzą w grę dwa odrębne środki:

• zażalenie na zatrzymanie rzeczy lub przeszukanie – na podstawie art. 236 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego,
• wniosek o zwrot zatrzymanej rzeczy – gdy rzecz nie jest już potrzebna dla postępowania albo od początku należała do osoby uprawnionej; podstawą jest art. 230 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

To rozróżnienie jest ważne, bo czym innym jest kontrola legalności samego zatrzymania, a czym innym żądanie późniejszego zwrotu gotówki.

Zażalenie na zatrzymanie pieniędzy – termin i podstawa prawna

Zgodnie z art. 236 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych oraz na inne czynności przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone. Jeżeli sprawa jest na etapie postępowania przygotowawczego, zażalenie rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie.

Termin do wniesienia zażalenia wynosi co do zasady 7 dni. Wynika to z art. 460 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od daty ogłoszenia postanowienia, a jeżeli ustawa nakazuje doręczenie postanowienia – od daty doręczenia. Gdy chodzi o samą czynność przeszukania lub zatrzymania rzeczy, w praktyce termin liczy się od dnia dokonania czynności, jeżeli osoba była przy niej obecna i znała jej zakres.

Jeżeli termin już upłynął, spóźnione zażalenie będzie bezskuteczne na podstawie art. 122 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Wyjątkowo można rozważać przywrócenie terminu, ale tylko gdy uchybienie nastąpiło bez winy strony; podstawą jest art. 126 § 1 tej ustawy. Wtedy trzeba równocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu i samo zażalenie, w ciągu 7 dni od ustania przeszkody.

Czy osoba trzecia może złożyć zażalenie?

Tak. Art. 236 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego nie ogranicza prawa do zażalenia wyłącznie do podejrzanego. Uprawniona jest każda osoba, której prawa zostały naruszone. Jeżeli więc zatrzymano pieniądze należące do pracodawcy, klienta lub innej osoby trzeciej, taka osoba może twierdzić, że naruszono jej prawo własności albo prawo posiadania.

W opisanym stanie faktycznym duże znaczenie ma wykazanie, że gotówka nie należała do partnera, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie. Samo znalezienie pieniędzy w mieszkaniu lub torebce nie przesądza jeszcze o ich przynależności.

Kiedy organ może zatrzymać gotówkę?

Podstawę zatrzymania rzeczy stanowi art. 217 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem rzeczy mogące stanowić dowód w sprawie albo podlegające zajęciu w celu zabezpieczenia kar majątkowych, środków kompensacyjnych, przepadku albo roszczeń o naprawienie szkody należy wydać na żądanie sądu lub prokuratora, a w wypadkach niecierpiących zwłoki także na żądanie Policji lub innego uprawnionego organu.

To oznacza, że zatrzymanie pieniędzy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy istnieje realny związek gotówki:

• z dowodem w sprawie, albo
• z przyszłym zabezpieczeniem majątkowym, przepadkiem, obowiązkiem naprawienia szkody lub inną należnością objętą przepisami procesowymi.

Jeżeli pieniądze należą do osoby trzeciej i nie są związane z czynem zabronionym, ich dalsze zatrzymywanie jest dużo trudniejsze do obrony.

Czy można zatrzymać cudze pieniądze na poczet kar partnera?

Co do zasady nie powinno się obciążać osoby trzeciej skutkami postępowania karnego prowadzonego przeciwko innej osobie, jeżeli nie ma podstawy prawnej do uznania, że pieniądze należą do podejrzanego albo podlegają przepadkowi. Zabezpieczenie majątkowe w postępowaniu karnym dotyczy co do zasady mienia oskarżonego lub podejrzanego, a nie dowolnej osoby trzeciej.

Jeżeli prokurator twierdzi, że zatrzymane pieniądze mają pozostać w depozycie na poczet możliwych przyszłych kar partnera, powinien wykazać podstawę procesową takiego rozstrzygnięcia i związek pieniędzy z majątkiem tej osoby. W przeciwnym razie osoba uprawniona może skutecznie domagać się zwrotu.

Znaczenie może mieć również to, czy wydano formalne postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na podstawie art. 291 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Przepis ten pozwala zabezpieczyć na mieniu oskarżonego wykonanie grożących kar i środków majątkowych. Jeżeli jednak środki nie stanowią majątku oskarżonego, organ powinien to najpierw wykazać.

Wniosek o zwrot pieniędzy – kiedy i na jakiej podstawie?

Zgodnie z art. 230 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego rzeczy zatrzymane należy zwrócić niezwłocznie osobie uprawnionej, gdy okażą się zbędne dla postępowania karnego. Z kolei art. 230 § 2 tej ustawy przewiduje, że jeżeli powstanie spór co do własności rzeczy, organ może oddać ją do depozytu sądowego albo pozostawić do czasu wyjaśnienia, komu przysługuje prawo.

W praktyce wniosek o zwrot warto złożyć, gdy:

• minął już termin na zażalenie na samo zatrzymanie,
• organ nadal przetrzymuje pieniądze, choć nie są one potrzebne dowodowo,
• chce się wykazać, że uprawnionym do pieniędzy jest inna osoba niż podejrzany.

Jeżeli prokurator wyda postanowienie odmawiające zwrotu rzeczy, takie rozstrzygnięcie również może podlegać kontroli sądowej w trybie zażalenia – z powołaniem art. 236 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

Jakie dowody dołączyć do zażalenia lub wniosku o zwrot?

W tego typu sprawie warto dołączyć wszystko, co pokazuje pochodzenie i przynależność pieniędzy. Najczęściej będą to:

• faktury potwierdzające wpłaty od klientów,
• raport kasowy lub zestawienie dzienne utargu,
• pokwitowania odbioru gotówki,
• potwierdzenia z systemu sprzedażowego,
• pisemne oświadczenie pracodawcy, że pieniądze stanowią jego własność,
• zakres obowiązków pracownika lub pełnomocnictwo do inkasowania należności,
• harmonogram wpłaty do banku albo wcześniejsze analogiczne wpłaty.

Im dokładniej da się wykazać, że była to konkretna gotówka powierzona do wpłaty, tym większa szansa na zwrot. Jeżeli to możliwe, warto też wskazać numery dokumentów i kwoty odpowiadające kwocie zatrzymanej przez funkcjonariuszy.

Co napisać w zażaleniu?

Zażalenie powinno zawierać:

• oznaczenie sądu rejonowego właściwego do rozpoznania sprawy,
• wskazanie, że pismo składa się za pośrednictwem prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie,
• oznaczenie postanowienia albo czynności, które są zaskarżane,
• żądanie uchylenia postanowienia i nakazania zwrotu pieniędzy albo uznania zatrzymania za niezasadne,
• uzasadnienie z opisem, dlaczego pieniądze nie należały do podejrzanego,
• listę załączników potwierdzających prawo do gotówki.

W uzasadnieniu warto powołać art. 236 § 1, art. 217 § 1 oraz art. 230 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, a gdy organ powołuje się na przyszłe kary partnera – również art. 291 § 1 tej ustawy.

Co jeśli termin 7 dni minął?

Jeżeli nie da się już skutecznie zaskarżyć samego zatrzymania, nadal warto działać przez wniosek o zwrot rzeczy. W takim piśmie trzeba wskazać, że:

• pieniądze nie należą do podejrzanego,
• nie są dowodem przestępstwa albo ich dalsze przetrzymywanie nie jest potrzebne,
• nie ma podstaw do obejmowania ich zabezpieczeniem majątkowym wobec innej osoby.

Jeżeli prokurator wyda odmowę, wtedy należy pilnować nowego 7-dniowego terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie. Właśnie ten etap bywa w praktyce najskuteczniejszą drogą odzyskania gotówki.

Tabela: jaki środek wybrać?

FAQ

Czy 7 dni liczy się od przeszukania czy od pisma z prokuratury?

To zależy od tego, co jest zaskarżane. Przy zażaleniu na postanowienie termin wynosi 7 dni od ogłoszenia albo doręczenia postanowienia zgodnie z art. 460 K.p.k. Przy kwestionowaniu samej czynności zatrzymania lub przeszukania w praktyce znaczenie ma dzień, w którym czynność została dokonana i była znana osobie, której prawa naruszono.

Czy sam fakt, że pieniądze były w mojej torebce, wystarczy?

Nie zawsze. To ważna okoliczność faktyczna, ale zwykle potrzebne są też dokumenty potwierdzające źródło i przeznaczenie gotówki. Im bardziej precyzyjne dowody, tym większa szansa na zwrot.

Czy pracodawca także może żądać zwrotu pieniędzy?

Tak, jeżeli to on jest właścicielem gotówki. Jako osoba, której prawa zostały naruszone, może powoływać się na art. 236 § 1 K.p.k. oraz żądać zwrotu rzeczy na podstawie art. 230 § 1 K.p.k.

Czy depozyt sądowy kończy sprawę?

Nie. Złożenie rzeczy do depozytu nie rozstrzyga definitywnie, kto ma do niej prawo. Nadal można wykazywać swoje uprawnienie i domagać się wydania środków osobie właściwej.

Czy można odzyskać pieniądze, jeśli prokurator twierdzi, że są potrzebne na przyszłe kary partnera?

Tak, ale trzeba wykazać, że pieniądze nie należą do partnera i nie podlegają zabezpieczeniu na jego mieniu. Wtedy warto kwestionować zarówno podstawę zatrzymania, jak i odmowę zwrotu.

Źródła

• art. 122 § 1, art. 126 § 1, art. 217 § 1, art. 230 § 1 i § 2, art. 236 § 1, art. 291 § 1, art. 460 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 46 ze zm.).