Zaświadczenie EU/EWR z urzędu skarbowego a rezydencja podatkowa

Stan prawny na 29 czerwca 2026 r. Przepisy dotyczące wydawania zaświadczeń przez organy podatkowe nadal wynikają przede wszystkim z Ordynacji podatkowej. Zmieniła się natomiast praktyka załatwiania takich spraw: wnioski o zaświadczenia podatkowe można składać nie tylko papierowo, lecz także przez e-Urząd Skarbowy, a wnioski składane elektronicznie są co do zasady wolne od opłaty skarbowej.

Czym jest zaświadczenie EU/EWR i co potwierdza urząd skarbowy?

W praktyce określenie „zaświadczenie EU/EWR” jest najczęściej używane w sprawach podatników pracujących w Niemczech, którzy potrzebują dla niemieckiego urzędu skarbowego potwierdzenia wysokości dochodów uzyskanych w Polsce albo braku takich dochodów. Nie jest to dokument przesądzający samodzielnie o rezydencji podatkowej. Polski urząd potwierdza w nim określone fakty wynikające z danych, które posiada, albo z dokumentów i wyjaśnień przedstawionych przez podatnika.

Zgodnie z art. 306a Ordynacji podatkowej zaświadczenie wydaje się na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów albo stanu prawnego wymaga przepis prawa albo osoba ma interes prawny w takim potwierdzeniu. Zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu wydania i jest wydawane w granicach żądania wnioskodawcy.

Termin pozostaje krótki: organ powinien wydać zaświadczenie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 7 dni. Jeżeli nie może wydać dokumentu o żądanej treści, powinien wydać postanowienie, od którego można wnieść zażalenie w terminie 7 dni od doręczenia.

Czy urząd może żądać oświadczenia o miejscu zamieszkania?

Tak, urząd skarbowy może poprosić o oświadczenie albo dodatkowe dokumenty, jeżeli są potrzebne do wydania zaświadczenia. Wynika to z art. 306b Ordynacji podatkowej: przed wydaniem zaświadczenia organ podatkowy może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające. W sprawach osób mieszkających za granicą urząd często sprawdza, czy polski adres był adresem faktycznego zamieszkania, zameldowania, korespondencji czy tylko adresem wpisywanym w deklaracjach.

Nie oznacza to jednak, że należy podpisać oświadczenie o treści niezgodnej z rzeczywistością. Jeżeli w danym roku pracował Pan i mieszkał na stałe w Niemczech, a w Polsce przebywał tylko okazjonalnie, np. w weekendy lub podczas urlopów, warto napisać to wprost. Oświadczenie może brzmieć przykładowo: „w danym roku moim stałym miejscem pobytu i pracy były Niemcy, natomiast pod polskim adresem przebywałem okazjonalnie oraz korzystałem z niego jako adresu rodzinnego lub korespondencyjnego”.

Ryzykowne jest natomiast bezrefleksyjne oświadczenie, że „mieszkałem w Polsce”, jeżeli faktycznie centrum życia i praca były za granicą. Takie sformułowanie mogłoby utrudnić późniejsze wyjaśnienia, choć samo w sobie nie przesądza jeszcze rezydencji podatkowej.

Rezydencja podatkowa w Polsce a praca i życie w Niemczech

Polska ustawa o PIT przewiduje nieograniczony obowiązek podatkowy dla osób mających miejsce zamieszkania na terytorium Polski. Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę, która posiada w Polsce ośrodek interesów osobistych lub gospodarczych, czyli centrum interesów życiowych, albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, podatnik jest zasadniczo polskim nierezydentem i rozlicza w Polsce tylko dochody osiągnięte ze źródeł położonych na terytorium Polski. W takiej sytuacji osoba mieszkająca i pracująca w Niemczech, bez dochodów z Polski, co do zasady nie powinna składać w Polsce rocznego PIT tylko dlatego, że ma obywatelstwo polskie albo rodzinę w Polsce.

Trzeba jednak zachować ostrożność, ponieważ rezydencja podatkowa zależy od całokształtu okoliczności. Jeżeli małżonek, dzieci, mieszkanie, majątek, działalność gospodarcza albo główne interesy ekonomiczne pozostają w Polsce, urząd może badać, czy centrum interesów życiowych nadal nie znajduje się w Polsce. Przy kolizji rezydencji stosuje się dodatkowo zasady z umowy Polska–Niemcy o unikaniu podwójnego opodatkowania, w tym kryteria stałego miejsca zamieszkania, ściślejszych powiązań osobistych i gospodarczych oraz zwykłego pobytu.

Czy zerowy PIT-36 z polskim adresem może zaszkodzić?

Samo złożenie PIT-36 z polskim adresem nie przesądza, że podatnik jest polskim rezydentem podatkowym. Rezydencję ustala się według rzeczywistego stanu faktycznego, a nie wyłącznie według wpisu w formularzu. Mimo to wieloletnie składanie zerowych zeznań z polskim adresem może wzbudzić pytania urzędu skarbowego i spowodować wezwanie do wyjaśnień.

W aktualnej praktyce nie należy składać zerowego PIT-36 tylko po to, aby uzyskać zaświadczenie dla zagranicznego urzędu. Lepszym rozwiązaniem jest złożenie wniosku o zaświadczenie do zagranicznego organu podatkowego i dołączenie zagranicznego formularza oraz rzetelnego oświadczenia, że w danym roku podatnik nie uzyskał dochodów podlegających opodatkowaniu w Polsce, a jego miejsce zamieszkania dla celów podatkowych znajdowało się w Niemczech.

Jeżeli w przeszłości składano PIT-36 z nieaktualnym polskim adresem, warto rozważyć uporządkowanie danych identyfikacyjnych i adresowych. Formularz ZAP-3 służy m.in. do zgłoszenia aktualnego adresu miejsca zamieszkania osoby fizycznej, której identyfikatorem podatkowym jest PESEL. Brak aktualizacji danych może potencjalnie rodzić odpowiedzialność z art. 81 Kodeksu karnego skarbowego, choć w sprawach bez uszczuplenia podatku praktyczne ryzyko bywa oceniane łagodniej i zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Czy polski urząd może opodatkować dochody z Niemiec?

Jeżeli podatnik jest niemieckim rezydentem podatkowym i nie osiąga dochodów w Polsce, polski urząd skarbowy zasadniczo nie powinien opodatkować jego niemieckich dochodów. Polska może opodatkować nierezydenta tylko w zakresie dochodów osiągniętych na terytorium Polski.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy podatnik jest polskim rezydentem podatkowym. Wtedy podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości dochodów, niezależnie od miejsca ich osiągania, ale umowa Polska–Niemcy określa metodę unikania podwójnego opodatkowania. Przy wielu typowych dochodach z pracy w Niemczech stosowana jest metoda wyłączenia z progresją, co oznacza, że dochód zagraniczny może wpływać na stopę podatku od innych dochodów opodatkowanych w Polsce. Szczegóły zależą jednak od rodzaju dochodu, miejsca wykonywania pracy i konkretnej umowy lub świadczenia.

Jak odpowiedzieć urzędowi skarbowemu?

Najbezpieczniej odpowiedzieć rzeczowo i precyzyjnie. W piśmie do urzędu warto wskazać:

• gdzie w danym roku znajdowało się faktyczne miejsce stałego pobytu,
• gdzie wykonywana była praca i gdzie były opodatkowane dochody,
• czy w Polsce uzyskano jakiekolwiek dochody,
• jaki charakter miał polski adres: zameldowanie, adres rodzinny, korespondencyjny czy faktyczne miejsce zamieszkania,
• ile czasu podatnik realnie przebywał w Polsce, jeżeli można to ustalić,
• czy złożono aktualizację danych ZAP-3 i czy wcześniejsze deklaracje zawierały aktualny adres.

Jeżeli urząd przygotował formularz oświadczenia z nieprecyzyjną treścią, można dopisać własne wyjaśnienie albo złożyć osobne pismo. Kluczowe jest, aby nie potwierdzać, że miejscem zamieszkania była Polska, jeżeli w rzeczywistości podatnik miał stałe miejsce życia i pracy w Niemczech.

Wniosek o zaświadczenie można złożyć w urzędzie skarbowym albo przez e-Urząd Skarbowy. Przy wniosku elektronicznym zaświadczenie jest wydawane bez opłaty skarbowej. Przy wniosku papierowym lub przez e-Doręczenia za zaświadczenie do zagranicznego organu co do zasady pobierana jest opłata skarbowa 17 zł, chyba że zastosowanie ma zwolnienie.

FAQ

Źródła

• Art. 306a, 306b i 306i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa: tekst aktu w systemie ELI.
• Art. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych: tekst jednolity ustawy o PIT.
• Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku: tekst umowy Polska–Niemcy.
• Informacje Ministerstwa Finansów o zaświadczeniach podatkowych: zasady składania wniosków, opłaty i terminy.
• Formularz ZAP-3: zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej.
• Art. 81 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy: tekst aktu w systemie ELI.