Kredyt dla innej osoby – jak odzyskać pieniądze?

Kto odpowiada za kredyt zaciągnięty dla innej osoby?

Jeżeli umowę kredytu z bankiem podpisała jedna osoba, to ona jest dłużnikiem banku. Nie zmienia tego fakt, że środki z kredytu zostały przelane znajomemu, partnerowi, członkowi rodziny albo innej osobie. Dla banku decydujące znaczenie ma treść umowy kredytowej, a nie późniejsze ustalenia między kredytobiorcą a osobą, która faktycznie skorzystała z pieniędzy.

Oznacza to, że w razie opóźnień w spłacie bank może kierować wezwania, wypowiedzieć umowę, naliczać odsetki i koszty zgodnie z umową, a następnie dochodzić należności przed sądem przeciwko kredytobiorcy. Osoba, która dostała pieniądze, nie staje się przez to automatycznie współkredytobiorcą, poręczycielem ani dłużnikiem solidarnym banku.

Bank nie może obecnie sam wystawić bankowego tytułu egzekucyjnego. Jeżeli kredyt nie jest spłacany, bank musi uzyskać orzeczenie sądu albo inny tytuł wykonawczy, a dopiero potem może skierować sprawę do komornika. Egzekucja będzie jednak prowadzona przeciwko osobie wskazanej w tytule wykonawczym, czyli co do zasady przeciwko kredytobiorcy.

Czy można przepisać kredyt na osobę, która dostała pieniądze?

Teoretycznie możliwe jest przejęcie długu przez inną osobę, ale wymaga to zgody wierzyciela, czyli banku. Wynika to z art. 519 Kodeksu cywilnego. W praktyce bank ocenia zdolność kredytową nowej osoby i może odmówić zgody, zwłaszcza gdy wcześniej właśnie brak zdolności kredytowej był powodem zaciągnięcia kredytu przez kogoś innego.

Dopóki bank nie wyrazi zgody na zmianę dłużnika i nie zostanie zawarte skuteczne porozumienie, pierwotny kredytobiorca nadal odpowiada wobec banku. Samo pisemne oświadczenie osoby trzeciej, że „bierze kredyt na siebie” albo „zwróci całość kredytu”, może być dowodem w sporze między Wami, ale nie zwalnia kredytobiorcy z długu wobec banku.

Zobacz również: przepisanie kredytu na inną osobę.

Jak zakwalifikować roszczenie wobec osoby, która otrzymała środki?

Najczęściej podstawą żądania zwrotu pieniędzy będzie umowa pożyczki. Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Nie ma znaczenia, że pieniądze pochodziły z kredytu bankowego, o ile strony uzgodniły, że osoba otrzymująca środki ma je oddać.

Jeżeli wartość pożyczki przekracza 1000 zł, umowa pożyczki wymaga zachowania formy dokumentowej. Nie oznacza to automatycznej nieważności pożyczki, ale ma znaczenie dowodowe. Dokumentem może być nie tylko klasyczna umowa podpisana przez strony, lecz także oświadczenie, wiadomość e-mail, SMS, komunikator, potwierdzenie przelewu lub inny nośnik informacji pozwalający ustalić treść oświadczenia i osobę, od której pochodzi.

W opisanej sytuacji istotne znaczenie mają przede wszystkim: podpisane oświadczenie o zwrocie kredytu, potwierdzenie przelewu środków na rachunek tej osoby, korespondencja dotycząca spłaty, wcześniejsze częściowe wpłaty, tytuły przelewów oraz ewentualni świadkowie ustaleń. Więcej o podobnych problemach przeczytasz w materiale: odzyskanie pożyczki bez pisma.

Dowody w sprawie o zwrot pieniędzy

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. To oznacza, że osoba domagająca się zwrotu pieniędzy powinna wykazać, że pieniądze zostały przekazane oraz że druga strona zobowiązała się je zwrócić.

W sprawach o pożyczki powyżej 1000 zł znaczenie ma również art. 74 Kodeksu cywilnego. Jeżeli nie zachowano wymaganej formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej zastrzeżonej bez rygoru nieważności, w sporze mogą pojawić się ograniczenia dotyczące dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania stron. Ograniczenia te nie są jednak bezwzględne. Dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron może być dopuszczalny m.in. wtedy, gdy druga strona wyrazi zgodę albo gdy fakt dokonania czynności zostanie uprawdopodobniony za pomocą dokumentu.

W orzecznictwie przyjmuje się, że tzw. początek dowodu na piśmie może wynikać z różnych dokumentów, których treść choćby pośrednio wskazuje na dokonanie czynności. Wskazywały na to m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 1979 r., sygn. III CRN 287/78, oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 marca 2018 r., sygn. I ACa 1241/17. W praktyce potwierdzenie przelewu i podpisane oświadczenie dłużnika mogą więc istotnie zwiększyć szanse na skuteczne dochodzenie roszczenia.

Wezwanie do zwrotu pożyczki

Przed złożeniem pozwu warto wysłać dłużnikowi przedsądowe wezwanie do zapłaty. W wezwaniu należy wskazać: kwotę główną, podstawę żądania, datę i sposób przekazania pieniędzy, numer rachunku do zapłaty, termin płatności oraz informację, że brak zapłaty spowoduje skierowanie sprawy do sądu.

Jeżeli strony ustaliły konkretny termin zwrotu, a termin ten już minął, można żądać zapłaty bez dodatkowego oczekiwania i wyznaczyć krótki termin techniczny, np. 7 albo 14 dni. Jeżeli termin zwrotu pożyczki nie był oznaczony, zastosowanie ma art. 723 Kodeksu cywilnego: dłużnik powinien zwrócić pożyczkę w ciągu 6 tygodni po jej wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę. Dlatego w piśmie warto wyraźnie wskazać, że stanowi ono wypowiedzenie pożyczki i wezwanie do zapłaty.

Od dnia opóźnienia można żądać odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego, chyba że strony inaczej określiły odsetki w ważny i zgodny z prawem sposób. Praktyczne omówienie tego etapu znajdziesz tutaj: wezwanie do zwrotu pożyczki.

Pozew o zapłatę i możliwy przebieg sprawy

Jeżeli dłużnik nie zapłaci po otrzymaniu wezwania, kolejnym krokiem jest pozew o zapłatę. W pozwie trzeba dokładnie określić żądaną kwotę, odsetki, okoliczności przekazania pieniędzy, termin zwrotu oraz dowody. Do pozwu warto dołączyć m.in. umowę lub oświadczenie, potwierdzenie przelewu, korespondencję, wezwanie do zapłaty i dowód jego doręczenia.

Jeżeli dokumenty są wystarczające, sąd może wydać nakaz zapłaty, najczęściej w postępowaniu upominawczym. Dłużnik ma jednak prawo wnieść sprzeciw, a wtedy sprawa będzie rozpoznawana dalej. Czas trwania postępowania zależy od sądu, obciążenia wydziału, zachowania pozwanego i jakości dowodów. Prosta sprawa może zakończyć się stosunkowo szybko, ale przy sporze co do faktów postępowanie może potrwać dłużej.

Trzeba też uwzględnić koszty sądowe. W sprawach o prawa majątkowe do 20 000 zł opłata jest ustalana według ustawowych progów, a przy wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł zasadniczo wynosi 5% tej wartości, nie więcej niż 200 000 zł. Po wygranej można żądać od pozwanego zwrotu kosztów procesu według zasad określonych w przepisach.

Zobacz również: sprawa o zwrot pieniędzy.

Co z kredytem w banku w czasie procesu przeciwko dłużnikowi?

Proces przeciwko osobie, która otrzymała pieniądze, nie wstrzymuje obowiązku spłaty kredytu wobec banku. Jeżeli kredytobiorca przestanie płacić raty, bank może dochodzić należności od niego, nawet gdy równolegle toczy się sprawa przeciwko osobie trzeciej.

Wyrok zasądzający zwrot pieniędzy od dłużnika nie powoduje automatycznego „zdjęcia” kredytu z kredytobiorcy. Taki wyrok daje natomiast podstawę do egzekucji przeciwko osobie, która miała oddać pieniądze. Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia i klauzuli wykonalności można skierować sprawę do komornika.

Jeżeli dłużnik jest niewypłacalny, wygrana w sądzie nie zawsze oznacza szybkie odzyskanie pieniędzy. Warto więc jeszcze przed pozwem sprawdzić, czy dłużnik pracuje, posiada rachunek bankowy, majątek, samochód lub inne składniki, z których egzekucja może być skuteczna. Podobny problem omawia artykuł: pożyczka od znajomej - odzyskanie.

Przedawnienie roszczenia o zwrot pieniędzy

Co do zasady roszczenie o zwrot pożyczki przedawnia się na zasadach ogólnych. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada zwykle na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

Bieg przedawnienia należy liczyć od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli strony ustaliły konkretną datę zwrotu, termin biegnie od tej daty. Jeżeli terminu nie ustalono, pożyczka powinna zostać wypowiedziana, a roszczenie staje się wymagalne po upływie 6 tygodni od wypowiedzenia. Z tego powodu nie warto odkładać uporządkowania dowodów i wysłania pisma do dłużnika.

FAQ

Czy bank może żądać spłaty od osoby, która faktycznie dostała pieniądze?

Nie, jeżeli ta osoba nie jest stroną umowy kredytu, współkredytobiorcą, poręczycielem ani nie przejęła długu za zgodą banku. Bank kieruje roszczenia do osoby, która podpisała umowę kredytową.

Czy podpisane oświadczenie dłużnika wystarczy do wygrania sprawy?

Może być bardzo ważnym dowodem, ale sąd oceni całość materiału. Znaczenie ma treść oświadczenia, data, podpis, powiązanie z przelewem oraz korespondencja i zachowanie stron po przekazaniu pieniędzy.

Czy przelew pieniędzy jest dowodem pożyczki?

Przelew potwierdza przekazanie środków, ale nie zawsze samodzielnie przesądza, że była to pożyczka. Szczególnie pomocny jest tytuł przelewu, np. wskazujący na pożyczkę, ratę, zwrot kredytu albo inne uzgodnienie stron.

Czy mogę przestać spłacać bank, skoro kredyt był dla innej osoby?

To ryzykowne. Dla banku dłużnikiem pozostaje kredytobiorca. Brak spłaty może skutkować wypowiedzeniem umowy, naliczeniem odsetek, wpisami w bazach dłużników, pozwem i egzekucją komorniczą.

Jaki termin zapłaty wyznaczyć w wezwaniu?

Jeżeli termin zwrotu już minął, często wyznacza się 7 albo 14 dni od doręczenia wezwania. Jeżeli terminu zwrotu pożyczki nie ustalono, trzeba uwzględnić 6-tygodniowy termin po wypowiedzeniu pożyczki. W piśmie warto podać dokładną kwotę, numer rachunku oraz informację o skierowaniu sprawy do sądu po bezskutecznym upływie terminu.

Czy po wyroku kredyt zostanie zdjęty z kredytobiorcy?

Nie. Wyrok przeciwko osobie, która otrzymała pieniądze, nie zmienia umowy z bankiem. Pozwala natomiast dochodzić zasądzonej kwoty od tej osoby, w tym przez komornika.

Czy taka sprawa może być sprawą karną?

Czasem tak, ale nie każda niespłacona pożyczka oznacza oszustwo. Odpowiedzialność karna może wchodzić w grę zwłaszcza wtedy, gdy już w chwili uzyskania pieniędzy dłużnik działał z zamiarem ich niezwrócenia albo wprowadzał w błąd. W typowej sytuacji podstawową drogą jest postępowanie cywilne o zapłatę.

Źródła

• Kodeks cywilny – w szczególności art. 6, art. 74, art. 118, art. 120, art. 481, art. 519, art. 720 i art. 723.
• Kodeks postępowania cywilnego – przepisy dotyczące dochodzenia roszczeń przed sądem i uzyskania tytułu wykonawczego.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – w szczególności art. 13 dotyczący opłat w sprawach o prawa majątkowe.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 1979 r., sygn. III CRN 287/78.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 marca 2018 r., sygn. I ACa 1241/17.