SD-Z2 po terminie – czy można uniknąć podatku od spadku?

SD-Z2 po terminie – najważniejsza zasada

Formularz SD-Z2 służy do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przez osoby z najbliższej rodziny, które chcą skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Chodzi o zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli osoba uprawniona do zwolnienia wiedziała o nabyciu spadku i nie złożyła SD-Z2 w ustawowym terminie 6 miesięcy, samo późniejsze złożenie formularza co do zasady nie wystarczy, aby odzyskać zwolnienie. Urząd skarbowy może wtedy wymagać złożenia zeznania SD-3 i ustalić podatek według zasad właściwych dla danej grupy podatkowej.

Wyjątek dotyczy sytuacji, w której nabywca rzeczywiście dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych dopiero po upływie terminu. Wtedy może zachować zwolnienie, jeżeli zgłosi nabycie w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym się o nim dowiedział, i uprawdopodobni późniejsze uzyskanie tej wiedzy. Ten wyjątek nie obejmuje jednak zwykłego zapomnienia, przeoczenia terminu albo błędnego przekonania, że zgłoszenie nie jest potrzebne.

Kto może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny?

Pełne zwolnienie z podatku obejmuje tzw. grupę zerową, czyli: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. W praktyce będą to między innymi dzieci dziedziczące po rodzicach, rodzice dziedziczący po dzieciach, małżonek dziedziczący po małżonku oraz rodzeństwo.

Aby skorzystać ze zwolnienia, trzeba spełnić warunki ustawowe. Najważniejszy z nich to terminowe zgłoszenie nabycia na SD-Z2 właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Każdy spadkobierca powinien zadbać o własne zgłoszenie; zgłoszenie złożone przez brata, siostrę albo innego spadkobiercę nie zastępuje zgłoszenia pozostałych osób.

Obowiązek zgłoszenia nie występuje między innymi wtedy, gdy łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty wolnej przewidzianej dla I grupy podatkowej. Od 1 lipca 2023 r. jest to 36 120 zł. Przy spadkach obejmujących nieruchomość, udział w mieszkaniu, większe oszczędności albo wartościowe ruchomości limit ten zwykle zostaje jednak przekroczony.

Jak liczyć 6 miesięcy przy dziedziczeniu?

W sprawach spadkowych początek terminu zależy od dokumentu potwierdzającego nabycie spadku. Jeżeli nabycie potwierdza sąd, termin liczy się od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jeżeli nabycie potwierdza notariusz, termin liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Przy europejskim poświadczeniu spadkowym termin liczy się od dnia jego wydania.

To oznacza, że późniejszy dział spadku, podział majątku między spadkobierców albo zniesienie współwłasności nie przesuwa terminu na zgłoszenie nabycia spadku na SD-Z2. Są to odrębne czynności, które mogą mieć własne skutki podatkowe, ale nie otwierają ponownie 6-miesięcznego terminu do skorzystania ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli termin 6 miesięcy został przekroczony, a sprawa wymaga rozliczenia podatku, w praktyce konieczne może być spóźnione SD-3. Formularz SD-3 nie daje zwolnienia z art. 4a, ale pozwala ujawnić nabycie i umożliwia urzędowi skarbowemu ustalenie podatku.

Czy czynny żal przywraca termin na SD-Z2?

Nie. Czynny żal nie przywraca terminu do skorzystania ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Jest to instytucja prawa karnego skarbowego, która może chronić przed karą za niezłożenie w terminie wymaganego zgłoszenia albo zeznania, ale nie zmienia materialnoprawnego warunku zwolnienia.

W praktyce oznacza to, że czynny żal może mieć sens, gdy podatnik składa zaległe SD-Z2 albo SD-3 i chce wyjaśnić przyczyny spóźnienia. Nie można jednak oczekiwać, że samo pismo z czynnym żalem spowoduje przywrócenie prawa do zwolnienia, jeżeli termin 6 miesięcy minął i podatnik wiedział o nabyciu.

Czynny żal powinien zostać złożony zanim organ podatkowy będzie miał udokumentowaną wiadomość o popełnieniu czynu zabronionego albo zanim rozpocznie czynności zmierzające do jego ujawnienia. W piśmie warto wskazać, jakiego obowiązku dotyczy spóźnienie, kiedy powstał obowiązek, dlaczego deklaracja nie została złożona w terminie oraz że zaległy obowiązek zostaje wykonany.

Co zrobić, jeżeli SD-Z2 nie zostało złożone w terminie?

Najpierw trzeba ustalić, czy termin rzeczywiście upłynął i od jakiej daty należało go liczyć. Warto sprawdzić datę uprawomocnienia się postanowienia sądu, datę rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia albo datę wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Następnie trzeba ustalić wartość nabytego majątku oraz ewentualne długi i ciężary, które mogą wpływać na podstawę opodatkowania.

Jeżeli nie ma podstaw do zastosowania wyjątku związanego z późniejszym dowiedzeniem się o nabyciu, należy rozważyć złożenie SD-3 wraz z czynnym żalem. Zeznanie SD-3 składa się co do zasady w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, więc po dużym opóźnieniu warto jednocześnie wyjaśnić przyczyny zwłoki. Podatek od spadków i darowizn jest w takiej sytuacji ustalany decyzją urzędu skarbowego, a termin płatności wynika z doręczonej decyzji.

Nie należy zakładać, że brak wezwania z urzędu oznacza brak obowiązku podatkowego. Jeżeli sprawa wyjdzie na jaw później, urząd może ustalić podatek, a spóźnienie może wywołać dodatkowe ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej.

Dział spadku i zniesienie współwłasności a podatek

Dział spadku nie jest tym samym co nabycie spadku. Nabycie spadku następuje z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, a dokument sądu albo notariusza potwierdza prawa spadkobierców. Dział spadku służy natomiast podzieleniu konkretnych składników majątku między spadkobierców.

Jeżeli dział spadku albo zniesienie współwłasności następuje bez spłat i dopłat, zasadniczo nie powstaje z tego tytułu podatek od czynności cywilnoprawnych. Jeżeli jednak jedna osoba nabywa rzeczy lub prawa ponad swój udział i pojawiają się spłaty albo dopłaty, może powstać obowiązek zapłaty PCC po stronie osoby nabywającej ponad udział.

Trzeba więc oddzielić dwa obowiązki: podatek od spadków i darowizn związany z nabyciem spadku oraz ewentualny PCC związany z późniejszym działem spadku lub zniesieniem współwłasności. Złożenie dokumentów dotyczących jednego podatku nie zastępuje obowiązków dotyczących drugiego.

Jakie dokumenty przygotować do urzędu?

Przy spóźnionym rozliczeniu spadku zwykle potrzebne będą: postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku z informacją o prawomocności albo akt poświadczenia dziedziczenia, dokumenty potwierdzające skład i wartość majątku, informacje o długach spadkowych, dane pozostałych spadkobierców oraz formularz SD-3 lub SD-Z2, jeżeli podatnik powołuje się na wyjątek związany z późniejszym dowiedzeniem się o nabyciu.

Jeżeli składany jest czynny żal, warto dołączyć go równolegle z zaległym formularzem. W przypadku kilku spadkobierców każdy powinien ocenić własną sytuację osobno, ponieważ termin, wiedza o nabyciu, wartość udziału oraz ewentualne wcześniejsze darowizny od tej samej osoby mogą być różne.

FAQ

Czy można złożyć SD-Z2 po terminie?

Tak, można technicznie złożyć formularz po terminie, ale spóźnione SD-Z2 co do zasady nie daje już prawa do pełnego zwolnienia z podatku. Wyjątkiem jest sytuacja, w której podatnik dowiedział się o nabyciu dopiero po upływie terminu i potrafi to uprawdopodobnić.

Czy czynny żal przywraca zwolnienie z podatku?

Nie. Czynny żal może pomóc w zakresie odpowiedzialności karnej skarbowej za niedopełnienie obowiązku, ale nie przywraca 6-miesięcznego terminu do skorzystania ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Od kiedy liczy się termin 6 miesięcy przy akcie poświadczenia dziedziczenia?

Przy akcie poświadczenia dziedziczenia termin liczy się od dnia jego zarejestrowania. Nie liczy się go od późniejszego działu spadku, sprzedaży odziedziczonego majątku ani od chwili, gdy spadkobiercy faktycznie podzielili się majątkiem.

Czy dział spadku daje nowy termin na SD-Z2?

Nie. Dział spadku jest odrębną czynnością od nabycia spadku. Może powodować skutki w PCC, zwłaszcza gdy występują spłaty lub dopłaty, ale nie odnawia terminu do zgłoszenia nabycia spadku dla celów zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.

Kiedy zamiast SD-Z2 składa się SD-3?

SD-3 składa się wtedy, gdy nabycie podlega opodatkowaniu i podatnik nie korzysta ze zwolnienia zgłaszanego na SD-Z2. Po przekroczeniu terminu na SD-Z2 urząd może oczekiwać właśnie SD-3, aby ustalić podatek decyzją.

Czy każdy spadkobierca musi złożyć własny formularz?

Tak, co do zasady każdy spadkobierca rozlicza własne nabycie. Jeżeli dwoje dzieci dziedziczy po rodzicu, każde powinno pilnować własnego zgłoszenia i własnego terminu, nawet jeżeli sprawa spadkowa była prowadzona wspólnie.

Czy trzeba zapłacić podatek od razu przy składaniu SD-3?

W podatku od spadków i darowizn podatek jest zwykle ustalany decyzją naczelnika urzędu skarbowego. Termin płatności wynika z doręczonej decyzji. Nie oznacza to jednak, że można odkładać złożenie zaległego zeznania.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a, art. 6 i art. 9: ISAP – tekst aktu.
• Ministerstwo Finansów, informacje o zwolnieniach w podatku od spadków i darowizn: podatki.gov.pl – ulgi i zwolnienia.
• Ministerstwo Finansów, aktualne formularze SD, w tym SD-Z2 i SD-3: podatki.gov.pl – formularze SD.
• Informacje o elektronicznym czynnym żalu: gov.pl – elektroniczny czynny żal.
• Ministerstwo Finansów, podstawowe informacje o podatku PCC: podatki.gov.pl – PCC.