SD-Z2 po terminie – kiedy można przywrócić termin i zachować zwolnienie?

SD-Z2 po terminie – czy można zachować zwolnienie?

Formularz SD-Z2 służy do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przez osoby z najbliższej rodziny, które chcą skorzystać ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Sam fakt przekroczenia terminu nie prowadzi już jednak automatycznie do wniosku, że zwolnienie jest bezpowrotnie utracone.

Po spóźnieniu trzeba rozróżnić trzy sytuacje. Po pierwsze, podatnik mógł dowiedzieć się o nabyciu dopiero później – wtedy działa szczególna reguła z art. 4a ust. 2. Po drugie, podatnik wiedział o nabyciu, ale bez swojej winy nie zdołał dokonać zgłoszenia w terminie – od 7 stycznia 2026 r. może wtedy wystąpić o przywrócenie terminu na podstawie art. 4c. Dopiero gdy żadna z tych podstaw nie ma zastosowania, brak terminowego SD-Z2 co do zasady oznacza utratę zwolnienia i rozliczenie nabycia według zasad właściwych dla I grupy podatkowej.

Kto może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny?

Pełne zwolnienie obejmuje tzw. grupę zerową, czyli małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Każdy nabywca składa własne zgłoszenie SD-Z2; zgłoszenie złożone przez innego spadkobiercę nie zastępuje jego obowiązku. Jeżeli nabycie nastąpiło po zmarłym małżonku, praktyczny sposób wypełnienia SD-Z2 po śmierci męża opisujemy osobno.

Zgłoszenie nie jest wymagane między innymi wtedy, gdy łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby lub po tej samej osobie w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty określonej dla I grupy podatkowej. Na dzień aktualizacji artykułu jest to 36 120 zł.

Przywrócenie terminu na SD-Z2 od 7 stycznia 2026 r.

Art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn pozwala przywrócić termin z art. 4a, jeżeli podatnik złoży wniosek i uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przywrócenie nie następuje automatycznie. Organ ocenia przedstawione okoliczności i to, czy rzeczywiście uniemożliwiały terminowe dokonanie zgłoszenia mimo zachowania należytej staranności.

Co oznacza, że uchybienie nastąpiło bez winy?

Ustawa nie zawiera zamkniętej listy przypadków. Znaczenie może mieć na przykład nagła i ciężka choroba, hospitalizacja, wypadek albo inne zdarzenie, które obiektywnie uniemożliwiło działanie w terminie. Samo zapomnienie, nieznajomość przepisów czy błędne założenie, że SD-Z2 nie jest potrzebne, co do zasady nie wystarczą. O wyniku decydują konkretne fakty i ich wiarygodne uprawdopodobnienie.

Jak i w jakim terminie złożyć wniosek?

Wniosek składa się do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Zgodnie z zasadami stosowanymi do art. 4c trzeba zachować dwa warunki jednocześnie:

• złożyć wniosek w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi,
• równocześnie dopełnić spóźnionej czynności, czyli złożyć SD-Z2.

We wniosku warto dokładnie opisać, co uniemożliwiło zachowanie terminu, kiedy przeszkoda powstała i kiedy ustała, oraz wskazać dokumenty lub inne okoliczności potwierdzające tę wersję wydarzeń. Termin 7-dniowy na sam wniosek o przywrócenie terminu nie podlega dalszemu przywróceniu.

Czy nowe przepisy dotyczą spadków sprzed 2026 r.?

Nie wszystkie. Przepisy o przywróceniu terminu stosuje się do nabyć od 7 stycznia 2026 r. oraz do wcześniejszych nabyć tylko wtedy, gdy termin na zgłoszenie z art. 4a nie upłynął przed 7 stycznia 2026 r. Jeżeli więc sześciomiesięczny termin zakończył się jeszcze w 2025 r., sam art. 4c nie otwiera go ponownie.

Późniejsze dowiedzenie się o spadku a przywrócenie terminu – różnice

To dwa odrębne mechanizmy. Art. 4a ust. 2 dotyczy sytuacji, w której podatnik dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych dopiero po upływie podstawowego terminu. Wtedy może zachować zwolnienie, jeżeli zgłosi nabycie w ciągu 6 miesięcy od dnia uzyskania tej wiedzy i uprawdopodobni, że dowiedział się o nim później.

Art. 4c działa inaczej: podatnik wiedział o nabyciu i o biegu terminu, lecz bez swojej winy nie dokonał zgłoszenia na czas. Wtedy nie przesuwa się początku 6-miesięcznego terminu, lecz występuje o jego przywrócenie. W praktyce trzeba więc najpierw ustalić, czy problem polegał na braku wiedzy o samym nabyciu, czy na niemożności wykonania obowiązku mimo tej wiedzy.

Jak liczyć 6 miesięcy przy dziedziczeniu?

Przy dziedziczeniu termin na SD-Z2 liczy się od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Nie należy liczyć go od dnia odebrania odpisu postanowienia z sądu.

Od 7 stycznia 2026 r. przepisy dodatkowo jednoznacznie wiążą moment powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu z formalnym potwierdzeniem nabycia spadku. Jeżeli nabycie potwierdza inny niż sąd organ państwa obcego, ustawa uwzględnia również wydanie dokumentu stwierdzającego nabycie spadku przez ten organ.

Późniejszy dział spadku, podział majątku między spadkobierców ani zniesienie współwłasności nie otwierają nowego terminu na SD-Z2 dotyczącego samego nabycia spadku.

Co zrobić, gdy urząd odmówi przywrócenia terminu?

Jeżeli podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu, a organ odmówił, art. 17a ust. 1a przewiduje szczególny termin na zeznanie SD-3: miesiąc od dnia, w którym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stało się ostateczne. Nie należy więc automatycznie składać SD-3 równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Jeżeli natomiast podatnik w ogóle nie występuje o przywrócenie terminu, a zwolnienie zostało utracone, termin na SD-3 wynosi miesiąc od upływu terminu na SD-Z2. Gdy ten termin już minął, zeznanie jest spóźnione i powinno zostać złożone bez dalszej zwłoki. Więcej o takim przypadku wyjaśnia artykuł o spóźnionym SD-3.

Podatek od spadków i darowizn jest w takiej sytuacji ustalany decyzją organu podatkowego. Nie wpłaca się go samodzielnie w chwili składania SD-3; termin zapłaty wynika z doręczonej decyzji.

Jeżeli odmowa przywrócenia terminu zostanie następnie skutecznie zakwestionowana przed sądem administracyjnym i termin zostanie przywrócony, art. 4c przewiduje uchylenie wydanej w międzyczasie decyzji w sprawie podatku oraz umorzenie postępowania podatkowego.

Czynny żal a SD-Z2 i SD-3

Czynny żal nie przywraca terminu na SD-Z2 i nie zastępuje wniosku z art. 4c. Po zmianach obowiązujących od 7 stycznia 2026 r. podstawowym pytaniem po spóźnieniu powinno być najpierw to, czy termin może zostać przywrócony albo czy podatnik faktycznie dowiedział się o nabyciu później.

Czynny żal może mieć znaczenie w sferze odpowiedzialności karnej skarbowej, jeżeli doszło także do niedopełnienia obowiązku, z którym ustawa wiąże taką odpowiedzialność, na przykład do spóźnienia z obowiązkowym zeznaniem SD-3. Jego skuteczność zależy od warunków Kodeksu karnego skarbowego i momentu złożenia. Nie powinien być traktowany jako środek przywracający zwolnienie podatkowe.

Analogiczny problem przy zgłoszeniu darowizny omawia materiał o spóźnionym SD-Z2.

Dział spadku i zniesienie współwłasności a podatek

Dział spadku nie jest tym samym co nabycie spadku. Spadek nabywa się z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast sądowe lub notarialne potwierdzenie nabycia wyznacza obecnie moment istotny dla powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu i dla liczenia terminu na SD-Z2.

Jeżeli dział spadku albo zniesienie współwłasności następuje bez spłat i dopłat, zasadniczo nie powstaje z tego tytułu podatek od czynności cywilnoprawnych. Jeżeli jedna osoba nabywa rzeczy lub prawa ponad swój udział i występują spłaty albo dopłaty, może powstać obowiązek w PCC po stronie osoby nabywającej ponad udział.

Trzeba więc oddzielić skutki podatku od spadków i darowizn związane z samym nabyciem spadku od ewentualnego PCC związanego z późniejszym działem spadku lub zniesieniem współwłasności.

Jakie dokumenty przygotować?

Przy spóźnionym SD-Z2 warto przygotować dokument potwierdzający datę, od której biegł termin, informacje o składzie i wartości nabytego majątku oraz dane potrzebne do wypełnienia formularza. Jeżeli składany jest wniosek o przywrócenie terminu, trzeba dodatkowo opisać przyczynę spóźnienia i datę jej ustania oraz przedstawić materiały, które uprawdopodobniają brak winy.

Do samego SD-Z2 co do zasady nie trzeba obowiązkowo dołączać dokumentów potwierdzających nabycie, choć urząd może ich później zażądać. Przy wniosku o przywrócenie terminu dokumentacja potwierdzająca przyczynę uchybienia może mieć jednak zasadnicze znaczenie dla oceny sprawy.

FAQ

Czy można złożyć SD-Z2 po terminie?

Tak, ale samo spóźnione złożenie formularza nie rozwiązuje problemu. Trzeba sprawdzić, czy działa art. 4a ust. 2 dotyczący późniejszego dowiedzenia się o nabyciu, czy można wystąpić o przywrócenie terminu na podstawie art. 4c, czy też zwolnienie zostało utracone i trzeba rozliczyć nabycie na SD-3.

Ile czasu jest na wniosek o przywrócenie terminu SD-Z2?

Wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Razem z wnioskiem należy złożyć zaległe SD-Z2. Nie wystarczy wysłać najpierw samego wniosku i uzupełnić formularz później.

Co oznacza brak winy przy spóźnieniu z SD-Z2?

Chodzi o sytuację, w której podatnik mimo dochowania należytej staranności nie mógł wykonać obowiązku w terminie z przyczyn od niego niezależnych. Ocena zawsze zależy od konkretnych okoliczności; sama nieznajomość terminu albo przeoczenie obowiązku co do zasady nie wystarczą.

Czy można przywrócić termin, który upłynął w 2025 r.?

Nie na podstawie art. 4c, jeżeli sześciomiesięczny termin na zgłoszenie upłynął przed 7 stycznia 2026 r. Nowe przepisy obejmują wcześniejsze nabycia tylko wtedy, gdy termin nie upłynął do dnia wejścia w życie nowelizacji.

Kiedy złożyć SD-3 po odmowie przywrócenia terminu?

Jeżeli podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu, a organ odmówił, SD-3 składa się w terminie miesiąca od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne.

Czy czynny żal przywraca zwolnienie z podatku?

Nie. Czynny żal dotyczy odpowiedzialności karnej skarbowej i nie przywraca prawa do zwolnienia z art. 4a. W 2026 r. instrumentem służącym przywróceniu terminu jest wniosek z art. 4c, o ile spełnione są jego warunki.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a, art. 4c, art. 6, art. 9 i art. 17a: ELI – tekst jednolity ustawy.
• Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 2025 poz. 1854, wprowadzająca m.in. art. 4c i art. 17a ust. 1a oraz przepisy przejściowe: ELI – ustawa nowelizująca.
• Ministerstwo Finansów, poradnik dotyczący zwolnienia dla najbliższej rodziny i przywrócenia terminu SD-Z2: podatki.gov.pl – nabycie spadku lub darowizny w najbliższej rodzinie.
• Ministerstwo Finansów, aktualne formularze SD, w tym SD-Z2 i SD-3: podatki.gov.pl – formularze SD.
• Informacje o elektronicznym czynnym żalu: gov.pl – elektroniczny czynny żal.
• Ministerstwo Finansów, podstawowe informacje o podatku PCC: podatki.gov.pl – PCC.