Odpowiedzialność za internet w wynajmowanym mieszkaniu

Internet w wynajmowanym mieszkaniu a odpowiedzialność właściciela

W opisanej sytuacji właściciel mieszkania jest stroną umowy z dostawcą internetu i udostępnia łącze najemcom w ramach najmu lokalu. To ważna okoliczność dowodowa, ale sama w sobie nie przesądza o odpowiedzialności karnej ani cywilnej właściciela za działania osób, które mieszkają w lokalu.

Jeżeli najemca przy użyciu własnego komputera, telefonu albo innego urządzenia pobiera lub rozpowszechnia cudze utwory bez zgody uprawnionych, zasadniczo odpowiada osoba, która faktycznie dopuściła się naruszenia. Właściciel nie wykonuje wtedy czynności sprawczej polegającej na rozpowszechnianiu plików, nie decyduje o treści transferu i nie korzysta z cudzych utworów.

Nie oznacza to jednak, że sprawa zawsze zakończy się dla właściciela bez żadnych formalności. W razie zgłoszenia naruszenia po adresie IP organy ścigania lub pełnomocnicy podmiotów uprawnionych mogą najpierw ustalić abonenta usługi internetowej. Właściciel powinien być przygotowany na wykazanie, że w danym czasie z lokalu korzystali najemcy, a on sam mieszkał gdzie indziej i nie używał spornego urządzenia.

Ściąganie i rozpowszechnianie cudzych utworów przy użyciu internetu

Największe ryzyko prawne pojawia się przy rozpowszechnianiu cudzych filmów, muzyki, programów komputerowych, gier, e-booków lub innych utworów bez zgody uprawnionego. W praktyce dotyczy to zwłaszcza sieci P2P, w których użytkownik często nie tylko pobiera plik, ale jednocześnie udostępnia jego fragmenty innym osobom.

Odpowiedzialność karna za bezprawne rozpowszechnianie cudzych utworów wynika przede wszystkim z art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten przewiduje karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 za rozpowszechnianie cudzego utworu bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom. Surowsza odpowiedzialność grozi m.in. wtedy, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, czyni sobie z tego stałe źródło dochodu albo organizuje taką działalność.

Trzeba odróżnić samo korzystanie z internetu od czynności naruszającej prawo. Udostępnienie najemcom łącza internetowego nie jest tym samym co rozpowszechnianie utworu. Odpowiedzialność karna wymaga przypisania konkretnej osobie czynu zabronionego, winy oraz związku między jej zachowaniem a naruszeniem.

Czy właściciel może odpowiadać za najemcę?

Co do zasady właściciel mieszkania nie odpowiada za najemcę tylko dlatego, że to on zawarł umowę z operatorem internetu. Nie ma w prawie ogólnej zasady, zgodnie z którą abonent łącza odpowiada karnie za każdy czyn popełniony przez osobę korzystającą z tego łącza.

Ryzyko mogłoby wzrosnąć dopiero wtedy, gdyby właściciel nie był jedynie biernym udostępniającym internet, lecz świadomie pomagał w naruszaniu prawa, organizował takie działania, zachęcał do nich, czerpał z nich korzyści albo mimo wiedzy o konkretnych naruszeniach celowo ułatwiał ich dalsze popełnianie. W typowym najmie, w którym właściciel tylko zapewnia dostęp do internetu jako element wyposażenia mieszkania, taka sytuacja zwykle nie występuje.

Właściciel może natomiast występować w sprawie jako świadek albo osoba, do której najpierw trafi korespondencja, ponieważ dane abonenta są łatwiejsze do ustalenia niż dane rzeczywistego użytkownika komputera. W takim przypadku najważniejsze jest spokojne wykazanie, kto faktycznie korzystał z lokalu i internetu w danym okresie.

Odpowiedzialność cywilna za naruszenie praw autorskich

Niezależnie od odpowiedzialności karnej uprawniony z praw autorskich może dochodzić roszczeń cywilnych. Art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych pozwala żądać m.in. zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo przez zapłatę sumy pieniężnej odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia oraz wydania uzyskanych korzyści.

W starszych opracowaniach można spotkać wzmiankę o trzykrotności stosownego wynagrodzenia. Ten element wymaga aktualizacji: po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r., sygn. SK 32/14, możliwość żądania trzykrotności stosownego wynagrodzenia została zakwestionowana i obecnie nie należy jej wskazywać jako aktualnej podstawy roszczenia.

Także w sprawie cywilnej kluczowe jest ustalenie osoby, która naruszyła prawo. Samo wskazanie adresu IP i danych abonenta może być początkiem sprawy, ale nie powinno automatycznie przesądzać, że to właściciel lokalu pobierał lub udostępniał pliki. Jeżeli właściciel ma umowy najmu, potwierdzenia zamieszkiwania najemców, protokoły przekazania lokalu i nie korzysta z mieszkania, ma argumenty do obrony.

Co wpisać do umowy najmu, aby ograniczyć ryzyko?

W umowie najmu albo aneksie warto wyraźnie uregulować zasady korzystania z internetu. Taki zapis nie zwolni najemcy ani właściciela z odpowiedzialności ustawowej, ale ułatwi wykazanie, że właściciel nie akceptował bezprawnych działań i że każdy najemca odpowiada za własne korzystanie z sieci.

Praktyczna klauzula może obejmować w szczególności:

• informację, że internet jest udostępniany wyłącznie do zgodnego z prawem korzystania,
• zakaz pobierania, rozpowszechniania i udostępniania plików z naruszeniem praw autorskich,
• zakaz używania sieci do działań przestępczych, naruszania dóbr osobistych, oszustw, włamań, spamu lub innych czynów bezprawnych,
• obowiązek korzystania z własnych urządzeń i niewprowadzania zmian w konfiguracji routera bez zgody właściciela,
• obowiązek nieudostępniania hasła osobom trzecim, jeżeli najemcy otrzymują dane dostępowe,
• zobowiązanie najemcy do naprawienia szkody wyrządzonej właścicielowi przez bezprawne korzystanie z internetu, w tym do zwrotu uzasadnionych kosztów obrony przed roszczeniami, o ile wynikają one z działania najemcy.

Warto również rozważyć osobne loginy, odrębne hasła albo chociaż okresową zmianę hasła do Wi-Fi przy zmianie najemców. Nie chodzi o śledzenie prywatnej aktywności lokatorów, lecz o rozsądne zabezpieczenie dostępu do sieci i ograniczenie sytuacji, w której hasło krąży poza lokalem.

Dane najemców, RODO i kontakt z organami

Właściciel powinien odróżnić wezwanie pochodzące od organu państwowego od pisma prywatnego podmiotu. Jeżeli policja, prokuratura albo sąd żąda danych w ramach prowadzonego postępowania i istnieje prawidłowa podstawa prawna, co do zasady należy współpracować w zakresie wynikającym z wezwania.

Inaczej należy oceniać pisma prywatnych firm lub pełnomocników, którzy powołują się wyłącznie na adres IP. W takiej sytuacji właściciel może wskazać, że lokal był wynajmowany, ale przekazywanie pełnych danych osobowych najemców, zwłaszcza numeru PESEL, kopii dokumentów lub kopii całej umowy najmu, wymaga podstawy prawnej i powinno być ograniczone do niezbędnego zakresu. Często bezpieczniej jest odpowiedzieć, że dane mogą zostać przekazane właściwym organom lub w toku postępowania, a w razie potrzeby skonsultować treść odpowiedzi z prawnikiem.

Do umowy najmu warto dodać klauzulę informacyjną, że dane najemcy mogą być przetwarzane i w niezbędnym zakresie ujawniane w celu wykonania umowy, dochodzenia roszczeń, obrony przed roszczeniami oraz realizacji obowiązków prawnych właściciela. Nie należy jednak opierać całego mechanizmu wyłącznie na blankietowej zgodzie najemcy, bo zgoda w relacji umownej bywa problematyczna i może zostać odwołana.

Jak zareagować na wezwanie dotyczące naruszenia z adresu IP?

Jeżeli właściciel otrzyma informację, że z jego adresu IP doszło do bezprawnego rozpowszechniania plików, powinien zebrać dokumenty i ustalić fakty, zanim udzieli odpowiedzi. Najważniejsze jest, aby nie przyznawać odpowiedzialności bez analizy oraz nie składać pochopnych oświadczeń.

Czy właściciel ma obowiązek kontrolować aktywność najemców w internecie?

W typowym najmie właściciel nie ma ogólnego obowiązku monitorowania treści pobieranych lub wysyłanych przez najemców. Taka kontrola mogłaby naruszać prywatność lokatorów i przepisy o ochronie danych. Właściciel powinien raczej stosować środki organizacyjne: jasną umowę, bezpieczne hasło, dokumentowanie osób korzystających z lokalu i rozsądną reakcję na konkretne zgłoszenia.

Jeżeli właściciel prowadzi działalność polegającą na masowym udostępnianiu internetu wielu osobom, np. w obiekcie noclegowym, akademiku albo sieci lokali, sprawa może wymagać dodatkowej oceny, w tym pod kątem regulaminu korzystania z sieci, obowiązków informacyjnych i zasad przechowywania danych. W zwykłym najmie kilku studentom kluczowe pozostają jednak umowa najmu i możliwość wykazania, kto korzystał z lokalu.

Podsumowanie

Właściciel mieszkania, który udostępnia najemcom internet, nie odpowiada automatycznie za nielegalne pobieranie lub rozpowszechnianie plików przez lokatorów. Odpowiedzialność karna i cywilna wymaga przypisania konkretnego naruszenia osobie, która faktycznie działała bezprawnie.

Największym praktycznym problemem jest to, że na początku sprawy widoczny może być adres IP przypisany do właściciela jako abonenta. Dlatego warto mieć dobrze sporządzone umowy najmu, dopisać zasady korzystania z internetu, zabezpieczyć dostęp do Wi-Fi i reagować rozważnie na każde wezwanie.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności art. 79 i art. 116: tekst aktu w systemie ELI Sejmu.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r., sygn. SK 32/14, dotyczący art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim: informacja o sprawie w Trybunale Konstytucyjnym.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 415 i przepisy o najmie: tekst aktu w systemie ELI Sejmu.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, w szczególności art. 5 i art. 6 dotyczące zasad oraz podstaw przetwarzania danych osobowych: tekst rozporządzenia RODO.