Podatek od spadku po rodzicach z lat 1994 i 2001

Data nabycia spadku a podatek

Jeżeli mama zmarła w 1994 r., a tata w 2001 r., to spadkobiercy nabyli spadek odpowiednio w tych datach. Wynika to z art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, zgodnie z którym spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, oraz z art. 925 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Późniejsze postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia nie przenosi własności dopiero na tę datę. Dokument ten potwierdza prawo do spadku, co wynika z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego. Ma jednak znaczenie podatkowe, bo może uruchomić obowiązek złożenia zeznania i rozliczenia podatku.

W sprawach, w których nastąpiło spadek przed 2007, szczególnie ważne jest ustalenie dat śmierci spadkodawców, udziałów spadkowych i tego, czy wcześniej składano jakiekolwiek dokumenty do urzędu skarbowego.

Czy działa obecne zwolnienie dla najbliższej rodziny?

Nie należy automatycznie stosować obecnego zwolnienia dla małżonka, dzieci, wnuków, rodziców i rodzeństwa przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten został wprowadzony dla nabyć od 1 stycznia 2007 r. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło przed dniem 1 stycznia 2007 r., stosuje się przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn w brzmieniu obowiązującym przed tą datą.

Oznacza to, że w przypadku spadku po mamie z 1994 r. i po tacie z 2001 r. urząd skarbowy powinien oceniać nabycie według historycznych zasad właściwych dla tych dat. Spadkobiercy należący do I grupy podatkowej, czyli m.in. dzieci po rodzicach, korzystali z niższych stawek i wyższych kwot wolnych niż dalsza rodzina, ale nie z obecnego pełnego zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Kiedy trzeba złożyć zeznanie SD-3?

Jeżeli sprawa spadkowa nie została jeszcze przeprowadzona, spadkobiercy powinni najpierw uzyskać postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Na podstawie art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego takie dokumenty potwierdzają prawa spadkobierców wobec osób trzecich, w tym urzędu skarbowego i sądu wieczystoksięgowego.

Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn podatnik podatku od spadków i darowizn składa zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. W praktyce przy dawnym, niezgłoszonym spadku termin ten liczy się najczęściej od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, ponieważ art. 6 ust. 4 tej ustawy przewiduje powstanie obowiązku podatkowego także wtedy, gdy nabycie nie zostało wcześniej zgłoszone, a następnie stwierdzono je pismem, w tym orzeczeniem sądu.

Do zeznania SD-3 zwykle dołącza się dokument potwierdzający nabycie spadku, dokumenty dotyczące nieruchomości, informacje o powierzchni domu lub lokalu, dane o udziałach spadkowych oraz dokumenty potwierdzające długi i ciężary spadku, jeżeli spadkobiercy chcą je odliczyć na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jak urząd skarbowy ustala wartość domu?

Podstawę opodatkowania określa art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Jest nią czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, czyli wartość po potrąceniu długów i ciężarów. Przepis ten nakazuje ustalać wartość według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia oraz według cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

W opisanej sytuacji oznacza to rozdzielenie dwóch elementów: stan domu, jego powierzchnię, udział spadkowy i skład majątku ocenia się według dat śmierci rodziców, natomiast ceny rynkowe mogą być aktualne na dzień powstania obowiązku podatkowego, np. dzień uprawomocnienia się postanowienia sądu. Jeżeli od śmierci spadkodawców wykonano remonty lub rozbudowę, trzeba odróżnić stan odziedziczony od późniejszych nakładów.

Stawki podatku przy starym spadku

Dzieci dziedziczące po rodzicach należą do I grupy podatkowej na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Wysokość podatku zależy jednak od udziału każdego spadkobiercy, czystej wartości nabytego majątku, historycznej kwoty wolnej i ewentualnych ulg.

Dla spadku po tacie zmarłym w 2001 r. stosowano skalę dla I grupy podatkowej obowiązującą w tamtym czasie: 3% od nadwyżki podstawy opodatkowania do 9660 zł, 289,80 zł i 5% od nadwyżki ponad 9660 zł przy podstawie ponad 9660 zł do 19 320 zł oraz 772,80 zł i 7% od nadwyżki ponad 19 320 zł przy wyższej podstawie. Skala była stosowana po uwzględnieniu kwoty wolnej i odliczeń przewidzianych w ustawie.

Dla spadku po mamie zmarłej w 1994 r. stosuje się przepisy w brzmieniu obowiązującym w 1994 r., czyli jeszcze sprzed denominacji złotego dokonanej z dniem 1 stycznia 1995 r. na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego. W praktyce urząd skarbowy przelicza wartości i stosuje historyczne progi oraz stawki właściwe dla tamtego okresu. Bez znajomości udziałów spadkowych, powierzchni domu, wartości rynkowej oraz możliwości zastosowania ulgi mieszkaniowej nie da się bezpiecznie wskazać jednej kwoty podatku.

Ulga mieszkaniowa do 110 m2

W przypadku dziedziczenia domu lub lokalu przez osoby z I grupy podatkowej może mieć znaczenie ulga mieszkaniowa z art. 16 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten, także w historycznych brzmieniach, przewidywał, że do podstawy opodatkowania nie wlicza się wartości budynku mieszkalnego, jego części, lokalu mieszkalnego lub określonych praw mieszkaniowych do limitu 110 m² powierzchni użytkowej, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Warunki ulgi trzeba badać według brzmienia art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn właściwego dla daty nabycia spadku. Zwykle znaczenie miały m.in. brak innego lokalu lub budynku mieszkalnego, brak określonych praw najmu albo spółdzielczych praw mieszkaniowych oraz obowiązek zamieszkiwania w nabytym lokalu lub domu przez wymagany czas. Jeżeli spadkobierca nie spełnia tych warunków, urząd może odmówić ulgi.

Jeżeli dom ma powierzchnię do 110 m² i spadkobiercy spełniają warunki ulgi, podatek może być znacznie niższy albo w praktyce nie wystąpić. Jeżeli dom jest większy, zwolnieniem może być objęta tylko część wartości odpowiadająca limitowi powierzchni, a nadwyżka podlega opodatkowaniu według właściwych zasad.

Czy podatek mógł się przedawnić?

Samo to, że spadkodawca zmarł wiele lat temu, nie zawsze oznacza, że urząd skarbowy nie może już ustalić podatku. Art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn przewiduje, że jeżeli nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, a następnie podatnik powołuje się na fakt nabycia przed organem podatkowym albo nabycie stwierdzono pismem, obowiązek podatkowy może powstać z tą późniejszą chwilą. Jeżeli pismem jest orzeczenie sądu, znaczenie ma dzień jego uprawomocnienia.

Dopiero od powstania obowiązku podatkowego i doręczenia decyzji można analizować terminy z Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 68 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa zobowiązanie podatkowe, które powstaje przez doręczenie decyzji ustalającej, co do zasady nie powstaje, jeżeli decyzja została doręczona po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W przypadku braku złożenia deklaracji lub nieujawnienia danych potrzebnych do ustalenia zobowiązania zastosowanie może mieć art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej, przewidujący termin 5-letni.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal, czy po każdym z rodziców było już postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia.
2. Jeżeli nie, przeprowadź postępowanie spadkowe po mamie i po tacie albo sporządź akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza, jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni.
3. Ustal udziały w spadku po każdym z rodziców oraz skład majątku na datę śmierci każdego z nich.
4. Przygotuj wycenę domu według stanu z dat nabycia spadku i cen rynkowych właściwych dla powstania obowiązku podatkowego.
5. Sprawdź, czy spadkobiercy mogą skorzystać z ulgi mieszkaniowej z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
6. Złóż SD-3 w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
7. Po otrzymaniu decyzji zapłać podatek w terminie 14 dni od jej doręczenia, zgodnie z art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, chyba że decyzja wskazuje inne rozstrzygnięcie wynikające z przepisów.

FAQ

Źródła

• Art. 924, art. 925 i art. 1025 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 1, art. 6 ust. 4, art. 7 ust. 1, art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 16 i art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 47 § 1 oraz art. 68 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego.