Adoptowane dziecko po rozwodzie – alimenty i cofnięcie adopcji

Czy rozwód albo brak kontaktu z adoptowanym dzieckiem znosi alimenty?

Nie. Sam rozwód rodziców adopcyjnych, pozbawienie jednego z nich władzy rodzicielskiej ani brak osobistych kontaktów z dzieckiem nie powodują automatycznego wygaśnięcia alimentów. Obowiązek alimentacyjny wynika z relacji rodzic–dziecko, a nie z tego, czy rodzic faktycznie wykonuje władzę rodzicielską albo utrzymuje kontakty.

Po przysposobieniu dziecko staje się w sensie prawnym dzieckiem przysposabiającego. Oznacza to, że rodzic adopcyjny ma wobec niego obowiązki podobne do obowiązków rodzica biologicznego, w tym obowiązek alimentacyjny. Dotyczy to także sytuacji, gdy po latach rodzice adopcyjni rozwiedli się, a dziecko mieszka tylko z jednym z nich.

Jeżeli istnieje prawomocny wyrok, ugoda sądowa albo inny tytuł określający alimenty, trzeba go wykonywać do czasu jego zmiany albo uchylenia. Samo przekonanie rodzica, że więź z dzieckiem wygasła, nie wystarcza do zaprzestania płatności.

Skutki przysposobienia dziecka

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. W typowym przysposobieniu pełnym dziecko nabywa prawa i obowiązki względem rodzica adopcyjnego i jego krewnych, a ustają prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa z rodziną naturalną, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

W praktyce oznacza to, że rodzic adopcyjny nie może powoływać się wyłącznie na fakt rozwodu albo utraty kontaktu z dzieckiem, aby przestać płacić alimenty. Tak samo jak przy dziecku biologicznym, zasadnicze znaczenie mają usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego.

Czy można cofnąć adopcję po rozwodzie?

W języku potocznym mówi się często o cofnięciu albo odwołaniu adopcji, ale prawidłowe określenie ustawowe to rozwiązanie stosunku przysposobienia. Nie jest to prosta procedura administracyjna. O rozwiązaniu przysposobienia decyduje sąd, a podstawą muszą być ważne powody.

Ważnym powodem może być głęboki, trwały i zasadniczo nieodwracalny rozkład więzi rodzinnej między przysposabiającym a przysposobionym. Sąd bada jednak zawsze konkretną sytuację, przyczyny zerwania więzi, zachowanie stron, wiek dziecka, jego sytuację emocjonalną i materialną oraz to, czy rozwiązanie adopcji nie naruszy dobra dziecka.

Jeżeli dziecko jest małoletnie, dobro dziecka ma znaczenie podstawowe. Nawet bardzo trudna relacja między dorosłymi, nowy związek byłej żony czy brak kontaktu z dzieckiem nie przesądzają jeszcze, że sąd rozwiąże przysposobienie.

Kiedy rozwiązanie adopcji jest niedopuszczalne?

Rozwiązanie przysposobienia nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka. Sąd może więc oddalić pozew nawet wtedy, gdy relacja między przysposabiającym a dzieckiem faktycznie jest bardzo słaba.

Osobno trzeba odróżnić przysposobienie, na które rodzice biologiczni wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę bez wskazania osoby przysposabiającego. Takie przysposobienie, potocznie określane jako całkowite albo blankietowe, jest nierozwiązywalne na podstawie art. 125¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Aktualne brzmienie przepisu przewiduje także, że takie przysposobienie nie stoi na przeszkodzie ponownemu przysposobieniu za życia przysposabiającego, ale wymaga to odrębnej oceny i orzeczenia sądu.

Nie można także żądać rozwiązania przysposobienia po śmierci przysposobionego albo przysposabiającego, chyba że przysposabiający zmarł już po wszczęciu sprawy o rozwiązanie przysposobienia. Wtedy w jego miejsce w procesie wstępuje kurator ustanowiony przez sąd.

Alimenty po rozwiązaniu przysposobienia

Co do zasady z chwilą rozwiązania stosunku przysposobienia ustają jego skutki. Nie oznacza to jednak, że alimenty zawsze automatycznie znikają. Art. 125 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi, przy orzekaniu rozwiązania przysposobienia, utrzymać w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne.

Decyzja zależy od okoliczności sprawy. Sąd może brać pod uwagę między innymi wiek dziecka, jego samodzielność, sytuację majątkową, dotychczasowe relacje rodzinne, przyczyny rozkładu więzi oraz to, czy nagłe pozbawienie dziecka środków utrzymania byłoby dla niego krzywdzące.

Jeżeli natomiast alimenty zostały zasądzone wcześniej, a nie doszło do rozwiązania przysposobienia, rodzic może rozważyć pozew o obniżenie albo uchylenie alimentów tylko wtedy, gdy nastąpiła istotna zmiana stosunków. Przykładem może być usamodzielnienie się pełnoletniego dziecka, znaczna zmiana możliwości zarobkowych zobowiązanego albo sytuacja, w której pełnoletnie dziecko nie dokłada starań w celu samodzielnego utrzymania się.

Nowy mąż matki dziecka a obowiązek alimentacyjny

Samo ponowne małżeństwo matki dziecka nie powoduje przejścia obowiązku alimentacyjnego z rodzica adopcyjnego na jej nowego męża. Nowy małżonek matki nie staje się przez ślub rodzicem dziecka i nie przejmuje automatycznie obowiązków alimentacyjnych.

Inaczej trzeba oceniać sytuację, w której nowy mąż matki chce przysposobić dziecko. Taka sprawa wymaga osobnego postępowania adopcyjnego i oceny dobra dziecka. W zależności od rodzaju przysposobienia oraz treści orzeczeń sądowych może to mieć znaczenie dla dalszych alimentów od dotychczasowego rodzica, ale nie działa automatycznie z chwilą ślubu matki.

Jak wygląda sprawa o rozwiązanie przysposobienia?

Sprawa o rozwiązanie przysposobienia jest sprawą rodzinną rozpoznawaną w procesie. Właściwy rzeczowo jest sąd okręgowy. Powództwo może wytoczyć przysposabiający, przysposobiony, a także prokurator. Jeżeli prokurator sam wytacza powództwo, pozywa przysposabiającego i przysposobionego; w sprawach o rozwiązanie przysposobienia prokurator jest również zawiadamiany o toczącym się procesie.

Pozew powinien zawierać konkretne fakty uzasadniające ważne powody rozwiązania przysposobienia. W praktyce warto przedstawić dowody na trwały rozkład więzi, brak relacji rodzinnych, korespondencję, wcześniejsze orzeczenia rodzinne, dokumenty dotyczące kontaktów, sytuacji dziecka i alimentów. Sama niechęć do dalszego płacenia alimentów nie będzie wystarczającym argumentem.

Opłata stała od pozwu o rozwiązanie przysposobienia wynosi 200 zł. Jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Co powinien zrobić rodzic adopcyjny, który płaci alimenty po rozwodzie?

Najpierw trzeba ustalić, jaki dokładnie rodzaj przysposobienia został orzeczony oraz czy istnieje prawomocny tytuł alimentacyjny. Następnie należy ocenić, czy celem ma być rozwiązanie przysposobienia, obniżenie alimentów, uchylenie alimentów, czy jedynie uregulowanie kontaktów albo ustalenie informacji o sytuacji dziecka.

Jeżeli dziecko nadal jest małoletnie i nie jest samodzielne, szanse na całkowite uwolnienie się od alimentów są ograniczone. W sprawach rodzinnych sąd nie kieruje się wyłącznie interesem dorosłych, lecz przede wszystkim dobrem dziecka i jego potrzebami.

Najbezpieczniej nie przerywać samodzielnie płatności. Zaległości alimentacyjne mogą prowadzić do egzekucji komorniczej, narastania odsetek i innych konsekwencji. Zmiana obowiązku alimentacyjnego wymaga co do zasady ugody albo orzeczenia sądu.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji samo pozbawienie władzy rodzicielskiej i brak kontaktu z dzieckiem nie znoszą alimentów. Rodzic adopcyjny pozostaje rodzicem w sensie prawnym, dopóki przysposobienie nie zostanie rozwiązane albo dopóki nie nastąpi inna prawnie istotna zmiana.

Rozwiązanie przysposobienia jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, przy istnieniu ważnych powodów i z poszanowaniem dobra dziecka. Jeżeli doszło do przysposobienia po zgodzie blankietowej rodziców biologicznych, rozwiązanie przysposobienia jest niedopuszczalne. Nawet tam, gdzie adopcję można rozwiązać, sąd może utrzymać obowiązek alimentacyjny.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 119¹, art. 121, art. 124, art. 124¹, art. 125, art. 125¹, art. 126, art. 127, art. 128, art. 131, art. 133, art. 135 i art. 138: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17, art. 454, art. 457 i art. 458: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 27: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.