Zawieszenie alimentów na wakacje – czy to możliwe?

Czy można zawiesić alimenty na wakacje?

Co do zasady nie funkcjonuje odrębna procedura czasowego „zawieszenia alimentów na wakacje” tylko dlatego, że dziecko przez część lata przebywa u rodzica zobowiązanego do płacenia. Jeżeli alimenty zostały ustalone wyrokiem sądu albo ugodą, obowiązują aż do ich zmiany przez sąd albo do zawarcia nowej skutecznej ugody.

Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka jest art. 133 § 1 ustawy z 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z kolei zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, o czym stanowi art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Bardzo ważny jest też art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie.

To oznacza, że jeśli przez dłuższy okres dziecko rzeczywiście przebywa u Pana i to Pan ponosi bieżące koszty wyżywienia, mieszkania, transportu, wypoczynku, leczenia i codziennej opieki, taka okoliczność może uzasadniać zmianę dotychczasowego rozkładu ciężarów między rodzicami. Nie dzieje się to jednak automatycznie.

Kiedy sąd może obniżyć alimenty na okres wakacyjny?

Podstawą żądania zmiany orzeczenia alimentacyjnego jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. W praktyce trzeba więc wykazać konkretną, istotną zmianę stanu faktycznego.

Za taką zmianę może zostać uznane nie samo kilka dni urlopu czy zwykłe kontakty wakacyjne, ale sytuacja, w której:

• dziecko przez wyraźnie dłuższy okres faktycznie mieszka u drugiego rodzica,
• ten rodzic ponosi większość albo całość bieżących kosztów utrzymania,
• drugi rodzic w tym czasie nie realizuje osobistych starań w takim zakresie jak dotąd,
• układ opieki jest rzeczywisty i powtarzalny albo z góry ustalony.

Im młodsze dziecko i im bardziej całodobowy charakter opieki, tym łatwiej wykazać, że doszło do czasowego przesunięcia ciężaru utrzymania. Wciąż jednak sąd ocenia całość okoliczności: kto kupuje ubrania, opłaca zajęcia, finansuje leczenie, organizuje wypoczynek i czy drugi rodzic nadal ponosi część kosztów stałych związanych z dzieckiem.

Warto pamiętać, że przy dziecku mieszkającym na stałe u jednego rodzica część wydatków ma charakter stały i nie znika tylko dlatego, że dziecko wyjechało na wakacje na 2 miesiące. Nadal mogą istnieć koszty mieszkania, opłat, rzeczy szkolnych, abonamentów, leczenia czy przygotowania miejsca pobytu dziecka po powrocie. Z tego powodu sądy nie zawsze godzą się na „wyzerowanie” alimentów nawet przy dłuższym pobycie dziecka u drugiego rodzica.

Czy wystarczy porozumienie między rodzicami?

Jeżeli relacje między rodzicami są poprawne, najpraktyczniejsze jest pisemne porozumienie określające, jak rozliczane będą koszty w czasie wakacji. Można w nim ustalić przykładowo, że:

• alimenty za lipiec i sierpień nie będą przekazywane, bo dziecko pozostaje na pełnym utrzymaniu drugiego rodzica,
• alimenty będą płacone w obniżonej kwocie,
• jeden z rodziców pokryje konkretne wydatki wakacyjne zamiast części świadczenia pieniężnego.

Trzeba jednak odróżnić porozumienie praktyczne od bezpieczeństwa procesowego. Jeżeli alimenty są stwierdzone tytułem wykonawczym, a porozumienie jest tylko prywatne i nieprecyzyjne, w razie sporu drugi rodzic może twierdzić, że doszło do zaległości. Dlatego najlepiej zadbać o formę pisemną, jasne daty, podpisy i konkretny sposób rozliczenia.

W niektórych sprawach warto zawrzeć ugodę przed mediatorem albo przed sądem. Ugoda zatwierdzona przez sąd daje znacznie większe bezpieczeństwo niż ustalenia ustne lub SMS-y.

Zobacz również:

• praca wakacyjna
• staż a alimenty

Co zrobić, gdy nie ma zgody drugiego rodzica?

Wtedy pozostaje droga sądowa. Nie składa się zwykle wniosku o samo „zawieszenie”, lecz pozew o obniżenie alimentów na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W pozwie trzeba wykazać zmianę stosunków i uzasadnić, dlaczego przy danym modelu opieki dotychczasowa wysokość alimentów jest na ten okres nieadekwatna.

Jeżeli sprawa dotyczy jednorazowo zbliżających się wakacji, problemem może być czas trwania postępowania. Postępowanie może nie zakończyć się przed wakacjami, dlatego nie daje to szybkiego efektu. Można rozważyć złożenie wniosku o zabezpieczenie na czas procesu, ale sąd uwzględnia taki wniosek tylko wtedy, gdy zostanie odpowiednio uzasadniony i uprawdopodobniony zgodnie z art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i § 2 oraz art. 753 § 1 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W praktyce sądy ostrożnie ingerują tymczasowo w ustalone już alimenty, więc wynik zależy od konkretnego materiału dowodowego.

Jakie dowody warto przygotować?

Im lepiej udokumentuje Pan rzeczywisty przebieg opieki i wydatków, tym większa szansa na przekonanie sądu. Przydatne mogą być:

• porozumienie rodziców, wiadomości e-mail lub SMS potwierdzające, że dziecko ma przebywać u Pana przez całe wakacje,
• orzeczenie lub ugoda regulująca kontakty albo pieczę nad dzieckiem,
• potwierdzenia przelewów, rachunki i paragony za wyżywienie, ubrania, leki, wypoczynek, transport, zajęcia i inne koszty poniesione w okresie wakacyjnym,
• dowody, że dziecko faktycznie stale przebywało u Pana, np. bilety, zaświadczenia, korespondencja, zeznania świadków,
• dane o dochodach i wydatkach obu rodziców.

W pozwie warto pokazać nie tylko sam fakt pobytu dziecka, ale też porównać koszty przed wakacjami i w trakcie wakacji. To ułatwia ocenę, czy rzeczywiście doszło do istotnego przesunięcia ciężaru utrzymania.

Miejsce zamieszkania dziecka a wakacje

Samo czasowe przebywanie dziecka u drugiego rodzica nie zmienia automatycznie jego miejsca zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest co do zasady miejsce zamieszkania rodziców albo tego z nich, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu powierzono jej wykonywanie. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom mającym osobne miejsca zamieszkania, miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa.

Dla sprawy alimentacyjnej ważniejsze od formalnego miejsca zamieszkania jest jednak to, kto w danym czasie realnie wykonuje osobiste starania i kto ponosi bieżące koszty. To właśnie wynika z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czego nie robić?

Najbardziej ryzykowne jest samodzielne zaprzestanie płacenia alimentów bez ugody albo bez zmiany orzeczenia. Dopóki istnieje prawomocny wyrok, ugoda sądowa albo ugoda przed mediatorem zaopatrzona w klauzulę wykonalności, wierzyciel może dochodzić egzekucji. Zaległość alimentacyjna może też skutkować narastaniem odsetek ustawowych za opóźnienie zgodnie z art. 481 § 1 i § 2 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny.

W skrajnych przypadkach uporczywe uchylanie się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego może prowadzić do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 209 § 1 ustawy z 06.06.1997 r. – Kodeks karny, jeżeli łączna wysokość powstałych zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Dlatego dopóki nie ma wiążącego rozwiązania, bezpieczniej jest wykonywać dotychczasowy obowiązek i równolegle dochodzić zmiany rozliczeń.

Zobacz również:

• przerwanie studiów

Jak może wyglądać praktyczne rozwiązanie?

W podobnych sprawach najczęściej spotyka się trzy modele:

Jak sformułować żądanie do sądu?

Najczęściej żąda się obniżenia alimentów na określony czas albo od konkretnej daty, a nie abstrakcyjnego „zawieszenia”. Można też wnosić o zmianę sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez uwzględnienie większego zakresu osobistych starań jednego z rodziców. Treść żądania powinna odpowiadać rzeczywistemu stanowi faktycznemu.

W pozwie należy wskazać sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej albo pozwanego – zgodnie z art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo o roszczenia alimentacyjne można wytoczyć także według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Pozew musi spełniać wymagania pisma procesowego z art. 126 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz pozwu z art. 187 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy wakacyjny pobyt dziecka może, a kiedy zwykle nie będzie uzasadniał zmiany alimentów.

FAQ

Czy mogę po prostu nie zapłacić alimentów za lipiec i sierpień?

Nie powinien Pan tego robić bez porozumienia albo bez zmiany orzeczenia. Do czasu nowego wyroku lub ugody obowiązuje dotychczasowy tytuł alimentacyjny, a brak wpłaty może być traktowany jako zaległość.

Czy dwa miesiące wakacji zawsze uzasadniają obniżenie alimentów?

Nie. To zależy od tego, czy dziecko faktycznie pozostaje w tym czasie na Pana pełnym utrzymaniu, jakie koszty nadal ponosi drugi rodzic i jaki jest ogólny model opieki nad dzieckiem.

Czy można żądać pieniędzy od matki dziecka za czas, gdy córka mieszka u ojca?

Tak, w określonych sytuacjach można argumentować, że drugi rodzic powinien partycypować w kosztach utrzymania dziecka także w tym okresie, ponieważ obowiązek alimentacyjny obciąża oboje rodziców zgodnie z art. 133 § 1 i art. 135 § 1–2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy ustne ustalenie z drugim rodzicem wystarczy?

Na potrzeby codziennej praktyki bywa stosowane, ale jest ryzykowne dowodowo. Dla własnego bezpieczeństwa warto mieć co najmniej pisemne porozumienie, a najlepiej ugodę możliwą do wykazania przed sądem.

Czy sprawę załatwia wniosek czy pozew?

Najczęściej jest to pozew o obniżenie alimentów albo o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia alimentacyjnego na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W treści pozwu można dodatkowo zgłosić wniosek o zabezpieczenie na czas procesu.

Źródła

• art. 133 § 1, art. 135 § 1 i § 2, art. 138 ustawy z 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 26 § 1 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 481 § 1 i § 2 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 32, art. 126 § 1, art. 187 § 1, art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i § 2, art. 753 § 1 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 209 § 1 ustawy z 06.06.1997 r. – Kodeks karny