Zwrot pieniędzy od rodziców jako bezpodstawne wzbogacenie

Kiedy przelew na konto rodziców jest bezpodstawnym wzbogaceniem?

Jeżeli pieniądze ze sprzedaży mieszkania zostały przelane na rachunek rodziców tylko dlatego, że pierwotnie wskazane konto było zamknięte, a rodzice mieli je następnie oddać właścicielowi, ich zatrzymanie może stanowić bezpodstawne wzbogacenie. W takiej sytuacji rodzice uzyskali korzyść majątkową kosztem dziecka, ale bez podstawy prawnej uprawniającej ich do zatrzymania tej kwoty.

Podstawowe znaczenie ma art. 405 Kodeksu cywilnego: „Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”. Gdy pieniądze zostały przekazane jako świadczenie na niewłaściwy rachunek albo bez zamiaru darowizny, zastosowanie może mieć również art. 410 Kodeksu cywilnego o świadczeniu nienależnym.

Nie przesądza sprawy sam fakt, że przelew trafił do osób bliskich. W relacjach rodzinnych często pojawia się zarzut, że była to darowizna albo dobrowolna pomoc. Dlatego już na początku warto odtworzyć cel przelewu i zebrać dokumenty pokazujące, że pieniądze nadal należały do sprzedającego mieszkanie.

Jakie dowody będą najważniejsze?

W sprawie o zwrot pieniędzy ciężar wykazania podstaw roszczenia spoczywa przede wszystkim na osobie żądającej zapłaty. Trzeba więc pokazać nie tylko sam przelew, ale także to, skąd pochodziły środki i dlaczego znalazły się na rachunku rodziców.

Najlepszy jest opis przelewu, z którego wynika, że pieniądze pochodzą ze sprzedaży konkretnego mieszkania i mają zostać zwrócone właścicielowi. Jeżeli opis jest ogólny, na przykład „przelew”, „środki” albo „zasilenie konta”, sprawa nadal może być wygrana, ale większe znaczenie będą miały dowody pośrednie.

Wezwanie do zapłaty przed pozwem

Przed wniesieniem pozwu należy wysłać do rodziców pisemne wezwanie do zapłaty. Najlepiej zrobić to listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo w inny sposób pozwalający wykazać doręczenie. Wezwanie powinno zawierać kwotę do zwrotu, numer rachunku, termin zapłaty oraz podstawę prawną roszczenia.

W wezwaniu warto wyznaczyć konkretny termin, na przykład 7 albo 14 dni od doręczenia pisma. Zgodnie z art. 455 Kodeksu cywilnego, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony, świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego.

Czy rodzice mogą bronić się tym, że wydali pieniądze?

Osoba, która uzyskała korzyść bez podstawy prawnej, czasami powołuje się na art. 409 Kodeksu cywilnego i twierdzi, że obowiązek zwrotu wygasł, bo pieniądze zostały zużyte. Nie zawsze jest to skuteczna obrona.

Obowiązek zwrotu nie wygasa, jeżeli wzbogacony, zużywając albo wyzbywając się korzyści, powinien był liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu. Przy dużej kwocie pochodzącej ze sprzedaży mieszkania rodzice zazwyczaj powinni mieć świadomość, że nie są właścicielami tych pieniędzy, jeżeli nie było wyraźnej umowy darowizny lub innej podstawy zatrzymania środków.

Znaczenie może mieć także art. 411 Kodeksu cywilnego, który wymienia sytuacje, w których nie można żądać zwrotu świadczenia. W praktyce przy pieniądzach przekazanych jedynie technicznie najczęściej kluczowe jest wykazanie, że nie była to darowizna, zapłata za dług ani świadczenie spełnione świadomie bez obowiązku zwrotu.

Pozew o zwrot pieniędzy

Jeżeli wezwanie pozostanie bezskuteczne, pozostaje pozew o zapłatę. W pozwie należy dokładnie opisać transakcję sprzedaży mieszkania, wyjaśnić, dlaczego pieniądze trafiły na konto rodziców, wskazać żądaną kwotę i odsetki oraz dołączyć dowody.

Przy roszczeniu o 160 000 zł sprawa co do zasady należy do sądu okręgowego, ponieważ sądy okręgowe rozpoznają sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł. Miejscowo właściwy będzie z reguły sąd miejsca zamieszkania pozwanych, czyli rodziców.

Opłata sądowa od pozwu o zapłatę przy wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł wynosi 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 200 000 zł. Dla kwoty 160 000 zł opłata wynosi więc 8000 zł. Jeżeli poniesienie tej kwoty jest zbyt trudne, można rozważyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ale trzeba wykazać sytuację majątkową i dochodową.

Przedawnienie roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia

Roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, ogólny termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada zasadniczo na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

W sprawach o zwrot nienależnego świadczenia lub bezpodstawnego wzbogacenia trzeba oddzielnie ocenić, od kiedy roszczenie stało się wymagalne albo kiedy najwcześniej można było skutecznie wezwać drugą stronę do zapłaty. Jeżeli chodzi o znaczną kwotę, nie warto zwlekać z wezwaniem i pozwem, bo spór o przedawnienie może skomplikować sprawę.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 405-414, art. 455, art. 481 oraz art. 118: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17 i art. 27: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.