Przejście na emeryturę członka zarządu spółki z o.o.

Funkcja w zarządzie a umowa o pracę

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwa stosunki prawne. Pierwszy to mandat członka zarządu spółki z o.o., regulowany przede wszystkim przepisami ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych. Drugi to stosunek pracy, regulowany ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Odwołanie z zarządu albo rezygnacja z funkcji nie rozwiązuje automatycznie umowy o pracę. Wynika to pośrednio z art. 203 § 1 zdanie drugie Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym odwołanie członka zarządu nie pozbawia go roszczeń ze stosunku pracy lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienia funkcji członka zarządu. Podobnie samo rozwiązanie umowy o pracę nie zawsze oznacza automatyczne ustanie mandatu w zarządzie, jeżeli nie wynika to z umowy spółki, uchwały albo treści powołania.

Dlatego osoba zatrudniona w spółce i jednocześnie pełniąca funkcję członka zarządu powinna osobno zaplanować: rezygnację albo odwołanie z zarządu, rozwiązanie umowy o pracę, złożenie wniosku o emeryturę oraz rozliczenie odprawy.

Rezygnacja z pełnienia funkcji członka zarządu spółki z o.o.

Mandat członka zarządu spółki z o.o. wygasa między innymi wskutek rezygnacji. Tak wynika z art. 202 § 4 Kodeksu spółek handlowych. Do rezygnacji członka zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu zlecenia przez przyjmującego zlecenie, co wynika z art. 202 § 5 Kodeksu spółek handlowych w związku z art. 746 § 2-3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

W praktyce oznacza to, że rezygnacja jest jednostronnym oświadczeniem woli. Co do zasady staje się skuteczna, gdy dotrze do spółki w taki sposób, że może się ona zapoznać z jej treścią. Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią.

Jeżeli zarząd jest wieloosobowy, w praktyce rezygnację składa się spółce reprezentowanej zgodnie z zasadami reprezentacji biernej, czyli najczęściej wobec członka zarządu albo prokurenta, zgodnie z art. 205 § 2 Kodeksu spółek handlowych. W orzecznictwie przyjmuje się taki kierunek między innymi w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 31 marca 2016 r., sygn. akt III CZP 89/15, z zastrzeżeniem obecnych regulacji szczególnych dotyczących sytuacji, gdy po rezygnacji żaden mandat nie byłby obsadzony.

Szczególna procedura dotyczy sytuacji, gdy wskutek rezygnacji w zarządzie spółki z o.o. nie byłby obsadzony żaden mandat. Zgodnie z art. 202 § 6 Kodeksu spółek handlowych członek zarządu składa wtedy rezygnację wspólnikom, zwołując jednocześnie zgromadzenie wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Zaproszenie na zgromadzenie powinno zawierać oświadczenie o rezygnacji, a rezygnacja jest skuteczna z dniem następującym po dniu, na który zwołano zgromadzenie wspólników.

Rezygnację można złożyć ze skutkiem natychmiastowym albo wskazać przyszłą datę ustania funkcji. Przy stanowisku wiceprezesa zarządu zwykle bezpieczniejsze jest wskazanie daty przyszłej, aby umożliwić spółce powołanie następcy, przekazanie dokumentów, dostępów, spraw kontraktowych i spraw pracowniczych. Ma to znaczenie także z punktu widzenia odpowiedzialności odszkodowawczej, ponieważ art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego może mieć odpowiednie zastosowanie, gdy rezygnacja następuje bez ważnego powodu i wyrządza spółce szkodę.

Po skutecznej rezygnacji wpis w KRS ma zasadniczo charakter ujawniający, a nie tworzący mandat. Spółka powinna zgłosić zmianę do rejestru przedsiębiorców. Zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym wniosek o wpis powinien być złożony nie później niż w terminie 7 dni od dnia zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Czy wspólnicy muszą odwołać członka zarządu?

Jeżeli członek zarządu skutecznie złoży rezygnację, osobna uchwała o odwołaniu nie jest konieczna do wygaśnięcia mandatu. Mandat wygasa na podstawie art. 202 § 4 Kodeksu spółek handlowych wskutek samej rezygnacji, o ile została złożona skutecznie.

Odwołanie jest natomiast odrębnym trybem zakończenia pełnienia funkcji. Zgodnie z art. 203 § 1 Kodeksu spółek handlowych członek zarządu spółki z o.o. może być w każdym czasie odwołany uchwałą wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Osiągnięcie wieku emerytalnego samo w sobie nie nakłada jednak na zgromadzenie wspólników obowiązku odwołania członka zarządu.

Trzeba sprawdzić umowę spółki. Może ona określać czas trwania kadencji, szczególne zasady powoływania i odwoływania zarządu, wymóg zgody konkretnego wspólnika albo powierzenie kompetencji innemu organowi, o ile mieści się to w granicach Kodeksu spółek handlowych.

Wypowiedzenie stosunku pracy i przejście na emeryturę

Osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego nie powoduje automatycznego rozwiązania umowy o pracę. Powszechny wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, co wynika z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Pracownik może po osiągnięciu wieku emerytalnego nadal pracować, jeżeli strony nie rozwiążą stosunku pracy. Pracodawca nie ma obowiązku wypowiedzenia umowy tylko dlatego, że pracownik osiągnął wiek emerytalny albo nabył prawo do emerytury. Wypowiedzenie umowy wyłącznie z tej przyczyny może naruszać zakaz dyskryminacji ze względu na wiek wynikający z art. 11³ Kodeksu pracy oraz art. 18^3a § 1 Kodeksu pracy.

Przy umowie o pracę na czas nieokreślony pracodawca musi wskazać konkretną, rzeczywistą i zgodną z prawem przyczynę wypowiedzenia. Wynika to z art. 30 § 4 Kodeksu pracy. Sam wiek pracownika lub samo nabycie uprawnień emerytalnych nie powinny być jedyną przyczyną wypowiedzenia. Takie stanowisko potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II PZP 13/08.

Ważne jest jednak, że ochrona przedemerytalna z art. 39 Kodeksu pracy działa co do zasady w okresie 4 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Po osiągnięciu wieku emerytalnego pracownik nie korzysta już z tej konkretnej ochrony, ale nadal działa zakaz dyskryminacji oraz ogólne reguły wypowiadania umów o pracę.

Jeżeli pracownik sam chce zakończyć zatrudnienie z powodu emerytury, może wypowiedzieć umowę o pracę na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Przy zatrudnieniu trwającym co najmniej 3 lata okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące, zgodnie z art. 36 § 1 pkt 3 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 30 § 2¹ Kodeksu pracy okres wypowiedzenia obejmujący miesiąc albo jego wielokrotność kończy się w ostatnim dniu miesiąca.

Przykładowo, jeżeli pracownik zatrudniony ponad 3 lata złoży wypowiedzenie 10 marca, trzymiesięczny okres wypowiedzenia rozpocznie praktyczne rozliczenie od kwietnia i zakończy się 30 czerwca. W okresie wypowiedzenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a pracodawca może udzielić urlopu wypoczynkowego na podstawie art. 167¹ Kodeksu pracy.

Alternatywą jest rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron na podstawie art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Wtedy strony mogą ustalić dowolną datę zakończenia zatrudnienia. W przypadku członka zarządu trzeba jednak zwrócić uwagę na prawidłową reprezentację spółki. Jeżeli porozumienie dotyczy umowy między spółką a członkiem zarządu, zastosowanie może mieć art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym w umowie między spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.

Praktyczny problem pojawia się wtedy, gdy pracownik chce pobierać emeryturę, ale nie chce definitywnie kończyć współpracy ze spółką. Zgodnie z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. W praktyce oznacza to, że dla wypłaty emerytury przez ZUS trzeba rozwiązać stosunek pracy, choć po rozwiązaniu umowy można zawrzeć nową umowę z tym samym pracodawcą.

Jeżeli istotny jest moment złożenia wypowiedzenia i przejście na emeryturę, warto zsynchronizować datę rozwiązania umowy z wnioskiem do ZUS i dokumentami od pracodawcy. Postępowanie w sprawie emerytury wszczyna się co do zasady na wniosek zainteresowanego, zgodnie z art. 116 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a świadczenia wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, co wynika z art. 129 ust. 1 tej ustawy.

Odprawa emerytalna członka zarządu zatrudnionego na umowie o pracę

Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, którego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Tak stanowi art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 92¹ § 2 Kodeksu pracy pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.

To oznacza, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wystarcza do wypłaty odprawy. Musi dojść do ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę. Związek ten może wynikać z treści wypowiedzenia, porozumienia stron, dokumentów ZUS, daty zakończenia pracy i okoliczności sprawy.

Minimalna odprawa emerytalna wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie, ale akty wewnątrzzakładowe mogą przewidywać kwotę wyższą. Należy sprawdzić zwłaszcza układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania, regulamin pracy, uchwały wspólników, kontrakt menedżerski albo umowę o pracę. Jeżeli przewidują korzystniejsze świadczenie, stosuje się je na podstawie art. 9 § 1-2 Kodeksu pracy oraz art. 18 § 1-2 Kodeksu pracy.

Wynagrodzenie stanowiące podstawę odprawy emerytalnej oblicza się według zasad właściwych dla ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Wynika to z § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy.

Może się zdarzyć, że pracownikowi przysługują także inne odprawy, np. odprawa z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Taka odprawa wynika z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, ale dotyczy tylko pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników i tylko sytuacji spełniających przesłanki tej ustawy. Możliwość zbiegu świadczeń zależy od konkretnych okoliczności rozwiązania stosunku pracy.

Jak bezpiecznie zaplanować odejście na emeryturę?

Najbezpieczniej przygotować krótką sekwencję czynności. Najpierw należy sprawdzić umowę spółki, uchwałę powołującą członka zarządu i umowę o pracę. Następnie warto ustalić, czy rezygnacja z zarządu ma być natychmiastowa, czy z datą przyszłą. Równolegle trzeba zdecydować, czy umowa o pracę zostanie rozwiązana za wypowiedzeniem, czy za porozumieniem stron.

W przypadku emerytury istotne jest także ustalenie, kiedy zostanie złożony wniosek do ZUS i kiedy pracodawca wyda świadectwo pracy. Zgodnie z art. 97 § 1 Kodeksu pracy pracodawca wydaje świadectwo pracy w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy, jeżeli nie zamierza nawiązać kolejnego stosunku pracy w terminie 7 dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy.

Jeżeli strony planują kontynuację współpracy po rozwiązaniu umowy, trzeba wyraźnie oddzielić zakończenie dotychczasowego stosunku pracy od ewentualnego ponownego zatrudnienia. Ma to znaczenie dla art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz dla wykazania związku między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę przy odprawie emerytalnej.

Podsumowanie

Członek zarządu spółki z o.o., który osiąga wiek emerytalny, nie musi automatycznie rezygnować z funkcji ani rozwiązywać umowy o pracę. Jeżeli jednak chce pobierać emeryturę z ZUS i zakończyć zatrudnienie, powinien osobno złożyć rezygnację z zarządu albo uzgodnić odwołanie, osobno rozwiązać umowę o pracę i zadbać o dokumenty potrzebne do ZUS.

Spółka nie ma obowiązku wypowiadać umowy wyłącznie z powodu emerytury. Takie wypowiedzenie może być ryzykowne z perspektywy art. 11³ i art. 18^3a § 1 Kodeksu pracy. Odprawa emerytalna należy się wtedy, gdy stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę, a jej minimalna wysokość wynika z art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy.

FAQ

Czy po osiągnięciu wieku emerytalnego muszę zrezygnować z zarządu?

Nie. Art. 202 § 4 Kodeksu spółek handlowych wskazuje przyczyny wygaśnięcia mandatu, ale samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie jest automatyczną przyczyną ustania funkcji. Trzeba sprawdzić umowę spółki i uchwałę powołującą, bo mogą przewidywać kadencję albo inne warunki pełnienia funkcji.

Czy pracodawca musi wypowiedzieć mi umowę, gdy kończę 65 lat?

Nie. Kodeks pracy nie nakłada na pracodawcę takiego obowiązku. Wypowiedzenie wyłącznie z powodu wieku albo nabycia prawa do emerytury może naruszać art. 11³ i art. 18^3a § 1 Kodeksu pracy, czyli zakaz dyskryminacji ze względu na wiek.

Czy mogę pracować dalej i jednocześnie pobierać emeryturę?

Tak, ale przy dotychczasowym pracodawcy trzeba uważać na art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jeżeli pracownik kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, u którego pracował bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, wypłata emerytury podlega zawieszeniu.

Czy odprawa emerytalna należy się członkowi zarządu?

Tak, jeżeli członek zarządu jest jednocześnie pracownikiem i jego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę. Podstawą jest art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy. Odprawa z tego przepisu wynosi co najmniej jednomiesięczne wynagrodzenie i przysługuje tylko raz.

Czy po rezygnacji z zarządu potrzebna jest jeszcze uchwała o odwołaniu?

Zasadniczo nie. Jeżeli rezygnacja została skutecznie złożona, mandat wygasa na podstawie art. 202 § 4 Kodeksu spółek handlowych. Uchwała o odwołaniu jest odrębnym trybem zakończenia funkcji, wynikającym z art. 203 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Czy mogę wskazać przyszłą datę rezygnacji z zarządu?

Tak, w praktyce jest to dopuszczalne. Rezygnacja może przewidywać, że mandat ustanie w określonym dniu w przyszłości. Warto zrobić to tak, aby spółka mogła powołać następcę i przejąć sprawy, zwłaszcza gdy rezygnacja mogłaby sparaliżować reprezentację spółki.

Źródła

• art. 202 § 4-6, art. 203 § 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych
• art. 30 § 1 pkt 1-2, art. 30 § 2¹, art. 30 § 4, art. 36 § 1 pkt 3, art. 39, art. 92¹ § 1-2, art. 97 § 1, art. 167¹, art. 11³, art. 18^3a § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
• art. 24 ust. 1, art. 103a, art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
• art. 61 § 1 oraz art. 746 § 2-3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
• art. 22 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym
• art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników
• § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy
• uchwała Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II PZP 13/08
• uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 31 marca 2016 r., sygn. akt III CZP 89/15