Uznanie w Polsce rozwodu przeprowadzonego na Ukrainie

Rozwód na Ukrainie przed urzędem stanu cywilnego a polskie prawo

W Polsce rozwód orzeka sąd. Nie oznacza to jednak automatycznie, że polskie organy muszą ignorować rozwód dokonany za granicą w innej formie, jeżeli forma ta jest dopuszczalna w państwie, w którym rozwód został przeprowadzony.

W prawie ukraińskim, przy spełnieniu określonych warunków, rozwiązanie małżeństwa może nastąpić przed organem rejestracji aktów stanu cywilnego. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy małżonkowie zgodnie chcą zakończyć małżeństwo i nie mają wspólnych małoletnich dzieci. Rozwód taki staje się skuteczny według prawa ukraińskiego z chwilą właściwej rejestracji rozwiązania małżeństwa.

Dla polskiego obywatela najważniejsze jest więc nie to, że rozwód nie zapadł w sądzie, lecz to, czy posiada urzędowy dokument potwierdzający skuteczne rozwiązanie małżeństwa oraz czy dokument ten może zostać użyty w polskim obrocie prawnym.

Polsko-ukraińska umowa o pomocy prawnej

W relacjach między Polską a Ukrainą nadal istotne znaczenie ma umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych z 24 maja 1993 r. Umowa reguluje między innymi sprawy rodzinne, właściwość organów, uznawanie orzeczeń oraz moc dokumentów urzędowych.

Zgodnie z art. 26 ust. 2 tej umowy, jeżeli w chwili wszczęcia postępowania jeden z małżonków jest obywatelem jednej strony umowy, a drugi obywatelem drugiej strony, rozwód podlega prawu państwa, w którym małżonkowie mają miejsce zamieszkania. Jeżeli jeden z małżonków mieszka w jednym państwie, a drugi w drugim, właściwe jest prawo państwa, przed którego organem toczy się postępowanie.

W opisanej sytuacji oznacza to, że jeżeli postępowanie rozwodowe rzeczywiście toczyło się przed właściwym ukraińskim organem i według prawa ukraińskiego, zasadniczym dokumentem będzie ukraiński akt albo świadectwo potwierdzające rozwiązanie małżeństwa.

Czy ukraiński dokument rozwodowy wymaga apostille?

Co do zasady dokumenty sporządzone albo uwierzytelnione przez właściwy organ Ukrainy, opatrzone pieczęcią urzędową i podpisem osoby uprawnionej, mają moc w Polsce bez potrzeby legalizacji. Wynika to z art. 15 polsko-ukraińskiej umowy o pomocy prawnej.

W praktyce nie oznacza to jednak, że wystarczy zwykła kopia. Do polskiego urzędu lub sądu należy złożyć dokument urzędowy albo jego urzędowo poświadczony odpis. Trzeba też dołączyć tłumaczenie na język polski sporządzone przez tłumacza przysięgłego albo konsula, jeżeli dokument jest w języku ukraińskim.

Jeżeli urząd ma wątpliwości co do autentyczności dokumentu, może żądać dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów. Dlatego bezpiecznie jest uzyskać aktualny odpis dokumentu z ukraińskiego organu oraz, jeżeli jest dostępne, potwierdzenie, że rozwiązanie małżeństwa zostało zarejestrowane i jest skuteczne.

Jakie dokumenty przygotować w Polsce?

Najczęściej potrzebne będą:

• ukraiński dokument potwierdzający rozwiązanie małżeństwa, np. świadectwo albo odpis aktu rozwiązania małżeństwa,
• tłumaczenie przysięgłe dokumentu na język polski,
• polski odpis aktu małżeństwa, jeżeli małżeństwo było wpisane do polskiego rejestru stanu cywilnego,
• dowód tożsamości wnioskodawcy,
• ewentualne pełnomocnictwo, jeżeli sprawę prowadzi pełnomocnik,
• dodatkowe potwierdzenia wymagane przez urząd, jeżeli z dokumentu nie wynika jednoznacznie data i skuteczność rozwiązania małżeństwa.

Osobisty wyjazd na Ukrainę nie zawsze jest konieczny. Jeżeli ukraińskie przepisy i praktyka danego organu pozwalają na uzyskanie odpisu przez pełnomocnika, można działać przez osobę umocowaną. Z punktu widzenia polskiego urzędu kluczowe jest jednak to, aby przedstawiony dokument miał charakter urzędowy i nadawał się do wykorzystania w Polsce.

Wniosek do polskiego urzędu stanu cywilnego

Jeżeli małżeństwo jest ujawnione w polskim rejestrze stanu cywilnego, praktycznym pierwszym krokiem jest złożenie w USC wniosku o wpisanie informacji o rozwiązaniu małżeństwa przy polskim akcie małżeństwa albo o dokonanie odpowiedniej czynności rejestracyjnej na podstawie ukraińskiego dokumentu. Jeżeli małżeństwo nie zostało wpisane do polskiego rejestru, urząd może wymagać wcześniejszej transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa lub złożenia dodatkowych dokumentów.

Prawo o aktach stanu cywilnego pozwala przenosić do polskiego rejestru zagraniczne dokumenty stanu cywilnego, jeżeli dokument jest w państwie wystawienia uznawany za dokument stanu cywilnego, ma moc dokumentu urzędowego, został wydany przez właściwy organ i nie budzi wątpliwości co do autentyczności. Kierownik USC odmawia dokonania transkrypcji lub czynności rejestracyjnej, jeżeli zachodzą ustawowe przeszkody, w szczególności gdy dokument nie ma charakteru urzędowego albo czynność byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP.

Co zrobić, gdy USC odmówi wpisania rozwodu?

Jeżeli kierownik USC odmówi wpisania informacji o rozwodzie albo transkrypcji dokumentu, powinien wydać decyzję administracyjną. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do wojewody za pośrednictwem kierownika USC, zwykle w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Po niekorzystnym rozstrzygnięciu wojewody można rozważyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W niektórych sytuacjach konieczne może być także postępowanie przed sądem powszechnym dotyczące uznania albo ustalenia skutków zagranicznego rozstrzygnięcia. Przy ukraińskim rozwodzie administracyjnym trzeba bardzo dokładnie opisać podstawę prawną, ponieważ nie jest to klasyczny wyrok rozwodowy sądu państwa obcego. Wniosek powinien wskazywać, że chodzi o rozstrzygnięcie lub dokument organu innego niż sąd, przewidziany przez prawo ukraińskie i objęty umową dwustronną.

Nieprawidłowe byłoby natomiast wszczynanie w Polsce nowej sprawy rozwodowej z przemilczeniem faktu, że na Ukrainie małżeństwo zostało już rozwiązane. Jeżeli polski sąd ma rozpoznawać sprawę, powinien znać pełny stan faktyczny, w tym istnienie ukraińskiego dokumentu i aktualny stan cywilny byłej małżonki według prawa ukraińskiego.

Skutki uznania ukraińskiego rozwodu w Polsce

Po skutecznym wpisaniu albo uznaniu rozwodu polski rejestr stanu cywilnego powinien odzwierciedlać, że małżeństwo zostało rozwiązane. Ma to znaczenie między innymi dla możliwości zawarcia kolejnego małżeństwa, spraw urzędowych, spadkowych, majątkowych i rodzinnych.

Jeżeli poza samym rozwodem występują także kwestie majątkowe, opiekuńcze lub alimentacyjne, trzeba ocenić je osobno. Sam dokument rozwiązujący małżeństwo nie zawsze rozstrzyga o podziale majątku, alimentach czy odpowiedzialności za zobowiązania. Przy sprawach międzynarodowych znaczenie może mieć także miejsce zamieszkania stron, obywatelstwo, położenie majątku i treść zagranicznych dokumentów.

Czy ponowne małżeństwo byłej żony na Ukrainie pomaga w Polsce?

Fakt, że była żona ponownie zawarła małżeństwo na Ukrainie, jest mocnym sygnałem, że według prawa ukraińskiego poprzednie małżeństwo zostało skutecznie rozwiązane. Nie zastępuje jednak dokumentu rozwodowego potrzebnego w Polsce. Polski urząd nie powinien opierać zmiany stanu cywilnego wyłącznie na informacji o nowym małżeństwie byłej żony.

Tę okoliczność można natomiast wskazać pomocniczo, zwłaszcza gdy urząd albo sąd bada, czy ukraiński rozwód rzeczywiście wywołał skutki prawne. Podstawowym dowodem nadal pozostaje jednak dokument z ukraińskiego organu rejestracji aktów stanu cywilnego.

FAQ

Czy rozwód z Ukrainy przed urzędem stanu cywilnego jest w Polsce nieważny?

Nie można tak zakładać. Jeżeli rozwód był dopuszczalny i skuteczny według prawa ukraińskiego, może zostać uwzględniony w Polsce. Trzeba jednak przedstawić właściwy dokument urzędowy i jego tłumaczenie.

Czy muszę uzyskać wyrok sądu ukraińskiego?

Nie zawsze. Jeżeli ukraińskie prawo pozwalało w danej sytuacji na rozwód przed organem rejestracji aktów stanu cywilnego, podstawowym dokumentem będzie dokument tego organu. Wyrok sądu ukraińskiego jest potrzebny wtedy, gdy rozwód według prawa ukraińskiego musiał być przeprowadzony sądownie.

Czy ukraiński dokument musi mieć apostille?

Co do zasady w relacjach polsko-ukraińskich dokumenty urzędowe objęte umową o pomocy prawnej nie wymagają legalizacji ani apostille. W praktyce trzeba natomiast zadbać o urzędowy charakter dokumentu i tłumaczenie na język polski.

Do którego urzędu mam złożyć dokumenty?

Najczęściej sprawę składa się w USC, w którym znajduje się polski akt małżeństwa albo który jest właściwy do dokonania czynności w rejestrze stanu cywilnego. Jeżeli małżeństwo nie było wpisane w Polsce, urząd może wskazać konieczność wcześniejszej transkrypcji aktu małżeństwa.

Co zrobić, jeśli polski urząd odmówi?

Należy zażądać decyzji administracyjnej i rozważyć odwołanie do wojewody w terminie wskazanym w pouczeniu. W dalszej kolejności możliwa jest skarga do sądu administracyjnego. W niektórych sprawach potrzebne może być również postępowanie przed sądem powszechnym.

Podsumowanie

Rozwód dokonany na Ukrainie przed organem rejestracji aktów stanu cywilnego nie powinien być automatycznie traktowany w Polsce jako bezskuteczny tylko dlatego, że nie zapadł przed sądem. Kluczowe jest ustalenie, czy był zgodny z prawem ukraińskim oraz czy istnieje dokument urzędowy potwierdzający rozwiązanie małżeństwa.

Najbezpieczniej zacząć od uzyskania właściwego odpisu ukraińskiego dokumentu, przygotowania tłumaczenia przysięgłego i złożenia wniosku w polskim USC. Jeżeli urząd odmówi, dalsze kroki trzeba dobrać do uzasadnienia odmowy, pamiętając o terminach odwoławczych.

Źródła

• Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych z 24 maja 1993 r., w szczególności art. 15, art. 26 oraz art. 48-52.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 1145-1148.
• Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności art. 104-107.
• Kodeks rodzinny Ukrainy, w szczególności przepisy dotyczące rozwiązania małżeństwa przez organ rejestracji aktów stanu cywilnego.