Upadłość konsumencka a małżeństwo – czy intercyza jest potrzebna?

Czy po ślubie długi jednego małżonka przechodzą na drugiego?

Nie. Sam ślub nie powoduje, że przyszły małżonek staje się współdłużnikiem zobowiązań zaciągniętych wcześniej przez drugą stronę. Odpowiedzialność za dług co do zasady nadal obciąża osobę, która ten dług zaciągnęła.

W polskim prawie trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność za dług od zakresu egzekucji. To, że drugi małżonek nie jest dłużnikiem osobistym, nie zawsze oznacza, że wierzyciel w praktyce nie dotknie sytuacji finansowej rodziny.

Jeżeli po ślubie powstanie między małżonkami wspólność ustawowa, to zastosowanie ma art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Jednocześnie rzeczy nabyte przed ślubem należą do majątku osobistego każdego z małżonków – art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że mieszkanie i działka należące do narzeczonego przed zawarciem małżeństwa co do zasady pozostają jego majątkiem osobistym także po ślubie.

Jakie znaczenie mają długi sprzed zawarcia małżeństwa?

Kluczowy jest art. 41 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten stanowi, że jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności albo dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, a także z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9 tego kodeksu.

W praktyce oznacza to, że przy długu sprzed ślubu wierzyciel nie powinien prowadzić egzekucji z majątku osobistego drugiego małżonka ani z całego majątku wspólnego tak, jakby dług był wspólny. Nadal jednak realne znaczenie mają:

• wynagrodzenie dłużnika,
• dochody dłużnika z działalności zarobkowej,
• jego majątek osobisty,
• niektóre prawa majątkowe należące do dłużnika.

To właśnie dlatego nawet przy formalnym braku odpowiedzialności przyszłego męża lub żony za dawny dług, wspólność majątkowa może być dla małżonków niewygodna lub ryzykowna organizacyjnie.

Czy majątek przyszłego małżonka jest zagrożony?

W opisanym stanie faktycznym majątek nabyty przez narzeczonego przed ślubem, taki jak mieszkanie czy działka, co do zasady pozostanie jego majątkiem osobistym na podstawie art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sam fakt małżeństwa nie zamienia tych składników w majątek dłużniczki.

Ryzyko dotyczy raczej tego, co wydarzy się po ślubie, jeżeli małżonkowie pozostaną przy ustroju wspólności ustawowej. Wówczas trzeba liczyć się z tym, że egzekucja dotycząca długu sprzed ślubu może pośrednio wpływać na wspólne finanse gospodarstwa domowego, bo wierzyciel może sięgać do wynagrodzenia dłużnika i jego dochodów.

Jeżeli jednak celem jest maksymalna ochrona sytuacji majątkowej drugiego małżonka i uniknięcie sporów z wierzycielem lub komornikiem, najbezpieczniej jest rozważyć rozdzielność majątkową.

Zobacz również:

• długi męża przy rozdzielności majątkowej – co może komornik?
• wszczęcie egzekucji komorniczej – konto, mieszkanie i wykaz majątku

Czy warto zawrzeć intercyzę przed ślubem?

Tak – w opisanej sytuacji jest to rozwiązanie ostrożne i praktyczne. Umowa majątkowa małżeńska może zostać zawarta jeszcze przed ślubem. Wynika to wprost z art. 47 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków, a umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

Przy rozdzielności majątkowej – zgodnie z art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Z kolei art. 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

W praktyce daje to kilka korzyści:

• ułatwia wykazanie, co należy do którego małżonka,
• zmniejsza ryzyko sporów przy egzekucji,
• oddziela bieżące dochody i nabywane składniki majątkowe,
• zwiększa bezpieczeństwo drugiego małżonka do czasu definitywnego wyjaśnienia sprawy z dawnym wierzycielem.

Czy później można zrezygnować z rozdzielności?

Tak. Art. 47 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. Jeżeli więc po prawomocnym zakończeniu sporu z wierzycielem i ustabilizowaniu sytuacji finansowej małżonkowie uznają, że chcą wrócić do wspólności ustawowej, mogą to zrobić ponownie w formie aktu notarialnego.

Warto jednak pamiętać, że taka zmiana wymaga zgodnego działania obojga małżonków i działa na przyszłość. Nie usuwa automatycznie skutków wcześniej istniejących zobowiązań ani czynności egzekucyjnych już podjętych.

Zagraniczna upadłość konsumencka a dług dochodzony w Polsce

To najtrudniejszy element sprawy. Sama informacja, że upadłość konsumencka została ogłoszona w Wielkiej Brytanii, nie wystarcza jeszcze do definitywnej oceny skutków wobec konkretnego wierzyciela w Polsce. Znaczenie mają w szczególności:

• data wszczęcia i zakończenia zagranicznego postępowania,
• to, czy wierzytelność była objęta tym postępowaniem,
• rodzaj rozstrzygnięcia zagranicznego sądu,
• przepisy o uznawaniu skutków zagranicznych postępowań upadłościowych obowiązujące w dacie sprawy,
• okoliczności sprzedaży wierzytelności funduszowi sekurytyzacyjnemu,
• treść polskiego nakazu zapłaty i dalszego postępowania po przywróceniu terminu.

Jeżeli sąd przywrócił termin do wniesienia środka zaskarżenia, zawiesił czynności egzekucyjne i sprawa została ponownie uruchomiona, to oznacza, że spór nadal wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia. Dopóki nie ma prawomocnego zakończenia, ostrożność majątkowa jest uzasadniona.

W sprawach transgranicznych mogą mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego, ale ich zastosowanie zależy od daty postępowania, rodzaju orzeczenia i relacji z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z UE. Z tego powodu nie da się bez analizy dokumentów przesądzić, czy dany wierzyciel został skutecznie objęty skutkami brytyjskiej upadłości.

Wspólne rozliczenie podatkowe a intercyza

Sama rozdzielność majątkowa nie wyklucza automatycznie wspólnego rozliczenia małżonków w podatku dochodowym. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, małżonkowie podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce mogą być opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów, jeżeli przez cały rok podatkowy pozostawali w związku małżeńskim i istniała między nimi wspólność majątkowa.

To oznacza, że przy pełnej rozdzielności majątkowej standardowe wspólne rozliczenie co do zasady nie będzie możliwe na tych zasadach. Dla wielu par jest to argument praktyczny przeciw intercyzie, ale w sytuacji realnego ryzyka egzekucyjnego zwykle ważniejsze jest bezpieczeństwo majątkowe niż potencjalna korzyść podatkowa.

Ocena opłacalności zależy więc od konkretnych dochodów małżonków, ulg podatkowych i skali ryzyka prawnego.

Co praktycznie zrobić przed ślubem?

W opisanej sytuacji rozsądna kolejność działań wygląda następująco:

1. ustalić dokładny status polskiej sprawy sądowej i egzekucyjnej,
2. sprawdzić, czy wierzytelność dochodzona obecnie była objęta zagraniczną upadłością i jaki był zakres umorzenia,
3. przed ślubem rozważyć zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego,
4. nie mieszać majątków i dokumentować pochodzenie środków na większe zakupy,
5. po prawomocnym zakończeniu sprawy ocenić, czy utrzymywanie rozdzielności nadal jest potrzebne.

Jeżeli priorytetem jest ochrona narzeczonego i jego majątku oraz uniknięcie przyszłych sporów z wierzycielem, rozdzielność majątkowa przed ślubem jest najbezpieczniejszym rozwiązaniem.

Tabela: wspólność ustawowa czy rozdzielność majątkowa?

Zobacz również:

• komornik zajął konto za spłacony dług – co zrobić?
• zawieszenie egzekucji z nieruchomości przed licytacją

FAQ

Czy sam ślub powoduje przejęcie długów żony albo męża?

Nie. Samo zawarcie małżeństwa nie czyni drugiego małżonka dłużnikiem osobistym zobowiązań powstałych wcześniej.

Czy mieszkanie należące do narzeczonego przed ślubem będzie zagrożone?

Co do zasady nie, ponieważ składnik nabyty przed ślubem należy do majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Inaczej może być tylko w szczególnych sytuacjach wymagających odrębnej analizy, np. przy obciążeniu hipotecznym lub pozorności czynności.

Czy intercyzę trzeba podpisać przed ślubem?

Nie. Można ją zawrzeć przed ślubem albo po ślubie, ale zawsze wymaga formy aktu notarialnego zgodnie z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy po zakończeniu sprawy można wrócić do wspólności majątkowej?

Tak. Umowę majątkową można zmienić albo rozwiązać zgodnie z art. 47 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, również aktem notarialnym.

Czy zagraniczna upadłość konsumencka zawsze chroni przed dochodzeniem długu w Polsce?

Nie zawsze. To zależy od rodzaju orzeczenia, daty postępowania, państwa wydania, zakresu umorzenia oraz od tego, czy dana wierzytelność była objęta postępowaniem upadłościowym.

Źródła

• art. 31 § 1, art. 33 pkt 1 i pkt 9, art. 41 § 3, art. 47 § 1–2, art. 51, art. 51¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego – w zakresie spraw transgranicznych, jeżeli znajduje zastosowanie do konkretnego stanu faktycznego