Podatek od spadku po rozwodzie i darowizna działki od rodziców

Zwolnienie z podatku dla wnuczki spadkodawcy

Jeżeli Pana mama dziedziczy po swoim dziadku, to jako zstępna zstępnego spadkodawcy mieści się w kręgu osób wymienionych w art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten obejmuje m.in. zstępnych, wstępnych, małżonka, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę.

W praktyce oznacza to, że nabycie spadku przez wnuczkę może być całkowicie zwolnione z podatku, jeżeli spełni warunek formalny, czyli zgłosi nabycie do właściwego naczelnika urzędu skarbowego.

Przy dziedziczeniu termin wynosi 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku – tak wynika wprost z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli zamiast orzeczenia sądu jest akt poświadczenia dziedziczenia, termin liczy się od dnia jego zarejestrowania.

Jaki formularz trzeba złożyć – SD-Z2 czy SD-3?

W opisanej sytuacji Pana mama co do zasady składa formularz SD-Z2, bo właśnie ten druk służy do zgłoszenia nabycia rzeczy lub praw majątkowych przez osoby korzystające ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli termin 6 miesięcy zostałby przekroczony, zwolnienie co do zasady przepada i nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej – wynika to z art. 4a ust. 3 tej ustawy. Wyjątek przewiduje art. 4a ust. 2: jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu później, może jeszcze skorzystać ze zwolnienia, o ile zgłosi nabycie w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym się o nim dowiedział, i uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości.

Czy były mąż wnuczki korzysta ze zwolnienia po rozwodzie?

Nie. Sam fakt, że w chwili sporządzenia testamentu Pana rodzice byli jeszcze małżeństwem, nie daje Pana ojcu prawa do zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ten przepis nie obejmuje zięcia ani byłego zięcia.

To bardzo ważne: o zwolnieniu nie decyduje data napisania testamentu, lecz to, kto nabywa spadek po kim i czy należy do zamkniętego katalogu osób wskazanych w art. 4a ust. 1. Zięć w tym katalogu nie występuje.

Dlatego Pana ojciec nie składa SD-Z2 jako osoba z tzw. grupy zerowej. Jego sytuację trzeba ocenić odrębnie.

Do jakiej grupy podatkowej należy były zięć?

Zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, do I grupy podatkowej zalicza się m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, synową, zięcia, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów.

Problem polega na tym, że ustawa podatkowa wymienia zięcia, ale nie wyjaśnia osobno, jak traktować byłego zięcia po rozwodzie. W praktyce nadal powołuje się pogląd, że powinowactwo nie wygasa wskutek rozwodu, co wynika z art. 61(8) § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy: „Z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka; trwa ono mimo ustania małżeństwa”.

Na tej podstawie w orzecznictwie przyjmowano korzystne dla podatników stanowisko, że były zięć nadal może być zaliczony do I grupy podatkowej. Tak orzekł m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 23 października 2007 r., sygn. I SA/Kr 593/07.

Jednak trzeba uczciwie zaznaczyć, że w sprawach podatkowych duże znaczenie ma konkretna praktyka organu i dokładny stan faktyczny. Jeżeli urząd skarbowy kwestionowałby zaliczenie byłego zięcia do I grupy, najbezpieczniejszym rozwiązaniem może być wystąpienie o interpretację indywidualną na podstawie art. 14b § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Jeżeli przyjąć wariant korzystny, Pana ojciec rozlicza nabycie jak podatnik z I grupy podatkowej i składa zeznanie SD-3. Obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku, a jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania zostało następnie stwierdzone pismem, orzeczeniem sądu albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia, zastosowanie ma art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Co do samego zeznania podatkowego, obecnie podatnicy składają je w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego – zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Kwoty wolne i stawki podatku

Jeżeli Pana ojciec nie korzysta ze zwolnienia i musi rozliczyć nabycie, znaczenie ma grupa podatkowa oraz wartość nabytego majątku po potrąceniu długów i ciężarów spadkowych, o czym stanowi art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Kwoty wolne od podatku określa art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ponieważ kwoty te były w ostatnich latach nowelizowane, przy rozliczeniu trzeba zawsze sprawdzić ich aktualne brzmienie na dzień powstania obowiązku podatkowego. To samo dotyczy skali podatkowej z art. 15 tej ustawy.

Zobacz również: podatek od spadku - kwoty wolne

Czy rodzice mogą od razu przekazać Panu działkę?

Tak, co do zasady mogą. Jeżeli po stwierdzeniu nabycia spadku działka przypadnie Pana rodzicom, mogą następnie przenieść ją na Pana w drodze darowizny. W przypadku nieruchomości wymagana jest forma aktu notarialnego – wynika to z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 158 Kodeksu cywilnego.

Jako dziecko darczyńców należy Pan do kręgu osób objętych zwolnieniem z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, więc darowizna od rodziców może być całkowicie zwolniona z podatku.

Przy darowiźnie nieruchomości zawartej w akcie notarialnym sytuacja jest prostsza niż przy zwykłej darowiźnie pieniężnej. Notariusz jako płatnik wykonuje czynności przewidziane ustawą, a odrębne zgłoszenie SD-Z2 przez obdarowanego co do zasady nie jest wtedy wymagane, ponieważ nabycie wynika z aktu notarialnego.

Jeżeli jednak działka ma najpierw zostać ujawniona w księdze wieczystej na rzecz rodziców, a dopiero później przeniesiona na Pana, warto uporządkować kolejność czynności: najpierw prawomocne potwierdzenie nabycia spadku, potem ewentualny wpis w księdze wieczystej, a następnie umowa darowizny.

Czy warto przepisywać działkę od razu?

To zależy od stanu sprawy. Z praktycznego punktu widzenia najlepiej najpierw dopilnować:

• prawomocnego postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia,
• terminowego zgłoszenia nabycia spadku do urzędu skarbowego przez osoby zobowiązane,
• ustalenia, czy działka nie jest obciążona hipoteką, służebnością albo roszczeniami innych spadkobierców,
• sprawdzenia, czy planowana darowizna nie skomplikuje ewentualnego działu spadku.

Jeżeli w sprawie jest więcej spadkobierców albo nie zakończono jeszcze wszystkich rozliczeń spadkowych, wcześniejsze przeniesienie działki może powodować dodatkowe komplikacje. W takim wariancie najpierw warto uporządkować SD-3 po nabyciu spadku a opóźniony odpis postanowienia oraz dokumenty własnościowe.

FAQ

Czy wnuczka zawsze składa SD-Z2 po spadku po dziadku?

Tak, jeżeli chce skorzystać ze zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn i nabycie nie wynika z aktu notarialnego. Termin to 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Czy były zięć jest w grupie zerowej?

Nie. Grupa zerowa to potoczne określenie osób objętych zwolnieniem z art. 4a ust. 1, a były zięć nie jest tam wymieniony. Sporna może być natomiast jego kwalifikacja do I grupy podatkowej.

Czy przy darowiźnie działki od rodziców dla dziecka trzeba płacić podatek?

Co do zasady nie, ponieważ dziecko korzysta ze zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ponieważ darowizna nieruchomości wymaga aktu notarialnego, notariusz obsługuje formalności podatkowe związane z aktem.

Czy można przekazać działkę dziecku przed zakończeniem wszystkich spraw spadkowych?

Tylko wtedy, gdy rodzice już skutecznie nabyli prawa do działki. Jeżeli własność nie została jeszcze dostatecznie wykazana albo istnieje ryzyko sporu między spadkobiercami, lepiej najpierw uporządkować postępowanie spadkowe.

Źródła

• Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a ust. 1-3, art. 6, art. 7 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 15, art. 17a ust. 1.
• Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 61(8) § 1.
• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, art. 158 i art. 890 § 1.
• Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, art. 14b § 1.
• Wyrok WSA w Krakowie z 23 października 2007 r., I SA/Kr 593/07.